Tạo điều kiện cho các nhà khoa học sáng tạo

Với mục tiêu hoàn thiện hành lang pháp lý quản lý các nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia theo Chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Khoa học và Công nghệ đang xây dựng dự thảo thông tư quản lý nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia với nhiều điểm đổi mới, tạo điều kiện cho các nhà khoa học sáng tạo.
Nghiên cứu khoa học tại Viện Công nghệ sinh học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Nghiên cứu khoa học tại Viện Công nghệ sinh học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Hiện nay, Bộ Khoa học và Công nghệ đang phối hợp các bộ, ban, ngành liên quan nghiên cứu sửa đổi, hoàn thiện dự thảo 5 thông tư gồm:

Thông tư quy định trình tự, thủ tục xác định nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia sử dụng ngân sách nhà nước (NSNN);

Thông tư quy định tuyển chọn, giao trực tiếp tổ chức và cá nhân thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia sử dụng NSNN;

Thông tư quy định việc kiểm tra, đánh giá, điều chỉnh và chấm dứt hợp đồng trong quá trình thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia sử dụng NSNN;

Thông tư quy định việc đánh giá, nghiệm thu kết quả thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia sử dụng NSNN;

Thông tư hướng dẫn một số nội dung về xây dựng dự toán thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ có sử dụng NSNN.

Ông Nguyễn Nam Hải, Vụ trưởng Kế hoạch-Tài chính (Bộ Khoa học và Công nghệ) nêu quan điểm, những nội dung sửa đổi theo hướng tháo gỡ vướng mắc, bất cập để các nhiệm vụ, chương trình khoa học và công nghệ vừa tạo được những giá trị thực tế đóng góp cho phát triển kinh tế-xã hội, vừa bảo đảm tính chặt chẽ về thủ tục.

Điểm mới trong sửa đổi lần này là chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học. Trước đây có quy định chủ nhiệm đề tài không được xét giao đề tài trong hai năm nếu có nhiệm vụ trước đó bị đánh giá không đạt. Quy định này đi ngược với tinh thần chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học, khiến nhiều nhà khoa học e ngại, không dám “dấn thân”.

Nhiều chuyên gia cho rằng, cần sửa đổi quy định, tuy nhiên không nên nới lỏng hoàn toàn, mà vẫn cần có những quy định để xem xét cẩn trọng việc nghiên cứu chưa đạt, nhưng cũng bảo đảm để nhà khoa học không bị “cắt” làm chủ nhiệm đề tài trong hai năm.

Mặt khác, việc đơn giản hóa về thủ tục cũng được đề cập trong lần sửa đổi này để góp phần đẩy nhanh quá trình nghiên cứu. Ông Nguyễn Nam Hải dẫn chứng về các thủ tục chậm trễ trong việc phê duyệt nhiệm vụ nghiên cứu các vấn đề liên quan đến động đất ở Kon Tum, dù động đất mạnh xảy ra cách đây nhiều tháng và tiếp tục có các trận động đất nhỏ khác diễn ra.

Theo các nhà khoa học, sửa các thông tư cần theo hướng tạo điều kiện thuận lợi trong nghiên cứu và thực hiện triển khai các chương trình khoa học và công nghệ. Bà Nguyễn Thúy Thùy Tiên (Viện Lúa đồng bằng sông Cửu Long) đề xuất: Các đơn vị, cá nhân đã xây dựng ý tưởng đề tài thì nên tham gia vào khâu thuyết trình trước hội đồng xét duyệt.

Đồng thời, cũng cần làm rõ phân kỳ quản lý dự toán kinh phí, nhất là liên quan biến động giá nguyên vật liệu phục vụ triển khai đề tài; nếu đơn giá thực tế cao hơn đơn giá đấu thầu, tức là vượt dự toán thì đơn vị chủ trì đề tài phải bù kinh phí.

Ngoài ra, các quy định liên quan chi phí theo chức danh khoa học đang quy định các mức khác nhau theo cấp đề tài mặc dù cùng một nhiệm vụ. Bà Nguyễn Thúy Thùy Tiên lấy thí dụ, cùng đánh giá một mẫu cây, nhưng chi phí cho cán bộ thực hiện ở đề tài cấp quốc gia cao hơn đề tài cấp bộ và đề tài ngân sách địa phương…

Ông Nguyễn Đăng Quân (Trung tâm Công nghệ sinh học Thành phố Hồ Chí Minh) cũng đề xuất làm rõ các cơ chế ngày công lao động khi thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ, nhất là với đề tài sử dụng ngân sách địa phương. Ngày công thấp là thiệt thòi cho các nhà nghiên cứu, nhất là trong điều kiện sinh hoạt ở các đô thị lớn.

Một vấn đề khác cũng được các nhà khoa học nêu ý kiến, đó là tình trạng kéo dài thời gian thực hiện đề tài khoa học, công nghệ ảnh hưởng đến quyết toán chi phí. GS, TS Lê Huy Hàm, nguyên Viện trưởng Di truyền nông nghiệp, đề xuất việc tích hợp các thông tư, giúp đơn giản hơn cho các nhà khoa học khi tiếp cận các quy định mới.

Hơn nữa, cần điều chỉnh một số quy định để phù hợp nội dung nghiên cứu và phân bổ nguồn lực như kinh phí, khung và mức thời gian thực hiện nhiệm vụ. Dẫn chứng ở lĩnh vực nông nghiệp, GS, TS Lê Huy Hàm phân tích: Trung bình tạo cây biến đổi gien cần mất 13 năm, hay việc tạo giống, chu kỳ chọn tạo mất 10-15 năm, do đó với khung hiện nay nếu không thay đổi sẽ rất khó thực hiện.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho biết, đây là lần đổi mới lớn nhất các quy định quản lý nhiệm vụ khoa học và công nghệ, từ khâu xác định nhiệm vụ, tổ chức đặt hàng, tuyển chọn và xét chọn, kiểm tra trong quá trình thực hiện đến khâu đánh giá nghiệm thu nhiệm vụ khoa học và công nghệ. Điều này thể hiện quyết tâm của Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc tái cơ cấu, hoàn thiện hành lang pháp lý cho việc triển khai các nhiệm vụ, chương trình khoa học và công nghệ cấp quốc gia.

Bộ quyết tâm hoàn thiện cơ chế quản lý về các nhiệm vụ khoa học và công nghệ, nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn, giảm gánh nặng cho các nhà khoa học nhưng lại tăng được hiệu quả sử dụng ngân sách cho lĩnh vực khoa học, công nghệ.

Có thể bạn quan tâm

Phối cảnh công trình biểu tượng bông lúa Cà Mau.

Giá trị văn hóa từ "Biểu tượng bông lúa" ở Cà Mau

Sự phát triển của một địa phương trong kỷ nguyên mới không chỉ được đong đếm một cách cơ học bằng những con đường rải nhựa, hay những cây cầu bê-tông nối nhịp đôi bờ. Tầm vóc và sức sống của một vùng đất còn được khắc họa đậm nét qua những biểu tượng văn hóa mang tầm nhìn chiến lược.

Đào tạo an ninh mạng tại CyRadar giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực phòng thủ.

Tăng năng lực phòng vệ của doanh nghiệp

Chuyển đổi số đang mở ra nhiều cơ hội tăng trưởng cho doanh nghiệp Việt Nam nhưng cũng kéo theo những rủi ro an ninh mạng phức tạp. Khi dữ liệu trở thành tài sản chiến lược, khả năng bảo vệ hệ thống và thông tin không còn là vấn đề kỹ thuật mà trở thành năng lực phòng vệ quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp.

Hoạt động nghiên cứu tại Phòng Thí nghiệm trọng điểm Công nghệ Lọc, Hóa dầu (Viện Hóa học công nghiệp Việt Nam).

Đầu tư hạ tầng nghiên cứu cho công nghệ chiến lược

Phát triển hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia là một trong những giải pháp để hiện thực hóa mục tiêu đột phá về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết 57-NQ/TW. Thực trạng lạc hậu về công nghệ đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tổ chức lại hạ tầng nghiên cứu theo hướng tập trung, đồng bộ và hiệu quả.

Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an thành phố Đà Nẵng đấu tranh tội phạm trên không gian mạng. (Ảnh: Công Vinh)

Nâng cao ý thức làm chủ, bảo vệ không gian mạng

Tại Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp tục khẳng định chủ trương của Đảng về bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới, khi nhấn mạnh yêu cầu: Tự chủ chiến lược, có năng lực kiểm soát rủi ro, có thể chế vững, có trật tự xã hội ổn định, có sự hội nhập quốc tế sâu rộng...

UAV được thử nghiệm phun thuốc cho cây cà-phê tại xã Mường Ảng, tỉnh Điện Biên.

Cơ chế sandbox đã sang giai đoạn triển khai thực tế

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, bên cạnh chuẩn bị cấp phép mô hình thử nghiệm có kiểm soát đầu tiên về phát triển kinh tế tầm thấp, ứng dụng phương tiện bay không người lái (UAV) tại tỉnh Điện Biên, một số địa phương, doanh nghiệp cũng bày tỏ quan tâm đến việc triển khai thử nghiệm mô hình sandbox.

Định vị vị thế Việt Nam trên bản đồ sở hữu trí tuệ toàn cầu

Định vị vị thế Việt Nam trên bản đồ sở hữu trí tuệ toàn cầu

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, sở hữu trí tuệ ngày càng khẳng định vai trò là một trụ cột quan trọng của nền kinh tế tri thức. Những năm qua, Việt Nam đã chủ động hoàn thiện thể chế, từng bước xây dựng hệ thống sở hữu trí tuệ tương thích với chuẩn mực quốc tế và đạt được nhiều kết quả tích cực.

Bảo đảm pháp lý khi chuyển chất xám trí tuệ thành dòng vốn trên thị trường

Bảo đảm pháp lý khi chuyển chất xám trí tuệ thành dòng vốn trên thị trường

Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 được thông qua cho thấy những vấn đề pháp lý sở hữu trí tuệ đã được điều chỉnh gần và sát thực tiễn hiện nay. Trong đó, việc định giá tài sản sở hữu trí tuệ làm tài sản bảo đảm đang là nội dung thu hút sự quan tâm của đông đảo dư luận, nhất là với giới khởi nghiệp liên quan đổi mới sáng tạo.