Với quy mô tiêu thụ lên tới 6 - 6,5 tỷ USD mỗi năm, thị trường trong nước được đánh giá là bệ phóng giàu tiềm năng, nơi doanh nghiệp Việt có đủ cơ hội để khẳng định thương hiệu, chiếm lĩnh người tiêu dùng và xây dựng nền tảng phát triển bền vững.
Dư địa lớn dù cạnh tranh quyết liệt
Theo Bộ Công thương, dung lượng thị trường trong nước năm 2024 ước đạt 5 - 5,5 tỷ USD đối với dệt may và khoảng 1 tỷ USD đối với giày dép, với sản lượng khoảng 200 triệu đôi mỗi năm. Đây là con số phản ánh nhu cầu tiêu dùng lớn và mở ra không gian phát triển đáng kể cho các doanh nghiệp trong nước.
Người tiêu dùng Việt Nam ngày càng chú trọng chất lượng, tính thẩm mỹ, yếu tố xanh, bền vững và sẵn sàng chi trả cho những sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Nhiều thương hiệu thời trang trong nước đã nhanh chóng nắm bắt xu hướng này, đa dạng hóa mẫu mã, đầu tư công nghệ sản xuất xanh, đưa ra những bộ sưu tập phù hợp thị hiếu giới trẻ.
Chị Lê Hoàng Khánh Linh (TP Hà Nội) chia sẻ, chất lượng hàng trong nước hiện nay không thua kém hàng nước ngoài, thậm chí đủ sức cạnh tranh về kiểu dáng và độ bền. “Sự thay đổi trong cách nhìn của người tiêu dùng là tín hiệu tích cực cho thấy thời trang Việt Nam đã và đang nâng tầm vị thế”, chị Linh cho biết.
Một số thương hiệu như V-SixtyFour đã khẳng định được chất lượng tại những thị trường khó tính như châu Âu, Mỹ, Nhật Bản và hiện đầu tư mạnh vào thị trường trong nước. Sau thời gian đạt chuẩn xanh, bền vững toàn cầu, thương hiệu này ghi nhận mức tăng trưởng doanh thu ổn định 15 - 20% mỗi năm, riêng kênh thương mại điện tử tăng 30 - 40%.
Theo ông Phạm Văn Việt, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Việt Thắng Jean, chiến lược cạnh tranh của doanh nghiệp là tập trung vào công nghệ xanh Ecofine, nguyên liệu đạt chuẩn châu Âu, đồng thời giữ mức giá chỉ bằng 40 - 60% so với hàng nhập khẩu.
“Thị trường trong nước có quy mô 100 triệu dân là rất lớn nếu doanh nghiệp biết khai thác hiệu quả. Chúng tôi đã và đang nỗ lực xây dựng chiến lược bám sát nhu cầu của người tiêu dùng trong nước để tiếp cận ngày càng tốt hơn”, ông Việt nói.
Ở lĩnh vực da giày, doanh nghiệp trong nước mới chiếm 40% thị phần nội địa, chủ yếu ở phân khúc trung cấp. Tuy nhiên, đây lại là kênh quan trọng giúp doanh nghiệp trụ vững khi thương mại toàn cầu biến động.
Bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam cho rằng, cơ chế thuế hiện nay đang tạo sức ép lớn cho doanh nghiệp. Hàng nhập khẩu nguyên chiếc được miễn thuế 100%, trong khi doanh nghiệp nhập nguyên phụ liệu phải chịu thuế 5 - 10%, khiến giá thành sản xuất trong nước bị đội lên, làm giảm khả năng cạnh tranh. Bên cạnh đó, vấn nạn hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng tràn lan cũng khiến nhiều doanh nghiệp nội mất thị phần dù đã đầu tư mạnh cho thương hiệu.
“Khó khăn của doanh nghiệp Việt Nam không chỉ đến từ đối thủ ngoại mà còn bắt nguồn từ những hạn chế nội tại. Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa đủ nguồn lực đầu tư vào thiết kế, đổi mới công nghệ, thiếu chiến lược marketing bài bản, thiếu liên kết trong ngành khiến chuỗi giá trị bị chia nhỏ, phân tán”, bà Xuân nhận định.
Mặt khác, các doanh nghiệp thời trang vốn quen với xuất khẩu lại gặp khó khi bước vào thị trường nội địa, đặc biệt là trong khâu phân phối. Trong khi đó doanh nghiệp Việt Nam gặp nhiều khó khăn khi cạnh tranh không cân sức với các đối thủ quốc tế, về chi phí giá thành, tiềm lực tài chính, lợi thế về marketing, độ lan tỏa của thương hiệu…
Ông Nguyễn Ân, Tổng Giám đốc Garmex Sài Gòn cho biết, tỷ lệ hàng sản xuất cho nội địa chỉ chiếm 10% nhưng để bán được lượng nhỏ này, công ty vẫn buộc phải liên kết với các đơn vị bán lẻ.
Một trở ngại lớn nữa của ngành may mặc là phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu. Mỗi năm, Việt Nam cần gần 6,8 tỷ mét vải, nhưng trong nước chỉ sản xuất được khoảng 800 triệu mét, còn lại phải nhập khẩu. Vải nội địa lại có giá cao hơn vải nhập, khiến các doanh nghiệp khó cạnh tranh về giá thành. Đây là nút thắt đã tồn tại nhiều năm và chỉ có thể được gỡ bằng chiến lược phát triển vùng nguyên liệu, đầu tư vào khâu dệt, nhuộm trong nước.
Sân nhà bệ đỡ cho xuất khẩu
Ông Phan Văn Chinh, Phó Cục trưởng Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) cho rằng, chương trình “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” đã tạo được nền tảng nhận diện cho hàng Việt Nam, nhưng chưa đáp ứng kỳ vọng của doanh nghiệp. Do đó, trong thời gian tới, Bộ Công thương sẽ đề xuất các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp trong thiết kế, phát triển nguyên phụ liệu, tổ chức hệ thống phân phối.
“Bộ cũng sẽ thành lập sàn phân phối hàng Việt Nam nhằm giúp doanh nghiệp đưa sản phẩm lên môi trường minh bạch, đồng thời quản lý tình trạng hàng giả, hàng nhái hiệu quả hơn”, ông Chinh khẳng định.
Từ góc độ doanh nghiệp và hiệp hội, nhiều ý kiến cho rằng, thị trường trong nước cần được xác định là mục tiêu phát triển lâu dài, chứ không phải là “bệ đỡ” khi xuất khẩu gặp khó. Khi doanh nghiệp lựa chọn phát triển song hành hai trục nội địa và xuất khẩu, họ không chỉ có thêm nguồn doanh thu ổn định mà còn xây dựng nền tảng thương hiệu mạnh hơn, đủ sức vươn xa trên thị trường quốc tế.
Để làm được điều này, doanh nghiệp phải thay đổi tư duy và phương thức sản xuất. Đầu tư vào thiết kế, công nghệ xanh, sản phẩm chất lượng cao mang bản sắc riêng là yêu cầu bắt buộc. Cùng với đó là việc chuyên nghiệp hóa hệ thống phân phối và tận dụng sức mạnh của thương mại điện tử, kênh đang tăng trưởng mạnh trong những năm gần đây. Các doanh nghiệp cũng cần tăng cường liên kết để hình thành chuỗi cung ứng nội địa vững chắc, giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu.
Nhiều doanh nghiệp thừa nhận, việc sản xuất ra một sản phẩm hoàn toàn Việt Nam với giá cạnh tranh, đủ sức đấu lại hàng ngoại nhập, hàng giả, hàng nhái không phải chuyện một sớm một chiều. Song, “khó cũng phải làm, vì không thể thua trên sân nhà”, như nhận định của một lãnh đạo doanh nghiệp dệt may lâu năm trong ngành.
Khi doanh nghiệp có chiến lược đúng, đầu tư đúng và kiên trì theo đuổi thị trường trong nước, “sân nhà” sẽ không chỉ là chỗ dựa tạm thời mà trở thành bệ phóng chiến lược để ngành dệt may, da giày Việt Nam nâng tầm giá trị, nắm chắc vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
