Khôi phục trang phục truyền thống dân tộc Chứt

Trong khi các dân tộc ở nước ta đều có trang phục truyền thống phản ánh bản sắc văn hóa, phong tục của từng cộng đồng thì đồng bào dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Bình (trước đây), nay là Quảng Trị lại thiếu trang phục truyền thống.

Ra mắt bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng của dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Trị.
Ra mắt bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng của dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Trị.

Địa phương đã và đang tìm cách khôi phục, bảo tồn văn hóa dân tộc Chứt thông qua bộ trang phục phù hợp với tập quán và sinh hoạt cộng đồng.

Là một trong những dân tộc rất ít người ở Việt Nam, dân tộc Chứt gồm 5 tộc người là Sách, Mày, Rục, A Rem và Mã Liềng; sinh sống chủ yếu ở khu vực Bắc Trung Bộ.

Tại tỉnh Quảng Bình (trước đây), dân tộc Chứt có khoảng 1.860 hộ với hơn 7.800 nhân khẩu, sinh sống chủ yếu ở các xã vùng sâu, biên giới, nơi có điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội đặc biệt khó khăn. Do đó, khả năng tự bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống của đồng bào rất hạn chế, văn hóa truyền thống bị mai một.

Cùng với đó, quá trình giao lưu và ảnh hưởng của các dân tộc khác khiến những trang phục truyền thống của người Chứt dần biến mất. Vì thế, người Chứt là dân tộc duy nhất trong 54 dân tộc Việt Nam đến nay chưa có trang phục mang bản sắc văn hóa của dân tộc mình.

Cuối tháng 12/2024, Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Bình phối hợp Viện Dân tộc học tổ chức hội thảo “Trang phục dân tộc Chứt: Nhu cầu, cách tiếp cận và định hình”.

Theo các nhà nghiên cứu, trang phục truyền thống của người Chứt gồm áo, khố được làm từ vỏ cây rừng, lá rừng hoặc một số da động vật.

Sau này, người Chứt sử dụng các loại trang phục bằng vải từ các tộc người ở khu vực lân cận. Hiện nay, hầu hết người Chứt mặc trang phục như người Kinh, trong sinh hoạt cộng đồng còn sử dụng trang phục truyền thống của một số tộc người thiểu số khác.

Theo khảo sát của Viện Dân tộc học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) vào tháng 10/2024, có tới 79% số người Chứt đang sử dụng trang phục phổ thông, 12% sử dụng trang phục người Lào và 4,3% sử dụng trang phục người Khùa...

Tiến sĩ Bùi Thị Bích Lan, cán bộ nghiên cứu Viện Dân tộc học cho biết, khôi phục và định hình trang phục dân tộc giúp người Chứt khẳng định bản sắc riêng, hình thành một biểu tượng văn hóa cho cộng đồng và tăng cường ý thức tự giác, sự gắn kết của một dân tộc rất ít người nhưng lại bao gồm nhiều nhóm địa phương.

Nhóm nghiên cứu của Tiến sĩ Bùi Thị Bích Lan đã khảo sát thực tế tại các huyện Minh Hóa, Tuyên Hóa và Bố Trạch, Quảng Bình (trước đây) để thu thập ý kiến từ cư dân, nhất là các già làng, người có uy tín về một bộ trang phục chung thể hiện bản sắc.

Các cuộc khảo sát, thăm dò ý kiến cho thấy, phần lớn bà con người Chứt mong muốn có được một bộ trang phục riêng như các dân tộc anh em khác.

Qua trưng cầu ý kiến, hơn 54% số người được hỏi mong muốn sử dụng vải công nghiệp cho bộ trang phục, số còn lại muốn dùng vải dệt như các dân tộc thiểu số. Những tông mầu đen, mầu đất, nâu, xanh lá cây là những mầu được người dân đề xuất, lựa chọn nhiều nhất.

Theo các nhà nghiên cứu dân tộc học, đây là những mầu sắc phản ánh sự gần gũi với thiên nhiên và liên kết với các nghi lễ tín ngưỡng, cầu may mắn, thể hiện sự gắn bó chặt chẽ với môi trường sống của đồng bào giữa đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ.

Qua tham khảo ý kiến từ các nhà khoa học, nhà quản lý các đơn vị, địa phương và nhất là sự đồng thuận của đại diện đồng bào dân tộc Chứt, nhóm nghiên cứu của Viện Dân tộc học và Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Bình (trước đây) đề xuất các mẫu trang phục sinh hoạt cộng đồng cho người Chứt.

Từ đó, cơ quan liên quan tổ chức thiết kế, sản xuất mẫu trang phục mang bản sắc tộc người.

Cuối tháng 12/2025, tại Trường phổ thông dân tộc nội trú trung học phổ thông Quảng Trị, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị tổ chức lễ giao nhận trang phục sinh hoạt cộng đồng cho các đội, câu lạc bộ văn nghệ truyền thống đồng bào dân tộc Chứt tại 6 xã ở phía tây của tỉnh. Đại diện lãnh đạo xã Tuyên Lâm cho biết, trong thời gian dài, do điều kiện lịch sử và kinh tế-xã hội đặc thù, đồng bào Chứt chưa có bộ trang phục truyền thống cho nên phần nào ảnh hưởng đến các hoạt động văn hóa, lễ hội.

Bản sắc văn hóa, phong tục riêng của dân tộc vì thế cũng bị lấp khuất giữa bức tranh đa dạng của các dân tộc anh em. Việc có được bộ trang phục mới được bà con người Chứt đồng thuận, đón nhận là sự đổi mới trong cách khôi phục, bảo tồn văn hóa tộc người, cũng là điều được cấp ủy, chính quyền địa phương rất hoan nghênh.

Theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị Mai Xuân Thành, bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng của người Chứt được nghiên cứu, thiết kế một cách bài bản, vừa tôn trọng yếu tố truyền thống, vừa phù hợp điều kiện sinh hoạt hiện nay; nhằm bảo tồn văn hóa, củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc và mở ra cơ hội gắn văn hóa với giáo dục truyền thống và du lịch cộng đồng ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số Quảng Trị.

Có thể bạn quan tâm

Du khách tìm hiểu các công đoạn chế tác nón ngựa tại cơ sở của Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Lan.

Chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa

Xã Xuân An, tỉnh Gia Lai đang có những bước đi mạnh mẽ, bài bản nhằm phát triển kinh tế-xã hội theo hướng bền vững. Trong đó, sản phẩm du lịch làng nghề nón ngựa Phú Gia trở thành điểm nhấn quan trọng, mở đường cho chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Hương, người truyền lửa cho Câu lạc bộ Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh Hưng Tân. (Ảnh TRỌNG TÂM)

Để ví, giặm ngân dài cùng năm tháng

Giữa những ngày cuối thu xứ Nghệ, trong không gian ấm áp của Nhà văn hóa Hưng Tân, xã Hưng Nguyên Nam (Nghệ An), tiếng ví, tiếng giặm lại ngân lên mộc mạc mà sâu lắng. Không chỉ là âm thanh của ký ức, đó còn là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, được gìn giữ và trao truyền bằng tâm huyết của những con người bình dị nơi làng quê.

Giáo viên và học sinh Trường tiểu học và trung học cơ sở A Xing sử dụng nhạc cụ của người Vân Kiều, Pa Kô do trường sưu tầm, trưng bày để sinh hoạt văn hóa văn nghệ.

Gìn giữ văn hóa bản địa

Trường tiểu học và trung học cơ sở A Xing, xã Lìa (tỉnh Quảng Trị) đã xây dựng một không gian trưng bày những giá trị văn hóa đặc sắc của người Vân Kiều và Pa Kô ngay trong khuôn viên nhà trường, qua đó giáo dục học sinh lòng tự hào dân tộc, yêu quê hương, tôn trọng và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mình.

Công nhân Công ty TNHH Ngọc Chung Coir hoàn thiện sản phẩm dây thừng trang trí trước khi xuất xưởng. (Ảnh MỸ HÀ)

Trăn trở nghề sản xuất xơ dừa

Không chỉ nổi tiếng về những món đặc sản gắn liền với dừa, rừng dừa Tam Quan, thị xã Hoài Nhơn (cũ) được đánh giá như “thiên đường dừa thứ hai” của Việt Nam.

Đình làng Lựu Bảo đầy trang nghiêm.

Dấu xưa Lựu Bảo

Qua bao nhiêu năm tháng, ngôi làng Lựu Bảo thuộc phường Kim Long, thành phố Huế vẫn chứa đựng vẻ đẹp nên thơ. Tứ bề gió thổi mây che, làng xưa tựa như nàng thiếu nữ soi bóng xuống dòng sông Bạch Yến trong xanh. Chuyện làng, chuyện sông không thể tách rời là vậy.

Công nhân Hợp tác xã chiếu cói Hoài Châu Bắc hoàn thiện một công đoạn làm ra chiếc chiếu thành phẩm. (Ảnh MỸ HÀ)

Làng nghề chiếu cói Hoài Nhơn

Dệt chiếu cói là nghề truyền thống lâu đời ở xã Hoài Châu Bắc, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định (nay là phường Hoài Nhơn Bắc, tỉnh Gia Lai).

Nhiều du khách trẻ thích thú khi check-in tại Tháp Pô Klong Garai.

Giữ gìn Bảo vật quốc gia, góp phần thúc đẩy du lịch

Khánh Hòa là vùng đất giao thoa văn hóa với sự chung sống của 36 dân tộc anh em, trong đó nổi bật là văn hóa Chăm và Raglai, thể hiện qua hệ thống đền tháp cổ kính, các lễ hội truyền thống đặc sắc cùng phong tục tập quán giàu bản sắc.

Hòn Vọng Phu trong không gian đô thị ở Thanh Hóa.

Nỗ lực bảo tồn hòn Vọng Phu cùng cụm di tích An Hoạch

Hòn Vọng Phu trên đỉnh núi An Hoạch (núi Nhồi) ở phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa cùng những “Vọng Phu thạch” hiện hữu trên nhiều miền đất đã gắn liền với lịch sử dựng nước, giữ nước cùng đạo lý, nhận thức thẩm mỹ của dân tộc.

Bãi Làng - khu vực trung tâm Cù Lao Chàm.

Cù Lao Chàm - Viên ngọc thô đang được "mài giũa"

Mùa du lịch năm 2025, cụm đảo gần bờ của thành phố Đà Nẵng là Cù Lao Chàm đón hơn 269.000 du khách. So với năm 2024 và những năm trước đó, con số này cho thấy sự tăng trưởng và là một lời khẳng định: Những tiềm năng du lịch mạnh mẽ của “viên ngọc thô” xứ Quảng đang dần được cụ thể hóa, khai thác một cách hiệu quả và đúng hướng.

Cô gái Chăm trong Lễ hội Katê tại Khánh Hòa.

Thúc đẩy liên kết vùng du lịch trọng điểm

Những năm gần đây, hành trình du lịch nối dài giữa “biển xanh” Khánh Hòa và “đại ngàn” Đắk Lắk đã trở thành xu hướng mới. Sự dịch chuyển đó thể hiện nhu cầu khám phá nhiều hơn của du khách, đồng thời tạo cơ hội hình thành các tour, tuyến liên vùng mang dấu ấn riêng của khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

Du khách trải nghiệm làm đồ gốm khi tới thăm làng Thanh Hà.

Độc đáo làng gốm hơn 500 năm tuổi

Tại lễ trao giải thưởng Du lịch Việt Nam năm 2025 vừa qua, làng gốm Thanh Hà là đại diện của thành phố Đà Nẵng được vinh danh tại hạng mục “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất”.

Ông Lê Văn Nghĩa kiểm tra chất lượng sản phẩm rượu cần.

Bảo tồn và phát triển nghề truyền thống

Giữ được hương vị nồng say của rượu cần truyền thống sẽ mở ra cơ hội phát triển kinh tế cho bà con Cơ Tu. Đó là cách làm kinh tế hiệu quả của ông Lê Văn Nghĩa và một số hộ dân ở thôn Phú Túc, xã Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng.

Người dân và du khách nghe hát bài chòi ở Hội An.

Cân bằng giữa phát triển và gìn giữ ở Hội An

Sau khi mở rộng địa giới thành phố Đà Nẵng, Hội An (cũ) nay gồm ba phường: Hội An, Hội An Đông, Hội An Tây và một xã đảo Tân Hiệp (Cù Lao Chàm) tiếp tục giữ vai trò đặc biệt trong chiến lược phát triển du lịch-văn hóa của thành phố.

Thu gom lưới bẫy bắt chim yến trái phép. (Ảnh CTV)

Cần có giải pháp bảo vệ chim yến

Những năm gần đây, nạn săn bắt chim yến trái phép diễn ra tràn lan ở nhiều địa phương trên cả nước, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển bền vững của quần thể chim yến ở nước ta.

Đảo Lý Sơn, hạt nhân du lịch biển, đảo của tỉnh Quảng Ngãi.

Tìm hướng phát triển bền vững du lịch biển, đảo Quảng Ngãi

Du lịch biển, đảo Quảng Ngãi có nhiều tiềm năng trở thành trụ cột phát triển kinh tế- xã hội quan trọng. Tỉnh cần tạo ra sức mạnh tổng hợp, cân bằng lợi ích kinh tế-xã hội và môi trường để du lịch biển, đảo Quảng Ngãi phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và khẳng định vị thế trong khu vực.

Võ cổ truyền đã và đang được triển khai nhiều giải pháp đồng bộ để phát triển một cách bài bản, bền vững

Bảo tồn và lan tỏa võ cổ truyền

Võ cổ truyền Bình Định không chỉ là một di sản văn hóa phi vật thể quốc gia mà còn là một hệ giá trị sống động, có khả năng thích ứng và phát triển trong thời đại mới. Trong bối cảnh đất nước hội nhập sâu rộng, văn hóa truyền thống không thể chỉ lưu giữ trong bảo tàng hay lễ hội mà phải được đưa vào đời sống, đến với thế hệ trẻ.

Hội thi Ẩm thực Yến sào Khánh Hòa.

Độc đáo Lễ hội Yến sào Khánh Hòa

Không chỉ thành kính tri ân, tưởng nhớ công đức lớn lao của thủy tổ, thánh mẫu, các vị tiền bối sáng lập, phát triển ngành nghề yến sào trong suốt 700 năm qua, Lễ hội Yến sào Khánh Hòa đã tạo nên một không gian văn hóa biển, đảo đa dạng và sinh động.

Bề mặt dải đá bằng phẳng, đoạn rộng nhất lên tới 50 mét.

Kỳ quan dưới đáy biển Gia Lai

Làng chài Nhơn Hải, phường Quy Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai không chỉ nổi tiếng với vẻ đẹp bình yên cùng cảnh sắc biển, trời hùng vĩ, mà còn được nhiều người say đắm bởi một kỳ quan độc đáo.

Phụ nữ Pa Kô làm món Đổi A-lỗq chuẩn bị cho ngày lễ Aza.

Món ăn độc đáo của người Pa Kô

Khi còn nhỏ, tôi biết đến món Đổi A-lỗq (cơm nếp ống tre) của người Pa Kô qua những lần theo bố về thăm quê nội ở thôn A Liêng, xã Tà Rụt (Quảng Trị) bên dòng Krông Klang. Hương vị đặc trưng của món ăn này vẫn in đậm trong ký ức sau những lần tôi dự lễ hội và thưởng thức cùng mọi người.

Công đoạn khoét rỗng mõ là quan trọng nhất

Giữ tiếng mõ làng Thủy Xuân

Giữa không gian thanh vắng ở tổ 11, phường Thủy Xuân, thành phố Huế, tiếng cốc cốc khi nhỏ khi to đưa con người về chốn tĩnh tại. Ở vùng đất Cố đô, người ta vẫn còn nhớ đến làng mõ Thủy Xuân.

Nghệ thuật trang trí cây nêu của người Co ở Quảng Ngãi là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Sắc mầu văn hóa dân tộc Co

Chỉ với khoảng 34 nghìn người cư trú chủ yếu ở phía tây tỉnh Quảng Ngãi, song cộng đồng người Co có một kho tàng văn hóa dân gian đặc sắc với kiến trúc nhà ở, truyện kể dân gian, nghệ thuật tạo hình, nghệ thuật diễn xướng, tri thức dân gian.