Khôi phục trang phục truyền thống dân tộc Chứt

Trong khi các dân tộc ở nước ta đều có trang phục truyền thống phản ánh bản sắc văn hóa, phong tục của từng cộng đồng thì đồng bào dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Bình (trước đây), nay là Quảng Trị lại thiếu trang phục truyền thống.

Ra mắt bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng của dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Trị.
Ra mắt bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng của dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Trị.

Địa phương đã và đang tìm cách khôi phục, bảo tồn văn hóa dân tộc Chứt thông qua bộ trang phục phù hợp với tập quán và sinh hoạt cộng đồng.

Là một trong những dân tộc rất ít người ở Việt Nam, dân tộc Chứt gồm 5 tộc người là Sách, Mày, Rục, A Rem và Mã Liềng; sinh sống chủ yếu ở khu vực Bắc Trung Bộ.

Tại tỉnh Quảng Bình (trước đây), dân tộc Chứt có khoảng 1.860 hộ với hơn 7.800 nhân khẩu, sinh sống chủ yếu ở các xã vùng sâu, biên giới, nơi có điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội đặc biệt khó khăn. Do đó, khả năng tự bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống của đồng bào rất hạn chế, văn hóa truyền thống bị mai một.

Cùng với đó, quá trình giao lưu và ảnh hưởng của các dân tộc khác khiến những trang phục truyền thống của người Chứt dần biến mất. Vì thế, người Chứt là dân tộc duy nhất trong 54 dân tộc Việt Nam đến nay chưa có trang phục mang bản sắc văn hóa của dân tộc mình.

Cuối tháng 12/2024, Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Bình phối hợp Viện Dân tộc học tổ chức hội thảo “Trang phục dân tộc Chứt: Nhu cầu, cách tiếp cận và định hình”.

Theo các nhà nghiên cứu, trang phục truyền thống của người Chứt gồm áo, khố được làm từ vỏ cây rừng, lá rừng hoặc một số da động vật.

Sau này, người Chứt sử dụng các loại trang phục bằng vải từ các tộc người ở khu vực lân cận. Hiện nay, hầu hết người Chứt mặc trang phục như người Kinh, trong sinh hoạt cộng đồng còn sử dụng trang phục truyền thống của một số tộc người thiểu số khác.

Theo khảo sát của Viện Dân tộc học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) vào tháng 10/2024, có tới 79% số người Chứt đang sử dụng trang phục phổ thông, 12% sử dụng trang phục người Lào và 4,3% sử dụng trang phục người Khùa...

Tiến sĩ Bùi Thị Bích Lan, cán bộ nghiên cứu Viện Dân tộc học cho biết, khôi phục và định hình trang phục dân tộc giúp người Chứt khẳng định bản sắc riêng, hình thành một biểu tượng văn hóa cho cộng đồng và tăng cường ý thức tự giác, sự gắn kết của một dân tộc rất ít người nhưng lại bao gồm nhiều nhóm địa phương.

Nhóm nghiên cứu của Tiến sĩ Bùi Thị Bích Lan đã khảo sát thực tế tại các huyện Minh Hóa, Tuyên Hóa và Bố Trạch, Quảng Bình (trước đây) để thu thập ý kiến từ cư dân, nhất là các già làng, người có uy tín về một bộ trang phục chung thể hiện bản sắc.

Các cuộc khảo sát, thăm dò ý kiến cho thấy, phần lớn bà con người Chứt mong muốn có được một bộ trang phục riêng như các dân tộc anh em khác.

Qua trưng cầu ý kiến, hơn 54% số người được hỏi mong muốn sử dụng vải công nghiệp cho bộ trang phục, số còn lại muốn dùng vải dệt như các dân tộc thiểu số. Những tông mầu đen, mầu đất, nâu, xanh lá cây là những mầu được người dân đề xuất, lựa chọn nhiều nhất.

Theo các nhà nghiên cứu dân tộc học, đây là những mầu sắc phản ánh sự gần gũi với thiên nhiên và liên kết với các nghi lễ tín ngưỡng, cầu may mắn, thể hiện sự gắn bó chặt chẽ với môi trường sống của đồng bào giữa đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ.

Qua tham khảo ý kiến từ các nhà khoa học, nhà quản lý các đơn vị, địa phương và nhất là sự đồng thuận của đại diện đồng bào dân tộc Chứt, nhóm nghiên cứu của Viện Dân tộc học và Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Bình (trước đây) đề xuất các mẫu trang phục sinh hoạt cộng đồng cho người Chứt.

Từ đó, cơ quan liên quan tổ chức thiết kế, sản xuất mẫu trang phục mang bản sắc tộc người.

Cuối tháng 12/2025, tại Trường phổ thông dân tộc nội trú trung học phổ thông Quảng Trị, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị tổ chức lễ giao nhận trang phục sinh hoạt cộng đồng cho các đội, câu lạc bộ văn nghệ truyền thống đồng bào dân tộc Chứt tại 6 xã ở phía tây của tỉnh. Đại diện lãnh đạo xã Tuyên Lâm cho biết, trong thời gian dài, do điều kiện lịch sử và kinh tế-xã hội đặc thù, đồng bào Chứt chưa có bộ trang phục truyền thống cho nên phần nào ảnh hưởng đến các hoạt động văn hóa, lễ hội.

Bản sắc văn hóa, phong tục riêng của dân tộc vì thế cũng bị lấp khuất giữa bức tranh đa dạng của các dân tộc anh em. Việc có được bộ trang phục mới được bà con người Chứt đồng thuận, đón nhận là sự đổi mới trong cách khôi phục, bảo tồn văn hóa tộc người, cũng là điều được cấp ủy, chính quyền địa phương rất hoan nghênh.

Theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị Mai Xuân Thành, bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng của người Chứt được nghiên cứu, thiết kế một cách bài bản, vừa tôn trọng yếu tố truyền thống, vừa phù hợp điều kiện sinh hoạt hiện nay; nhằm bảo tồn văn hóa, củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc và mở ra cơ hội gắn văn hóa với giáo dục truyền thống và du lịch cộng đồng ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số Quảng Trị.

Có thể bạn quan tâm

Khách du lịch nghe giới thiệu về hệ thống hang động Phong Nha-Kẻ Bàng.

Khám phá hang Sơn Đoòng thông qua công nghệ số

Tỉnh Quảng Trị vừa khai trương dịch vụ trải nghiệm khám phá hang động lớn nhất thế giới Sơn Đoòng thông qua công nghệ thực tế ảo (VR 5D). Đây là trải nghiệm độc đáo, hấp dẫn cho những người đam mê du lịch khám phá nhưng chưa có điều kiện trực tiếp đến các hang động ở Phong Nha-Kẻ Bàng.

Từng nhịp búa, thớ gỗ, tấm da tạo nên âm thanh vang vọng, gìn giữ hồn cốt văn hóa làng quê xứ Nghệ qua bao thế hệ.

Giữ nhịp trống giữa làng quê xứ Nghệ

Trong nhịp sống hiện đại, khi nhiều làng nghề truyền thống dần phai nhạt, ở xã Đại Đồng (tỉnh Nghệ An) vẫn có những con người lặng lẽ giữ lửa nghề làm trống da. Từng nhịp búa, thớ gỗ, tấm da tạo nên âm thanh vang vọng, góp phần gìn giữ hồn cốt văn hóa làng quê xứ Nghệ qua bao thế hệ.

Bà Nguyễn Thị Kiềm (bên trái) cùng nhóm thợ giữ nghề chằm nón lá Vân Thê.

Duyên dáng nón lá Vân Thê

Trong bối cảnh nhiều làng nghề truyền thống đối mặt với nguy cơ thất truyền, nghề chằm nón lá Vân Thê vẫn được người dân nơi đây nỗ lực giữ gìn, phát huy. Trải qua bao thăng trầm, du lịch làng nghề đã có đóng góp quan trọng vào việc bảo tồn, tiếp nối giá trị của nghề chằm nón xưa.

Vùng biển Cổ Thạch (xã Liên Hương) với nhiều thuyền thúng tạo nên cảnh đẹp hoang sơ.

Vẻ đẹp hoang sơ vùng biển Cổ Thạch

Nằm ở khu vực phía đông bắc tỉnh Lâm Đồng, xã Liên Hương có danh thắng quốc gia kế bên bãi biển hoang sơ, rực rỡ với những viên đá đầy màu sắc, tạo nên vẻ đẹp huyền ảo. Trong quần thể du lịch của xã còn có di tích lịch sử-văn hóa giúp nơi đây có tiềm năng trở thành thiên đường trải nghiệm.

Một đoạn tường thành cổ Diên Khánh

Phát huy giá trị di sản thành cổ Diên Khánh

Được công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia từ năm 1988, trong định hướng phát triển, thành cổ Diên Khánh (Khánh Hòa), sẽ trở thành một điểm nhấn quan trọng trong hệ thống di tích lịch sử, văn hóa địa phương.

Việc tổ chức những chương trình văn hóa-du lịch đặc sắc thu hút lượng khách trong nước và quốc tế đến Gia Lai.

Bản sắc cộng đồng tạo sức bật cho du lịch Gia Lai

Sau sáp nhập, Gia Lai trở thành vùng đất hội tụ độc đáo, nơi núi rừng Tây Nguyên hùng vĩ giao hòa cùng biển xanh miền trung khoáng đạt. Sự kết hợp ấy đã tạo nên lợi thế riêng biệt, giúp ngành du lịch khẳng định vai trò kinh tế mũi nhọn với những câu chuyện văn hóa, bản sắc và sự đồng hành bền chặt của cộng đồng địa phương.

Phút lắng đọng ở không gian sách cũ Cội Nguồn.

Làm mới cho sách cũ

Lật lại từng trang sách cũ, hình ảnh vùng đất học xứ Huế hiện lên trong dáng vẻ nhẹ nhàng, sâu lắng. Không gian sách Cội Nguồn, phường Thuận Hóa, thành phố Huế của bạn trẻ Nguyễn Thị Mỹ Hằng (27 tuổi) như cánh chim mang theo tri thức nhuốm mầu thời gian.

Đền thờ Vua Hàm Nghi và các tướng sĩ Cần Vương ở Cam Lộ.

Phát triển du lịch ở vùng đất cách mạng

Xã Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị được thiên nhiên ưu ái ban tặng khí hậu ôn hòa, cũng là nơi hội tụ của những tầng nấc văn hóa, lịch sử trầm mặc. Từ “Kinh đô kháng chiến” với thành Tân Sở vang bóng một thời, đến những giếng cổ nghìn năm và vườn chè cổ thụ độc đáo.

Nhà vườn Xuân Đài ở làng Thủy Biều.

Giữ khoảng rỗng cho đô thị Huế

Khái niệm rỗng và mở xoay quanh những làng cổ của thành phố Huế đã nhiều lần được các chuyên gia, nhà nghiên cứu tiến hành thảo luận, đánh giá. Với một thành phố đặc biệt như Huế, giá trị văn hóa, lịch sử đang cùng tồn tại, vừa tách biệt vừa gắn kết với quá trình đô thị hóa.

Không gian linh thiêng của đêm hội âm công bên ánh lửa bập bùng.

Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar của người Pa Kô

Bao đời nay, người Pa Kô tại xã Tà Rụt, tỉnh Quảng Trị vẫn gìn giữ những phong tục truyền thống tốt đẹp, giàu triết lý nhân sinh. Trong số đó, Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar là nghi lễ cầu mong sự thịnh vượng, đồng thời là biểu tượng của lòng biết ơn, lối sống thiện lành và tinh thần đoàn kết cộng đồng.

Bạch Mã hướng tới mô hình khu bảo tồn đa chức năng kiểu mẫu theo chuẩn mực quốc tế.

Bạch Mã - hành trình thức giấc

Từ danh hiệu Vườn Di sản ASEAN đến mô hình quản trị rừng dựa trên công nghệ, từ phục hồi đa dạng sinh học đến kinh tế sinh thái bền vững, Bạch Mã đang từng bước khẳng định vị thế một khu bảo tồn kiểu mẫu của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.

Nghề làm nước mắm tại Phan Thiết.

Phát triển thương hiệu nước mắm Phan Thiết

Nước mắm Phan Thiết có lịch sử truyền thống hơn 300 năm, nổi tiếng với hương vị đậm đà, màu sắc đặc trưng và được xem là đặc sản trứ danh của vùng đất ven biển tỉnh Lâm Đồng. Thời gian qua, thương hiệu nước mắm Phan Thiết được xây dựng, phát triển thành sản phẩm OCOP nhằm quảng bá tại thị trường trong và ngoài nước.

Võ Ca Dao hướng dẫn cho du khách nước ngoài trải nghiệm in tranh mộc bản.

Kể Huế bằng những điều thương nhớ

Từ trải nghiệm cá nhân và ký ức về cố đô, Võ Ca Dao cố gắng chắt lọc thành 100 điều nên thử khi đến Huế. Đó không chỉ là gợi ý cho những ai mới tới đây du lịch lần đầu mà còn là một cách kể Huế bằng đời sống thường ngày.

Các sản phẩm OCOP thủ công mỹ nghệ ở thành phố Đà Nẵng được chú ý tại các hội chợ.

Tạo thêm hành lang pháp lý để sản phẩm OCOP vươn xa

Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, sản phẩm nông nghiệp nông thôn của các chủ thể OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm) trên địa bàn thành phố Đà Nẵng tăng lên đáng kể về số lượng, mẫu mã. Bên cạnh tập trung vào những sản phẩm đã và đang có niên hạn, thành phố Đà Nẵng còn có riêng một nghị quyết để phát triển các sản phẩm OCOP theo hướng bền vững.

Sau khóa đào tạo photovoice, trang bị máy ảnh cho người dân, đã có nhiều tác phẩm ảnh được trưng bày tới cộng đồng trong vùng di sản.

Cộng đồng tham gia bảo tồn, phát huy giá trị di sản

Thành nhà Hồ tọa lạc ở xã Tây Đô, tỉnh Thanh Hóa, được UNESCO công nhận Di sản văn hóa thế giới năm 2011. Cùng với thực hiện nghiêm các cam kết theo khuyến nghị của UNESCO, tỉnh Thanh Hóa ưu tiên sự tham gia của cộng đồng trong bảo tồn, phát huy giá trị di tích Thành nhà Hồ và vùng phụ cận gắn với phát triển du lịch.

Du khách tìm hiểu các công đoạn chế tác nón ngựa tại cơ sở của Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Lan.

Chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa

Xã Xuân An, tỉnh Gia Lai đang có những bước đi mạnh mẽ, bài bản nhằm phát triển kinh tế-xã hội theo hướng bền vững. Trong đó, sản phẩm du lịch làng nghề nón ngựa Phú Gia trở thành điểm nhấn quan trọng, mở đường cho chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Hương, người truyền lửa cho Câu lạc bộ Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh Hưng Tân. (Ảnh TRỌNG TÂM)

Để ví, giặm ngân dài cùng năm tháng

Giữa những ngày cuối thu xứ Nghệ, trong không gian ấm áp của Nhà văn hóa Hưng Tân, xã Hưng Nguyên Nam (Nghệ An), tiếng ví, tiếng giặm lại ngân lên mộc mạc mà sâu lắng. Không chỉ là âm thanh của ký ức, đó còn là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, được gìn giữ và trao truyền bằng tâm huyết của những con người bình dị nơi làng quê.

Giáo viên và học sinh Trường tiểu học và trung học cơ sở A Xing sử dụng nhạc cụ của người Vân Kiều, Pa Kô do trường sưu tầm, trưng bày để sinh hoạt văn hóa văn nghệ.

Gìn giữ văn hóa bản địa

Trường tiểu học và trung học cơ sở A Xing, xã Lìa (tỉnh Quảng Trị) đã xây dựng một không gian trưng bày những giá trị văn hóa đặc sắc của người Vân Kiều và Pa Kô ngay trong khuôn viên nhà trường, qua đó giáo dục học sinh lòng tự hào dân tộc, yêu quê hương, tôn trọng và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mình.

Công nhân Công ty TNHH Ngọc Chung Coir hoàn thiện sản phẩm dây thừng trang trí trước khi xuất xưởng. (Ảnh MỸ HÀ)

Trăn trở nghề sản xuất xơ dừa

Không chỉ nổi tiếng về những món đặc sản gắn liền với dừa, rừng dừa Tam Quan, thị xã Hoài Nhơn (cũ) được đánh giá như “thiên đường dừa thứ hai” của Việt Nam.