Để đẩy mạnh xuất khẩu, các doanh nghiệp cần chủ động nguồn cung nguyên liệu, chuyển đổi theo hướng sản xuất xanh nhằm nâng cao sức cạnh tranh và khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày-Túi xách Việt Nam (Lefaso) Phan Thị Thanh Xuân cho biết, ngành da giày là một trong những ngành công nghiệp xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu sản xuất công nghiệp, tạo việc làm cho hàng triệu lao động và đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu quốc gia.
Với kim ngạch xuất khẩu gần 29 tỷ USD trong năm 2025, ngành da giày Việt Nam tiếp tục giữ vai trò là một trong những trung tâm sản xuất giày dép lớn của thế giới, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu của các thương hiệu quốc tế.
Bên cạnh các lợi thế về lực lượng lao động có tay nghề, năng lực tổ chức sản xuất linh hoạt đã giúp ngành đáp ứng các đơn hàng số lượng lớn với yêu cầu tiến độ nhanh và chất lượng cao.
Tuy nhiên, hiện tại ngành da giày tiếp tục chịu áp lực lớn từ việc gia tăng chi phí đầu vào, bao gồm nguyên phụ liệu, logistics và năng lượng. Lợi thế về chi phí lao động giá rẻ đang mất dần cùng giá xuất khẩu thấp, sức mua giảm, cạnh tranh gay gắt khiến cho lợi nhuận của doanh nghiệp bị thu hẹp.
Không chỉ vậy, các thị trường xuất khẩu chủ lực, như: Mỹ, EU tiếp tục siết chặt yêu cầu đối với sản phẩm da giày, thể hiện qua việc áp dụng và mở rộng quy định REACH về kiểm soát hóa chất, các yêu cầu liên quan chứng nhận ZDHC trong quản lý hóa chất đầu vào cũng như các bộ tiêu chí đánh giá môi trường-xã hội do thương hiệu quốc tế áp đặt.
“Để đẩy mạnh xuất khẩu, bắt buộc doanh nghiệp phải đầu tư trang thiết bị hiện đại, nâng cấp hệ thống quản lý, kiểm soát hóa chất, kiểm nghiệm sản phẩm và minh bạch chuỗi cung ứng nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của khách hàng”, bà Xuân nhấn mạnh.
Mặt khác, ngành da giày Việt Nam hiện tại phụ thuộc chủ yếu vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu, cho nên gây khó khăn trong việc đáp ứng các yêu cầu ngày càng chặt chẽ về quy tắc xuất xứ trong các hiệp định thương mại tự do cũng như yêu cầu truy xuất nguồn gốc từ thị trường nhập khẩu.
Do sự tự chủ trong chuỗi cung ứng còn hạn chế khiến cho doanh nghiệp dễ bị tác động khi xảy ra gián đoạn nguồn cung, biến động giá nguyên liệu hoặc thay đổi chính sách thương mại từ các thị trường cung ứng đầu vào.
Cùng với đó, rủi ro từ các biện pháp phòng vệ thương mại, rào cản kỹ thuật và thay đổi chính sách thuế quan tại các thị trường lớn như EU và Mỹ vẫn hiện hữu; các thương hiệu quốc tế đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa địa điểm sản xuất, nguy cơ dịch chuyển hoặc phân tán đơn hàng tiếp tục tạo sức ép cạnh tranh đối với ngành da giày Việt Nam.
Nhận định về vấn đề này, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Giày Viễn Thịnh Trần Hữu Linh cho rằng, việc tự chủ nguyên phụ liệu và phát triển ngành công nghiệp phụ trợ đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc thúc đẩy ngành da giày phát triển.
Đơn cử, khi mua một loại nguyên liệu từ nước ngoài mất thời gian từ 20 đến 30 ngày, trong khi nếu tự chủ được nguồn cung trong nước thì chỉ mất từ 10 đến 15 ngày. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí vận chuyển khoảng từ 7-10% mà các đơn hàng sẽ được sản xuất nhanh hơn, hàng hóa sớm tiếp cận các thị trường xuất khẩu với giá hợp lý, cạnh tranh hơn.
Do đó, trong 5 năm tới, ngành da giày phải phấn đấu tỷ lệ nội địa hóa nguyên phụ liệu ở mức hơn 70% và khi đạt được mức này sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh, chủ động đầu ra cho sản phẩm xuất khẩu, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các khách hàng, thị trường.
Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày-Túi xách Việt Nam (Lefaso) Phan Thị Thanh Xuân đề xuất, bên cạnh các thị trường truyền thống như Mỹ, EU, doanh nghiệp cần chú trọng mở rộng xuất khẩu sang các thị trường mới, tiềm năng tại châu Á, châu Phi,…
Việc đa dạng hóa thị trường giúp giảm đến mức thấp nhất rủi ro phụ thuộc vào một số thị trường lớn, đồng thời tận dụng cơ hội từ các thị trường có nhu cầu tăng trưởng và yêu cầu tiêu chuẩn phù hợp hơn với năng lực của doanh nghiệp trong nước. Đây là hướng đi quan trọng nhằm ổn định sản xuất và đơn hàng trong bối cảnh thị trường thế giới biến động.
Ngoài ra, để nâng cao giá trị gia tăng và vị thế của ngành trong chuỗi giá trị toàn cầu, doanh nghiệp cần chuyển dần từ mô hình gia công thuần túy sang đầu tư phát triển thương hiệu da giày Việt Nam.
Việc xây dựng thương hiệu gắn với thiết kế, chất lượng và phân khúc thị trường phù hợp sẽ giúp doanh nghiệp từng bước giảm phụ thuộc vào đơn hàng OEM (sản xuất sản phẩm gốc), mở rộng kênh phân phối và nâng cao năng lực cạnh tranh, khẳng định vị thế trên thị trường.
