Tạo dấu ấn để kết nối không gian văn hóa-lịch sử

Từ ngày 1/7/2025, theo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ba phường Mân Thái, Thọ Quang và Nại Hiên Đông chính thức sáp nhập, hình thành phường Sơn Trà mới, thuộc thành phố Đà Nẵng.

Lễ hội biển Sơn Trà diễn ra vào đầu xuân hằng năm là dịp để ôn lại truyền thống và phát huy nghề biển của cư dân ven biển Sơn Trà.
Lễ hội biển Sơn Trà diễn ra vào đầu xuân hằng năm là dịp để ôn lại truyền thống và phát huy nghề biển của cư dân ven biển Sơn Trà.

Với địa bàn rộng, dân cư đông và vị trí địa lý đặc biệt là nằm trọn trong không gian ven biển phía đông bắc bán đảo Sơn Trà, phường Sơn Trà được kỳ vọng sẽ trở thành cực phát triển quan trọng của Đà Nẵng trong giai đoạn tới.

Tuy nhiên, điều kiện mới cũng đặt ra yêu cầu rõ ràng là phát triển phải dựa trên nền tảng văn hóa bản địa, tôn trọng bản sắc ven biển vốn đã được định hình qua nhiều thế hệ. Văn hóa không chỉ là phần hồn mà cần trở thành trụ cột để đô thị ven biển này phát triển đúng hướng, bền vững và có chiều sâu.

Vùng đất mang đậm văn hóa biển

Cư dân ven biển Sơn Trà từ lâu gắn bó với nghề biển. Từ Mân Thái, Thọ Quang cho đến Nại Hiên Đông, mỗi địa phương đều có dấu ấn văn hóa riêng gắn liền với đời sống vạn chài, tín ngưỡng dân gian và truyền thống lao động bền bỉ trên sóng nước.

Các lễ hội cầu ngư được tổ chức hằng năm tại đình Mân Thái, lăng Ông Nam Thọ với các nghi thức như rước thần, tế lễ, hát bả trạo… thể hiện đậm nét niềm tin, bản sắc của cư dân vùng biển Trung Bộ. Những làng nghề như làm nước mắm, đan lưới, vá thuyền hay ngư cụ truyền thống không chỉ tạo sinh kế mà còn hình thành nên tập quán, ký ức chung của cộng đồng.

Không gian sống của người dân nơi đây cũng phản ánh rõ nét đặc trưng văn hóa địa phương. Các khu dân cư từ nhiều năm trước đây được hình thành dọc biển, bám theo từng xóm chài, từng bãi cát, từng khúc lạch, cửa sông. Tên gọi các khu vực như Xóm Bãi Bụt, Xóm Đá Đen, Xóm Gành... là minh chứng cho sự gắn bó sâu sắc giữa con người và biển.

Ở phía tây, Nại Hiên Đông dù là khu vực tái định cư mới nhưng vẫn là nơi quy tụ đông đảo cư dân gốc từ các làng biển cũ ven sông Hàn. Nếp sống cộng đồng, tinh thần tương trợ, gắn bó làng xóm vẫn được duy trì trong các sinh hoạt đời thường, từ đình làng, chợ cá cho đến các đội dân vũ, câu lạc bộ dưỡng sinh…

Việc sáp nhập ba phường cũ thành phường Sơn Trà mới vì vậy không chỉ là một thay đổi hành chính mà còn là sự kết nối các không gian văn hóa-lịch sử khác biệt, cần được nhìn nhận cẩn trọng để không làm đứt gãy mạch cộng đồng.

Quy hoạch phát triển cần gắn với bản sắc

Ông Nguyễn Huy Bình, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Sơn Trà cho biết, sau sáp nhập, phường Sơn Trà có diện tích hơn 12 km², dân số hơn 63.000 người. Đây là một trong những đơn vị hành chính đông dân nhất của Đà Nẵng. Là khu vực cửa ngõ ra biển, có hệ thống cảng cá Thọ Quang, bãi tắm Mân Thái, các chợ hải sản truyền thống và tuyến du lịch đường biển trọng điểm, Sơn Trà có dư địa lớn để phát triển du lịch, dịch vụ, logistics.

Tuy nhiên, ông Bình cũng cho rằng, cùng với tiềm năng, Sơn Trà có những áp lực không nhỏ, nhất là đất ven biển ngày càng khan hiếm; tốc độ xây dựng nhanh; nhu cầu dịch vụ gia tăng; văn hóa truyền thống đối mặt nguy cơ bị lấn át bởi đô thị hóa. Nhiều thiết chế văn hóa, như đình làng, lăng thờ, chợ cá... chưa được bảo tồn bài bản, trong khi không gian sinh hoạt cộng đồng ngày càng bị thu hẹp. Các hình thức diễn xướng dân gian như hát bả trạo đang mất dần nghệ nhân; các nghề truyền thống thiếu người kế tục; giới trẻ ít gắn bó với văn hóa gốc; nghề biển đang có một bộ phận lớp trẻ quay lưng để đi làm nghề khác…

Cùng chung nhận định, ông Dương Văn Thu, một người dân sống ở Tổ dân phố 85N, phường Sơn Trà nhiều năm cho biết thêm, trước tác động và ảnh hưởng của kinh tế thị trường, lớp trẻ ngày nay không còn tha thiết ở lại với quê hương để bám biển. Điều này đồng nghĩa với việc không ít con em các làng biển tại Sơn Trà đã bỏ nghề đánh bắt trên biển, đi xa để làm các ngành nghề khác. Đây chính là một trong các nguyên nhân cốt lõi khiến văn hóa biển tại Sơn Trà đang dần mai một, lai tạp.

Trước thực trạng đó, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Sơn Trà Nguyễn Huy Bình cho rằng, hiện là lúc cấp ủy, chính quyền địa phương phải tư duy lại về phát triển. Phát triển không chỉ là mở đường, xây nhà, đô thị hóa nhanh hay chỉnh trang bãi biển mà phải là phát triển có văn hóa, phát triển tôn trọng ký ức cộng đồng. Quy hoạch tổng thể đô thị mới cần đặt các thiết chế văn hóa vào đúng vị trí chứ không phải “trám chỗ trống”; các thiết chế văn hóa phải là cấu phần chính trong đời sống dân cư địa phương. Các nhà văn hóa khu dân cư, thư viện công cộng, sân chơi truyền thống, không gian lễ hội cần được quy hoạch phân bố đều, nâng cấp và hoạt động thực chất. Đồng thời, cần có chính sách sử dụng đất hợp lý cho việc bảo tồn di sản, giữ lại các cụm chợ cá truyền thống, các xóm biển cũ như một phần cấu trúc văn hóa đô thị.

Phường Sơn Trà cần lập danh mục kiểm kê di sản vật thể và phi vật thể, phối hợp ngành văn hóa và cộng đồng xây dựng hồ sơ di sản, tổ chức truyền dạy và quảng bá rộng rãi các giá trị văn hóa đặc thù.

Với đặc trưng biển-đảo, Sơn Trà có nhiều lợi thế để xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng từ lễ hội cầu ngư, lễ rước cá Ông đến làng nghề nước mắm, các khu chợ hải sản trải nghiệm, phố ẩm thực biển, tour làng chài… Cùng với đó, Sơn Trà cần đầu tư cho các thiết kế sản phẩm du lịch văn hóa cộng đồng, gắn kết với không gian đô thị hiện đại, hướng tới hình thành các không gian văn hóa-sinh thái ven biển để vừa là điểm nhấn cảnh quan, vừa là nơi sinh hoạt truyền thống như tuyến “Phố nghề biển Mân Thái”, “Không gian ký ức vạn chài Thọ Quang”, “Điểm trình diễn bả trạo tại sân đình”…

Chính quyền phường Sơn Trà cần phối hợp thành phố và các ngành xây dựng chương trình phục hồi, phát triển nghề truyền thống; tổ chức lớp truyền dạy cho thế hệ trẻ; khuyến khích khởi nghiệp từ giá trị địa phương; đưa các giá trị văn hóa gắn kết với đời sống hiện tại của cộng đồng.

Các hoạt động lễ hội truyền thống nên được tổ chức khoa học, hấp dẫn, kết nối với du lịch và truyền thông. Nếu được thì mỗi năm địa phương có thể xây dựng một mùa “Tuần văn hóa biển Sơn Trà” với chuỗi hoạt động tái hiện nghề cá, tổ chức trò chơi dân gian, thi nấu món biển, biểu diễn nghệ thuật dân gian gắn với cư dân gốc…

Có thể bạn quan tâm

Các sản phẩm OCOP thủ công mỹ nghệ ở thành phố Đà Nẵng được chú ý tại các hội chợ.

Tạo thêm hành lang pháp lý để sản phẩm OCOP vươn xa

Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, sản phẩm nông nghiệp nông thôn của các chủ thể OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm) trên địa bàn thành phố Đà Nẵng tăng lên đáng kể về số lượng, mẫu mã. Bên cạnh tập trung vào những sản phẩm đã và đang có niên hạn, thành phố Đà Nẵng còn có riêng một nghị quyết để phát triển các sản phẩm OCOP theo hướng bền vững.

Sau khóa đào tạo photovoice, trang bị máy ảnh cho người dân, đã có nhiều tác phẩm ảnh được trưng bày tới cộng đồng trong vùng di sản.

Cộng đồng tham gia bảo tồn, phát huy giá trị di sản

Thành nhà Hồ tọa lạc ở xã Tây Đô, tỉnh Thanh Hóa, được UNESCO công nhận Di sản văn hóa thế giới năm 2011. Cùng với thực hiện nghiêm các cam kết theo khuyến nghị của UNESCO, tỉnh Thanh Hóa ưu tiên sự tham gia của cộng đồng trong bảo tồn, phát huy giá trị di tích Thành nhà Hồ và vùng phụ cận gắn với phát triển du lịch.

Ra mắt bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng của dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Trị.

Khôi phục trang phục truyền thống dân tộc Chứt

Trong khi các dân tộc ở nước ta đều có trang phục truyền thống phản ánh bản sắc văn hóa, phong tục của từng cộng đồng thì đồng bào dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Bình (trước đây), nay là Quảng Trị lại thiếu trang phục truyền thống.

Du khách tìm hiểu các công đoạn chế tác nón ngựa tại cơ sở của Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Lan.

Chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa

Xã Xuân An, tỉnh Gia Lai đang có những bước đi mạnh mẽ, bài bản nhằm phát triển kinh tế-xã hội theo hướng bền vững. Trong đó, sản phẩm du lịch làng nghề nón ngựa Phú Gia trở thành điểm nhấn quan trọng, mở đường cho chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Hương, người truyền lửa cho Câu lạc bộ Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh Hưng Tân. (Ảnh TRỌNG TÂM)

Để ví, giặm ngân dài cùng năm tháng

Giữa những ngày cuối thu xứ Nghệ, trong không gian ấm áp của Nhà văn hóa Hưng Tân, xã Hưng Nguyên Nam (Nghệ An), tiếng ví, tiếng giặm lại ngân lên mộc mạc mà sâu lắng. Không chỉ là âm thanh của ký ức, đó còn là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, được gìn giữ và trao truyền bằng tâm huyết của những con người bình dị nơi làng quê.

Giáo viên và học sinh Trường tiểu học và trung học cơ sở A Xing sử dụng nhạc cụ của người Vân Kiều, Pa Kô do trường sưu tầm, trưng bày để sinh hoạt văn hóa văn nghệ.

Gìn giữ văn hóa bản địa

Trường tiểu học và trung học cơ sở A Xing, xã Lìa (tỉnh Quảng Trị) đã xây dựng một không gian trưng bày những giá trị văn hóa đặc sắc của người Vân Kiều và Pa Kô ngay trong khuôn viên nhà trường, qua đó giáo dục học sinh lòng tự hào dân tộc, yêu quê hương, tôn trọng và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mình.

Công nhân Công ty TNHH Ngọc Chung Coir hoàn thiện sản phẩm dây thừng trang trí trước khi xuất xưởng. (Ảnh MỸ HÀ)

Trăn trở nghề sản xuất xơ dừa

Không chỉ nổi tiếng về những món đặc sản gắn liền với dừa, rừng dừa Tam Quan, thị xã Hoài Nhơn (cũ) được đánh giá như “thiên đường dừa thứ hai” của Việt Nam.

Đình làng Lựu Bảo đầy trang nghiêm.

Dấu xưa Lựu Bảo

Qua bao nhiêu năm tháng, ngôi làng Lựu Bảo thuộc phường Kim Long, thành phố Huế vẫn chứa đựng vẻ đẹp nên thơ. Tứ bề gió thổi mây che, làng xưa tựa như nàng thiếu nữ soi bóng xuống dòng sông Bạch Yến trong xanh. Chuyện làng, chuyện sông không thể tách rời là vậy.

Công nhân Hợp tác xã chiếu cói Hoài Châu Bắc hoàn thiện một công đoạn làm ra chiếc chiếu thành phẩm. (Ảnh MỸ HÀ)

Làng nghề chiếu cói Hoài Nhơn

Dệt chiếu cói là nghề truyền thống lâu đời ở xã Hoài Châu Bắc, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định (nay là phường Hoài Nhơn Bắc, tỉnh Gia Lai).

Nhiều du khách trẻ thích thú khi check-in tại Tháp Pô Klong Garai.

Giữ gìn Bảo vật quốc gia, góp phần thúc đẩy du lịch

Khánh Hòa là vùng đất giao thoa văn hóa với sự chung sống của 36 dân tộc anh em, trong đó nổi bật là văn hóa Chăm và Raglai, thể hiện qua hệ thống đền tháp cổ kính, các lễ hội truyền thống đặc sắc cùng phong tục tập quán giàu bản sắc.

Hòn Vọng Phu trong không gian đô thị ở Thanh Hóa.

Nỗ lực bảo tồn hòn Vọng Phu cùng cụm di tích An Hoạch

Hòn Vọng Phu trên đỉnh núi An Hoạch (núi Nhồi) ở phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa cùng những “Vọng Phu thạch” hiện hữu trên nhiều miền đất đã gắn liền với lịch sử dựng nước, giữ nước cùng đạo lý, nhận thức thẩm mỹ của dân tộc.

Bãi Làng - khu vực trung tâm Cù Lao Chàm.

Cù Lao Chàm - Viên ngọc thô đang được "mài giũa"

Mùa du lịch năm 2025, cụm đảo gần bờ của thành phố Đà Nẵng là Cù Lao Chàm đón hơn 269.000 du khách. So với năm 2024 và những năm trước đó, con số này cho thấy sự tăng trưởng và là một lời khẳng định: Những tiềm năng du lịch mạnh mẽ của “viên ngọc thô” xứ Quảng đang dần được cụ thể hóa, khai thác một cách hiệu quả và đúng hướng.

Cô gái Chăm trong Lễ hội Katê tại Khánh Hòa.

Thúc đẩy liên kết vùng du lịch trọng điểm

Những năm gần đây, hành trình du lịch nối dài giữa “biển xanh” Khánh Hòa và “đại ngàn” Đắk Lắk đã trở thành xu hướng mới. Sự dịch chuyển đó thể hiện nhu cầu khám phá nhiều hơn của du khách, đồng thời tạo cơ hội hình thành các tour, tuyến liên vùng mang dấu ấn riêng của khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

Du khách trải nghiệm làm đồ gốm khi tới thăm làng Thanh Hà.

Độc đáo làng gốm hơn 500 năm tuổi

Tại lễ trao giải thưởng Du lịch Việt Nam năm 2025 vừa qua, làng gốm Thanh Hà là đại diện của thành phố Đà Nẵng được vinh danh tại hạng mục “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất”.

Ông Lê Văn Nghĩa kiểm tra chất lượng sản phẩm rượu cần.

Bảo tồn và phát triển nghề truyền thống

Giữ được hương vị nồng say của rượu cần truyền thống sẽ mở ra cơ hội phát triển kinh tế cho bà con Cơ Tu. Đó là cách làm kinh tế hiệu quả của ông Lê Văn Nghĩa và một số hộ dân ở thôn Phú Túc, xã Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng.

Người dân và du khách nghe hát bài chòi ở Hội An.

Cân bằng giữa phát triển và gìn giữ ở Hội An

Sau khi mở rộng địa giới thành phố Đà Nẵng, Hội An (cũ) nay gồm ba phường: Hội An, Hội An Đông, Hội An Tây và một xã đảo Tân Hiệp (Cù Lao Chàm) tiếp tục giữ vai trò đặc biệt trong chiến lược phát triển du lịch-văn hóa của thành phố.

Thu gom lưới bẫy bắt chim yến trái phép. (Ảnh CTV)

Cần có giải pháp bảo vệ chim yến

Những năm gần đây, nạn săn bắt chim yến trái phép diễn ra tràn lan ở nhiều địa phương trên cả nước, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển bền vững của quần thể chim yến ở nước ta.

Đảo Lý Sơn, hạt nhân du lịch biển, đảo của tỉnh Quảng Ngãi.

Tìm hướng phát triển bền vững du lịch biển, đảo Quảng Ngãi

Du lịch biển, đảo Quảng Ngãi có nhiều tiềm năng trở thành trụ cột phát triển kinh tế- xã hội quan trọng. Tỉnh cần tạo ra sức mạnh tổng hợp, cân bằng lợi ích kinh tế-xã hội và môi trường để du lịch biển, đảo Quảng Ngãi phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và khẳng định vị thế trong khu vực.

Võ cổ truyền đã và đang được triển khai nhiều giải pháp đồng bộ để phát triển một cách bài bản, bền vững

Bảo tồn và lan tỏa võ cổ truyền

Võ cổ truyền Bình Định không chỉ là một di sản văn hóa phi vật thể quốc gia mà còn là một hệ giá trị sống động, có khả năng thích ứng và phát triển trong thời đại mới. Trong bối cảnh đất nước hội nhập sâu rộng, văn hóa truyền thống không thể chỉ lưu giữ trong bảo tàng hay lễ hội mà phải được đưa vào đời sống, đến với thế hệ trẻ.

Hội thi Ẩm thực Yến sào Khánh Hòa.

Độc đáo Lễ hội Yến sào Khánh Hòa

Không chỉ thành kính tri ân, tưởng nhớ công đức lớn lao của thủy tổ, thánh mẫu, các vị tiền bối sáng lập, phát triển ngành nghề yến sào trong suốt 700 năm qua, Lễ hội Yến sào Khánh Hòa đã tạo nên một không gian văn hóa biển, đảo đa dạng và sinh động.

Bề mặt dải đá bằng phẳng, đoạn rộng nhất lên tới 50 mét.

Kỳ quan dưới đáy biển Gia Lai

Làng chài Nhơn Hải, phường Quy Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai không chỉ nổi tiếng với vẻ đẹp bình yên cùng cảnh sắc biển, trời hùng vĩ, mà còn được nhiều người say đắm bởi một kỳ quan độc đáo.

Phụ nữ Pa Kô làm món Đổi A-lỗq chuẩn bị cho ngày lễ Aza.

Món ăn độc đáo của người Pa Kô

Khi còn nhỏ, tôi biết đến món Đổi A-lỗq (cơm nếp ống tre) của người Pa Kô qua những lần theo bố về thăm quê nội ở thôn A Liêng, xã Tà Rụt (Quảng Trị) bên dòng Krông Klang. Hương vị đặc trưng của món ăn này vẫn in đậm trong ký ức sau những lần tôi dự lễ hội và thưởng thức cùng mọi người.

Công đoạn khoét rỗng mõ là quan trọng nhất

Giữ tiếng mõ làng Thủy Xuân

Giữa không gian thanh vắng ở tổ 11, phường Thủy Xuân, thành phố Huế, tiếng cốc cốc khi nhỏ khi to đưa con người về chốn tĩnh tại. Ở vùng đất Cố đô, người ta vẫn còn nhớ đến làng mõ Thủy Xuân.