Giữ gìn Bảo vật quốc gia, góp phần thúc đẩy du lịch

Khánh Hòa là vùng đất giao thoa văn hóa với sự chung sống của 36 dân tộc anh em, trong đó nổi bật là văn hóa Chăm và Raglai, thể hiện qua hệ thống đền tháp cổ kính, các lễ hội truyền thống đặc sắc cùng phong tục tập quán giàu bản sắc.

Nhiều du khách trẻ thích thú khi check-in tại Tháp Pô Klong Garai.
Nhiều du khách trẻ thích thú khi check-in tại Tháp Pô Klong Garai.

Hiện Khánh Hòa còn lưu giữ nhiều hiện vật quý giá được công nhận là Bảo vật quốc gia, thu hút đông đảo du khách và giới nghiên cứu đến tham quan, khám phá.

Trong đó, có 5 Bảo vật quốc gia tiêu biểu, gồm: Bộ sưu tập Đàn đá Khánh Sơn, Bia Hòa Lai, Phù điêu Vua Pô Rômê, Bia Phước Thiện và Tượng Vua Pô Klong Garai.

Những bản sắc đậm nét khánh hòa

Cùng với văn hóa Chăm, văn hóa của người Raglai ở Khánh Hòa cũng mang đậm bản sắc và giàu giá trị nhân văn. Một trong những di sản tiêu biểu nhất của cộng đồng này là Bộ sưu tập Đàn đá Khánh Sơn, nhạc cụ cổ có niên đại từ 2.500 đến 3.000 năm, hiện đang được lưu giữ, trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Khánh Hòa.

Vào năm 1979, trên cơ sở các nghiên cứu và tư liệu khảo cổ học, Việt Nam chính thức công bố với thế giới về phát hiện bộ đàn đá Khánh Sơn, đánh dấu một bước quan trọng trong việc khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật độc đáo của loại nhạc cụ nguyên thủy này. Hiện nay, Khánh Hòa đang phục dựng các bộ đàn đá nguyên bản, chế tác đàn mới và truyền dạy kỹ năng biểu diễn cho thế hệ trẻ. Những hoạt động này không chỉ góp phần gìn giữ di sản văn hóa dân tộc Raglai, mà còn tạo điểm nhấn độc đáo cho các chương trình văn hóa, du lịch của địa phương.

Quần thể tháp Pô Klong Garai gồm ba ngôi tháp nằm trên đỉnh đồi Trầu (phường Đô Vinh), được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ XIII, đầu thế kỷ XIV. Vượt qua những thăng trầm lịch sử và thời gian, di tích này vẫn được lưu giữ nguyên vẹn. Năm 1979, Pô Klong Garai được Bộ Văn hóa xếp hạng Di tích quốc gia, đến năm 2016 được công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia đặc biệt.

Điểm nhấn của quần thể tháp là tháp chính dài 13,8m, rộng 10,7m, cao 20,5m, bên trong đặt tượng thờ Vua Pô Klong Garai (1151- 1205). Đầu năm 2024, tượng thờ được Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia, khẳng định giá trị đặc biệt của di tích, góp phần làm tăng sức hấp dẫn cho điểm đến di sản.

Phó Trưởng Ban Quản lý Di tích tháp Pô Klong Garai Đổng Văn Nhường chia sẻ: “Bảo vật quốc gia tượng thờ Vua Pô Klong Garai có niên đại khoảng thế kỷ XVI-XVII, gồm có bệ thờ Yoni, trụ Linga được tạo tác thành một phù điêu bán tượng thể hiện hình ảnh vị vua.

Theo truyền thuyết, đó chính là hình ảnh vua Pô Klong Garai đã được hóa thân vào biểu tượng thờ của thần Shiva. Tượng thờ Vua Pô Klong Garai là tác phẩm điêu khắc cổ quý hiếm bằng chất liệu sa thạch, mang tính mỹ thuật cao, thể hiện hình ảnh Thần- Vua rất đặc biệt. Đó là sự kết hợp phong cách độc đáo giữa tinh thần Ấn Độ giáo và tư duy tín ngưỡng bản địa, thể hiện vương quyền và thần quyền nhất thể”.

Cùng với tượng thờ Vua Pô Klong Garai, trong kho tàng di sản văn hóa của người Chăm còn có ba hiện vật khác được công nhận Bảo vật quốc gia, gồm: Bia Hòa Lai có niên đại cuối thế kỷ VIII, đầu thế kỷ IX; Bia Phước Thiện có niên đại cuối thế kỷ VIII, đầu thế kỷ IX; Phù điêu Vua Pô Rômê có niên đại thế kỷ XVII. Mỗi Bảo vật quốc gia đều mang những giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật riêng biệt, phản ánh sinh động đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người Chăm trên vùng đất Panduranga khi xưa.

Bảo tàng tỉnh Khánh Hòa khu vực phía nam (Bảo tàng tỉnh Ninh Thuận cũ) hiện là nơi lưu giữ nhiều tác phẩm điêu khắc Chăm có giá trị, với các bộ sưu tập hiện vật quý hiếm, tiêu biểu cho từng giai đoạn phát triển của nghệ thuật điêu khắc Chăm từ cuối thế kỷ VIII đến thế kỷ XVII. Nổi bật là những bộ sưu tập về nghệ thuật điêu khắc đá thuộc nhiều phong cách, có tính nối tiếp theo lịch niên đại sớm như văn bia Hòa Lai, văn bia Phước Thiện cho đến các loại hình tượng bia đá với niên đại muộn hơn.

Theo các nhà nghiên cứu, bia ký là nguồn tư liệu khoa học quan trọng về lịch sử, văn hóa, ngôn ngữ, chữ viết và nghệ thuật văn hóa Chăm. Điển hình như bia Hòa Lai được phát hiện trong đợt đào khảo cổ của dự án tu bổ tháp Hòa Lai vào năm 2006, là hiện vật gốc độc bản có giá trị đặc biệt về lịch sử văn hóa, kiến trúc nghệ thuật và điêu khắc tiêu biểu của nền văn hóa Chăm từng phát triển rực rỡ từ thế kỷ II đến thế kỷ XVII trên mảnh đất miền trung đầy nắng gió.

Phát triển kinh tế gắn với bảo tồn di sản

Để phát huy giá trị di sản, đặc biệt là các Bảo vật quốc gia, tỉnh Khánh Hòa đã có nhiều nỗ lực trùng tu, tôn tạo. Các di tích được kết nối thành cụm du lịch, thu hút du khách đến tham quan, tìm hiểu. Hằng năm, tại các đền tháp Pô Rômê, Pô Klong Garai diễn ra các nghi lễ tín ngưỡng tôn giáo, buổi biểu diễn văn hóa, nghệ thuật giới thiệu những nét đặc trưng nền văn hóa Chăm tới du khách. Bên cạnh đó, các phòng chuyên môn của Bảo tàng tỉnh có biện pháp bảo quản khoa học để giữ gìn hiện vật, Bảo vật quốc gia; dán mã QR code, tạo thuận lợi cho du khách quét mã tìm hiểu thông tin với những trải nghiệm mới mẻ.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa Nguyễn Long Biên cho biết: “Tỉnh đang tăng cường kết hợp hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa với các hoạt động phát triển kinh tế, du lịch trên địa bàn. Trong đó, tập trung vào các di sản, công trình văn hóa có giá trị tiêu biểu, ý nghĩa chính trị, lịch sử, truyền thống đặc sắc để góp phần xây dựng và phát triển văn hóa, con người Khánh Hòa vì sự phát triển chung, bền vững của đất nước”.

Cùng với đó, Ủy ban nhân dân tỉnh giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiếp tục phối hợp các đơn vị liên quan điều tra, nghiên cứu, trình các cấp thẩm quyền xét duyệt xếp hạng các di tích, di sản, bảo vật; đẩy mạnh nghiên cứu để bảo tồn và giới thiệu những di sản văn hóa tiêu biểu bằng nhiều hình thức, trong đó chú trọng phát triển ứng dụng công nghệ số nhằm hỗ trợ nâng cao trải nghiệm của khách tham quan.

Đối với Khánh Hòa, phát triển kinh tế gắn với bảo tồn di sản mang một thông điệp đặc biệt sâu sắc: Giữ lấy màu xanh của biển và chiều sâu của văn hóa. Vì vậy, Báu vật quốc gia cần biết kể những câu chuyện làm tăng sức hấp dẫn của du lịch. Đó chính là cách Khánh Hòa biến “vốn cổ” thành “giá trị vàng”, tạo nên một dòng du lịch đẳng cấp vừa sang trọng, vừa giàu bản sắc văn hóa.

Có thể bạn quan tâm

Nhà vườn Xuân Đài ở làng Thủy Biều.

Giữ khoảng rỗng cho đô thị Huế

Khái niệm rỗng và mở xoay quanh những làng cổ của thành phố Huế đã nhiều lần được các chuyên gia, nhà nghiên cứu tiến hành thảo luận, đánh giá. Với một thành phố đặc biệt như Huế, giá trị văn hóa, lịch sử đang cùng tồn tại, vừa tách biệt vừa gắn kết với quá trình đô thị hóa.

Không gian linh thiêng của đêm hội âm công bên ánh lửa bập bùng.

Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar của người Pa Kô

Bao đời nay, người Pa Kô tại xã Tà Rụt, tỉnh Quảng Trị vẫn gìn giữ những phong tục truyền thống tốt đẹp, giàu triết lý nhân sinh. Trong số đó, Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar là nghi lễ cầu mong sự thịnh vượng, đồng thời là biểu tượng của lòng biết ơn, lối sống thiện lành và tinh thần đoàn kết cộng đồng.

Bạch Mã hướng tới mô hình khu bảo tồn đa chức năng kiểu mẫu theo chuẩn mực quốc tế.

Bạch Mã - hành trình thức giấc

Từ danh hiệu Vườn Di sản ASEAN đến mô hình quản trị rừng dựa trên công nghệ, từ phục hồi đa dạng sinh học đến kinh tế sinh thái bền vững, Bạch Mã đang từng bước khẳng định vị thế một khu bảo tồn kiểu mẫu của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.

Nghề làm nước mắm tại Phan Thiết.

Phát triển thương hiệu nước mắm Phan Thiết

Nước mắm Phan Thiết có lịch sử truyền thống hơn 300 năm, nổi tiếng với hương vị đậm đà, màu sắc đặc trưng và được xem là đặc sản trứ danh của vùng đất ven biển tỉnh Lâm Đồng. Thời gian qua, thương hiệu nước mắm Phan Thiết được xây dựng, phát triển thành sản phẩm OCOP nhằm quảng bá tại thị trường trong và ngoài nước.

Võ Ca Dao hướng dẫn cho du khách nước ngoài trải nghiệm in tranh mộc bản.

Kể Huế bằng những điều thương nhớ

Từ trải nghiệm cá nhân và ký ức về cố đô, Võ Ca Dao cố gắng chắt lọc thành 100 điều nên thử khi đến Huế. Đó không chỉ là gợi ý cho những ai mới tới đây du lịch lần đầu mà còn là một cách kể Huế bằng đời sống thường ngày.

Các sản phẩm OCOP thủ công mỹ nghệ ở thành phố Đà Nẵng được chú ý tại các hội chợ.

Tạo thêm hành lang pháp lý để sản phẩm OCOP vươn xa

Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, sản phẩm nông nghiệp nông thôn của các chủ thể OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm) trên địa bàn thành phố Đà Nẵng tăng lên đáng kể về số lượng, mẫu mã. Bên cạnh tập trung vào những sản phẩm đã và đang có niên hạn, thành phố Đà Nẵng còn có riêng một nghị quyết để phát triển các sản phẩm OCOP theo hướng bền vững.

Sau khóa đào tạo photovoice, trang bị máy ảnh cho người dân, đã có nhiều tác phẩm ảnh được trưng bày tới cộng đồng trong vùng di sản.

Cộng đồng tham gia bảo tồn, phát huy giá trị di sản

Thành nhà Hồ tọa lạc ở xã Tây Đô, tỉnh Thanh Hóa, được UNESCO công nhận Di sản văn hóa thế giới năm 2011. Cùng với thực hiện nghiêm các cam kết theo khuyến nghị của UNESCO, tỉnh Thanh Hóa ưu tiên sự tham gia của cộng đồng trong bảo tồn, phát huy giá trị di tích Thành nhà Hồ và vùng phụ cận gắn với phát triển du lịch.

Ra mắt bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng của dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Trị.

Khôi phục trang phục truyền thống dân tộc Chứt

Trong khi các dân tộc ở nước ta đều có trang phục truyền thống phản ánh bản sắc văn hóa, phong tục của từng cộng đồng thì đồng bào dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Bình (trước đây), nay là Quảng Trị lại thiếu trang phục truyền thống.

Du khách tìm hiểu các công đoạn chế tác nón ngựa tại cơ sở của Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Lan.

Chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa

Xã Xuân An, tỉnh Gia Lai đang có những bước đi mạnh mẽ, bài bản nhằm phát triển kinh tế-xã hội theo hướng bền vững. Trong đó, sản phẩm du lịch làng nghề nón ngựa Phú Gia trở thành điểm nhấn quan trọng, mở đường cho chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Hương, người truyền lửa cho Câu lạc bộ Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh Hưng Tân. (Ảnh TRỌNG TÂM)

Để ví, giặm ngân dài cùng năm tháng

Giữa những ngày cuối thu xứ Nghệ, trong không gian ấm áp của Nhà văn hóa Hưng Tân, xã Hưng Nguyên Nam (Nghệ An), tiếng ví, tiếng giặm lại ngân lên mộc mạc mà sâu lắng. Không chỉ là âm thanh của ký ức, đó còn là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, được gìn giữ và trao truyền bằng tâm huyết của những con người bình dị nơi làng quê.

Giáo viên và học sinh Trường tiểu học và trung học cơ sở A Xing sử dụng nhạc cụ của người Vân Kiều, Pa Kô do trường sưu tầm, trưng bày để sinh hoạt văn hóa văn nghệ.

Gìn giữ văn hóa bản địa

Trường tiểu học và trung học cơ sở A Xing, xã Lìa (tỉnh Quảng Trị) đã xây dựng một không gian trưng bày những giá trị văn hóa đặc sắc của người Vân Kiều và Pa Kô ngay trong khuôn viên nhà trường, qua đó giáo dục học sinh lòng tự hào dân tộc, yêu quê hương, tôn trọng và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mình.

Công nhân Công ty TNHH Ngọc Chung Coir hoàn thiện sản phẩm dây thừng trang trí trước khi xuất xưởng. (Ảnh MỸ HÀ)

Trăn trở nghề sản xuất xơ dừa

Không chỉ nổi tiếng về những món đặc sản gắn liền với dừa, rừng dừa Tam Quan, thị xã Hoài Nhơn (cũ) được đánh giá như “thiên đường dừa thứ hai” của Việt Nam.

Đình làng Lựu Bảo đầy trang nghiêm.

Dấu xưa Lựu Bảo

Qua bao nhiêu năm tháng, ngôi làng Lựu Bảo thuộc phường Kim Long, thành phố Huế vẫn chứa đựng vẻ đẹp nên thơ. Tứ bề gió thổi mây che, làng xưa tựa như nàng thiếu nữ soi bóng xuống dòng sông Bạch Yến trong xanh. Chuyện làng, chuyện sông không thể tách rời là vậy.

Công nhân Hợp tác xã chiếu cói Hoài Châu Bắc hoàn thiện một công đoạn làm ra chiếc chiếu thành phẩm. (Ảnh MỸ HÀ)

Làng nghề chiếu cói Hoài Nhơn

Dệt chiếu cói là nghề truyền thống lâu đời ở xã Hoài Châu Bắc, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định (nay là phường Hoài Nhơn Bắc, tỉnh Gia Lai).

Hòn Vọng Phu trong không gian đô thị ở Thanh Hóa.

Nỗ lực bảo tồn hòn Vọng Phu cùng cụm di tích An Hoạch

Hòn Vọng Phu trên đỉnh núi An Hoạch (núi Nhồi) ở phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa cùng những “Vọng Phu thạch” hiện hữu trên nhiều miền đất đã gắn liền với lịch sử dựng nước, giữ nước cùng đạo lý, nhận thức thẩm mỹ của dân tộc.

Bãi Làng - khu vực trung tâm Cù Lao Chàm.

Cù Lao Chàm - Viên ngọc thô đang được "mài giũa"

Mùa du lịch năm 2025, cụm đảo gần bờ của thành phố Đà Nẵng là Cù Lao Chàm đón hơn 269.000 du khách. So với năm 2024 và những năm trước đó, con số này cho thấy sự tăng trưởng và là một lời khẳng định: Những tiềm năng du lịch mạnh mẽ của “viên ngọc thô” xứ Quảng đang dần được cụ thể hóa, khai thác một cách hiệu quả và đúng hướng.

Cô gái Chăm trong Lễ hội Katê tại Khánh Hòa.

Thúc đẩy liên kết vùng du lịch trọng điểm

Những năm gần đây, hành trình du lịch nối dài giữa “biển xanh” Khánh Hòa và “đại ngàn” Đắk Lắk đã trở thành xu hướng mới. Sự dịch chuyển đó thể hiện nhu cầu khám phá nhiều hơn của du khách, đồng thời tạo cơ hội hình thành các tour, tuyến liên vùng mang dấu ấn riêng của khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

Du khách trải nghiệm làm đồ gốm khi tới thăm làng Thanh Hà.

Độc đáo làng gốm hơn 500 năm tuổi

Tại lễ trao giải thưởng Du lịch Việt Nam năm 2025 vừa qua, làng gốm Thanh Hà là đại diện của thành phố Đà Nẵng được vinh danh tại hạng mục “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất”.

Ông Lê Văn Nghĩa kiểm tra chất lượng sản phẩm rượu cần.

Bảo tồn và phát triển nghề truyền thống

Giữ được hương vị nồng say của rượu cần truyền thống sẽ mở ra cơ hội phát triển kinh tế cho bà con Cơ Tu. Đó là cách làm kinh tế hiệu quả của ông Lê Văn Nghĩa và một số hộ dân ở thôn Phú Túc, xã Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng.

Người dân và du khách nghe hát bài chòi ở Hội An.

Cân bằng giữa phát triển và gìn giữ ở Hội An

Sau khi mở rộng địa giới thành phố Đà Nẵng, Hội An (cũ) nay gồm ba phường: Hội An, Hội An Đông, Hội An Tây và một xã đảo Tân Hiệp (Cù Lao Chàm) tiếp tục giữ vai trò đặc biệt trong chiến lược phát triển du lịch-văn hóa của thành phố.

Thu gom lưới bẫy bắt chim yến trái phép. (Ảnh CTV)

Cần có giải pháp bảo vệ chim yến

Những năm gần đây, nạn săn bắt chim yến trái phép diễn ra tràn lan ở nhiều địa phương trên cả nước, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển bền vững của quần thể chim yến ở nước ta.

Đảo Lý Sơn, hạt nhân du lịch biển, đảo của tỉnh Quảng Ngãi.

Tìm hướng phát triển bền vững du lịch biển, đảo Quảng Ngãi

Du lịch biển, đảo Quảng Ngãi có nhiều tiềm năng trở thành trụ cột phát triển kinh tế- xã hội quan trọng. Tỉnh cần tạo ra sức mạnh tổng hợp, cân bằng lợi ích kinh tế-xã hội và môi trường để du lịch biển, đảo Quảng Ngãi phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và khẳng định vị thế trong khu vực.

Võ cổ truyền đã và đang được triển khai nhiều giải pháp đồng bộ để phát triển một cách bài bản, bền vững

Bảo tồn và lan tỏa võ cổ truyền

Võ cổ truyền Bình Định không chỉ là một di sản văn hóa phi vật thể quốc gia mà còn là một hệ giá trị sống động, có khả năng thích ứng và phát triển trong thời đại mới. Trong bối cảnh đất nước hội nhập sâu rộng, văn hóa truyền thống không thể chỉ lưu giữ trong bảo tàng hay lễ hội mà phải được đưa vào đời sống, đến với thế hệ trẻ.