Bảo tồn giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc thiểu số

Là một người con của bản làng Pa Cô (dân tộc Tà Ôi) ở thôn A Máy, xã Lìa (Quảng Trị), ngay từ thời ấu thơ, những làn điệu dân ca, những âm thanh từ nhạc cụ truyền thống đã ăn sâu trong tâm trí già làng Hồ Văn Hảo...

Ông Hảo (phải) tích cực truyền dạy cho thế hệ trẻ cách sử dụng nhạc cụ truyền thống.
Ông Hảo (phải) tích cực truyền dạy cho thế hệ trẻ cách sử dụng nhạc cụ truyền thống.

...Những giá trị văn hóa đặc sắc ấy đã gắn bó, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của ông và gia đình, cộng đồng nơi đây. Vì thế, bằng cách làm thiết thực của mình, ông quyết tâm góp sức cùng đồng bào giữ gìn, phát huy bản sắc văn hoá đặc trưng của dân tộc.

Vì yêu thích dân ca và nhạc cụ truyền thống, khi mới lên 5-7 tuổi, Hảo thường ngồi nghe, quan sát những nghệ nhân ở thôn biểu diễn văn hóa văn nghệ hằng ngày và trong các dịp lễ, Tết. Rồi Hảo tự mày mò tập luyện, nhờ những người hát dân ca hay và chơi nhạc cụ giỏi hướng dẫn, truyền đạt kinh nghiệm.

Để có cơ hội giao lưu học hỏi nâng cao hiểu biết cũng như kỹ năng sử dụng, biểu diễn nhạc cụ và làn điệu dân ca truyền thống, Hảo tích cực tham gia tất cả các hoạt động văn hóa, văn nghệ, các lễ cúng, lễ hội ở bản làng như: Giao lưu sau giờ lên rẫy hoặc giao lưu ở hội sim; tham gia lễ hội Aza (mừng lúa mới), lễ hội Arieuping (dời mã), đám cưới, đám ma… các hoạt động văn hóa mang tính chất truyền thống này đều phải sử dụng cồng, chiêng, trống, khèn bè, đàn ta lư… và hát các làn điệu dân ca như cà lơi, cha chấp, adền, xiêng, tăng i...

Bằng cách vừa học vừa tự rèn luyện, Hảo dần am hiểu sâu và thành thạo về kỹ năng biểu diễn. Khi đã giỏi hát dân ca, giỏi chơi nhạc cụ, Hảo học thêm kỹ năng chế tác nhạc cụ. Hiện nay, ông có thể chế tác một số loại nhạc cụ cơ bản như trống, đàn ta lư. Ngoài ra, ông còn tìm hiểu và nắm giữ đầy đủ các nghi lễ chính trong các lễ hội lớn của người Pa Cô, đặc biệt là lễ hội Arieuping và lễ hội Aza.

Trong điều kiện cuộc sống hiện đại và du nhập văn hóa nhiều vùng miền như hiện nay, những nét văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Pa Cô dần bị mai một. Thế hệ trẻ ít mặn mà hát dân ca, chơi nhạc cụ truyền thống và việc trao truyền cũng rất hạn chế. Không gian lễ hội dần ít đi, các nghệ nhân nắm giữ và có khả năng trao truyền di sản văn hóa phi vật thể ngày càng già yếu và ít dần. Điều đó khiến già làng Hảo trăn trở.

Vì thế, ông luôn tìm mọi cách để duy trì và phát huy những nét đẹp văn hóa đó. Ông dành dụm kinh phí để đặt mua nhạc cụ từ các nghệ nhân lớn tuổi trong vùng, cất giữ cẩn thận và sử dụng thường xuyên; kết nối với những người có cùng đam mê văn hóa truyền thống trong vùng. Năm nay, đã ngoài 70, công việc nương rẫy bộn bề nhưng ông vẫn luôn giữ thói quen hát dân ca và chơi các nhạc cụ truyền thống cho con cháu nghe mỗi tối.

Thời gian nông nhàn, ông tổ chức giao lưu tại nhà cùng với các thành viên có cùng đam mê văn hóa truyền thống tại thôn. Với vốn am hiểu sâu, kỹ năng thành thạo và có khả năng trao truyền di sản văn hóa phi vật thể, ông thường xuyên được mời tham gia các hoạt động văn hóa trong và ngoài tỉnh; tham gia truyền dạy tại các lớp tập huấn kỹ năng biểu diễn nhạc cụ, hát dân ca; phục dựng lễ hội do các cấp tổ chức. Hiện ông là một trong những thành viên nòng cốt của Câu lạc bộ Văn nghệ truyền thống và Câu lạc bộ Cồng chiêng của xã Lìa. Ông sẵn sàng chỉ dạy cho con cháu và các thành viên trong câu lạc bộ về nhạc cụ, dân ca cũng như các bài cúng cơ bản của các lễ hội ở địa phương.

Anh Hồ Văn Hun, một giáo viên trẻ ở thôn A Máy sau thời gian được ông Hảo chỉ dạy nay đã chơi thành thạo đàn ta lư và đang học tiếp kỹ năng thực hành khèn bè. Kiến thức từ già làng Hảo đã bổ trợ cho anh rất nhiều trong quá trình giảng dạy cho học sinh về văn hóa truyền thống dân tộc. Anh Hun cho biết: “Tôi thấy học biểu diễn hát dân ca và nhạc cụ Pa Cô không đơn giản. Già làng Hồ Văn Hảo đã dạy cho tôi biết yêu thích, biết đam mê, từ đó có thể tiếp thu hiệu quả hơn. Tôi hy vọng các bạn trẻ sẽ dần được lan tỏa niềm yêu thích và sự đam mê đó, chung sức bảo tồn bản sắc văn hóa của dân tộc mình”.

Với vai trò là già làng, trưởng ban mặt trận khu dân cư hơn 30 năm nay, ông Hảo tích cực tuyên truyền, vận động con cháu cũng như người dân trong cộng đồng biết giữ gìn, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc mình, góp phần xây dựng nông thôn mới ở vùng khó. “Tôi rất tự hào về vốn văn hóa truyền thống đặc sắc của người Pa Cô. Hiện nay, trước nguy cơ văn hóa truyền thống bị mai một, tôi mong muốn Nhà nước có các chính sách phù hợp để thế hệ như chúng tôi có cơ hội truyền dạy một cách bài bản, góp phần giữ gìn và bảo tồn văn hóa Pa Cô”, ông Hảo nói.

Có thể bạn quan tâm

Các sản phẩm OCOP thủ công mỹ nghệ ở thành phố Đà Nẵng được chú ý tại các hội chợ.

Tạo thêm hành lang pháp lý để sản phẩm OCOP vươn xa

Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, sản phẩm nông nghiệp nông thôn của các chủ thể OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm) trên địa bàn thành phố Đà Nẵng tăng lên đáng kể về số lượng, mẫu mã. Bên cạnh tập trung vào những sản phẩm đã và đang có niên hạn, thành phố Đà Nẵng còn có riêng một nghị quyết để phát triển các sản phẩm OCOP theo hướng bền vững.

Sau khóa đào tạo photovoice, trang bị máy ảnh cho người dân, đã có nhiều tác phẩm ảnh được trưng bày tới cộng đồng trong vùng di sản.

Cộng đồng tham gia bảo tồn, phát huy giá trị di sản

Thành nhà Hồ tọa lạc ở xã Tây Đô, tỉnh Thanh Hóa, được UNESCO công nhận Di sản văn hóa thế giới năm 2011. Cùng với thực hiện nghiêm các cam kết theo khuyến nghị của UNESCO, tỉnh Thanh Hóa ưu tiên sự tham gia của cộng đồng trong bảo tồn, phát huy giá trị di tích Thành nhà Hồ và vùng phụ cận gắn với phát triển du lịch.

Ra mắt bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng của dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Trị.

Khôi phục trang phục truyền thống dân tộc Chứt

Trong khi các dân tộc ở nước ta đều có trang phục truyền thống phản ánh bản sắc văn hóa, phong tục của từng cộng đồng thì đồng bào dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Bình (trước đây), nay là Quảng Trị lại thiếu trang phục truyền thống.

Du khách tìm hiểu các công đoạn chế tác nón ngựa tại cơ sở của Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Lan.

Chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa

Xã Xuân An, tỉnh Gia Lai đang có những bước đi mạnh mẽ, bài bản nhằm phát triển kinh tế-xã hội theo hướng bền vững. Trong đó, sản phẩm du lịch làng nghề nón ngựa Phú Gia trở thành điểm nhấn quan trọng, mở đường cho chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Hương, người truyền lửa cho Câu lạc bộ Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh Hưng Tân. (Ảnh TRỌNG TÂM)

Để ví, giặm ngân dài cùng năm tháng

Giữa những ngày cuối thu xứ Nghệ, trong không gian ấm áp của Nhà văn hóa Hưng Tân, xã Hưng Nguyên Nam (Nghệ An), tiếng ví, tiếng giặm lại ngân lên mộc mạc mà sâu lắng. Không chỉ là âm thanh của ký ức, đó còn là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, được gìn giữ và trao truyền bằng tâm huyết của những con người bình dị nơi làng quê.

Giáo viên và học sinh Trường tiểu học và trung học cơ sở A Xing sử dụng nhạc cụ của người Vân Kiều, Pa Kô do trường sưu tầm, trưng bày để sinh hoạt văn hóa văn nghệ.

Gìn giữ văn hóa bản địa

Trường tiểu học và trung học cơ sở A Xing, xã Lìa (tỉnh Quảng Trị) đã xây dựng một không gian trưng bày những giá trị văn hóa đặc sắc của người Vân Kiều và Pa Kô ngay trong khuôn viên nhà trường, qua đó giáo dục học sinh lòng tự hào dân tộc, yêu quê hương, tôn trọng và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mình.

Công nhân Công ty TNHH Ngọc Chung Coir hoàn thiện sản phẩm dây thừng trang trí trước khi xuất xưởng. (Ảnh MỸ HÀ)

Trăn trở nghề sản xuất xơ dừa

Không chỉ nổi tiếng về những món đặc sản gắn liền với dừa, rừng dừa Tam Quan, thị xã Hoài Nhơn (cũ) được đánh giá như “thiên đường dừa thứ hai” của Việt Nam.

Đình làng Lựu Bảo đầy trang nghiêm.

Dấu xưa Lựu Bảo

Qua bao nhiêu năm tháng, ngôi làng Lựu Bảo thuộc phường Kim Long, thành phố Huế vẫn chứa đựng vẻ đẹp nên thơ. Tứ bề gió thổi mây che, làng xưa tựa như nàng thiếu nữ soi bóng xuống dòng sông Bạch Yến trong xanh. Chuyện làng, chuyện sông không thể tách rời là vậy.

Công nhân Hợp tác xã chiếu cói Hoài Châu Bắc hoàn thiện một công đoạn làm ra chiếc chiếu thành phẩm. (Ảnh MỸ HÀ)

Làng nghề chiếu cói Hoài Nhơn

Dệt chiếu cói là nghề truyền thống lâu đời ở xã Hoài Châu Bắc, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định (nay là phường Hoài Nhơn Bắc, tỉnh Gia Lai).

Nhiều du khách trẻ thích thú khi check-in tại Tháp Pô Klong Garai.

Giữ gìn Bảo vật quốc gia, góp phần thúc đẩy du lịch

Khánh Hòa là vùng đất giao thoa văn hóa với sự chung sống của 36 dân tộc anh em, trong đó nổi bật là văn hóa Chăm và Raglai, thể hiện qua hệ thống đền tháp cổ kính, các lễ hội truyền thống đặc sắc cùng phong tục tập quán giàu bản sắc.

Hòn Vọng Phu trong không gian đô thị ở Thanh Hóa.

Nỗ lực bảo tồn hòn Vọng Phu cùng cụm di tích An Hoạch

Hòn Vọng Phu trên đỉnh núi An Hoạch (núi Nhồi) ở phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa cùng những “Vọng Phu thạch” hiện hữu trên nhiều miền đất đã gắn liền với lịch sử dựng nước, giữ nước cùng đạo lý, nhận thức thẩm mỹ của dân tộc.

Bãi Làng - khu vực trung tâm Cù Lao Chàm.

Cù Lao Chàm - Viên ngọc thô đang được "mài giũa"

Mùa du lịch năm 2025, cụm đảo gần bờ của thành phố Đà Nẵng là Cù Lao Chàm đón hơn 269.000 du khách. So với năm 2024 và những năm trước đó, con số này cho thấy sự tăng trưởng và là một lời khẳng định: Những tiềm năng du lịch mạnh mẽ của “viên ngọc thô” xứ Quảng đang dần được cụ thể hóa, khai thác một cách hiệu quả và đúng hướng.

Cô gái Chăm trong Lễ hội Katê tại Khánh Hòa.

Thúc đẩy liên kết vùng du lịch trọng điểm

Những năm gần đây, hành trình du lịch nối dài giữa “biển xanh” Khánh Hòa và “đại ngàn” Đắk Lắk đã trở thành xu hướng mới. Sự dịch chuyển đó thể hiện nhu cầu khám phá nhiều hơn của du khách, đồng thời tạo cơ hội hình thành các tour, tuyến liên vùng mang dấu ấn riêng của khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

Du khách trải nghiệm làm đồ gốm khi tới thăm làng Thanh Hà.

Độc đáo làng gốm hơn 500 năm tuổi

Tại lễ trao giải thưởng Du lịch Việt Nam năm 2025 vừa qua, làng gốm Thanh Hà là đại diện của thành phố Đà Nẵng được vinh danh tại hạng mục “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất”.

Ông Lê Văn Nghĩa kiểm tra chất lượng sản phẩm rượu cần.

Bảo tồn và phát triển nghề truyền thống

Giữ được hương vị nồng say của rượu cần truyền thống sẽ mở ra cơ hội phát triển kinh tế cho bà con Cơ Tu. Đó là cách làm kinh tế hiệu quả của ông Lê Văn Nghĩa và một số hộ dân ở thôn Phú Túc, xã Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng.

Người dân và du khách nghe hát bài chòi ở Hội An.

Cân bằng giữa phát triển và gìn giữ ở Hội An

Sau khi mở rộng địa giới thành phố Đà Nẵng, Hội An (cũ) nay gồm ba phường: Hội An, Hội An Đông, Hội An Tây và một xã đảo Tân Hiệp (Cù Lao Chàm) tiếp tục giữ vai trò đặc biệt trong chiến lược phát triển du lịch-văn hóa của thành phố.

Thu gom lưới bẫy bắt chim yến trái phép. (Ảnh CTV)

Cần có giải pháp bảo vệ chim yến

Những năm gần đây, nạn săn bắt chim yến trái phép diễn ra tràn lan ở nhiều địa phương trên cả nước, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển bền vững của quần thể chim yến ở nước ta.

Đảo Lý Sơn, hạt nhân du lịch biển, đảo của tỉnh Quảng Ngãi.

Tìm hướng phát triển bền vững du lịch biển, đảo Quảng Ngãi

Du lịch biển, đảo Quảng Ngãi có nhiều tiềm năng trở thành trụ cột phát triển kinh tế- xã hội quan trọng. Tỉnh cần tạo ra sức mạnh tổng hợp, cân bằng lợi ích kinh tế-xã hội và môi trường để du lịch biển, đảo Quảng Ngãi phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và khẳng định vị thế trong khu vực.

Võ cổ truyền đã và đang được triển khai nhiều giải pháp đồng bộ để phát triển một cách bài bản, bền vững

Bảo tồn và lan tỏa võ cổ truyền

Võ cổ truyền Bình Định không chỉ là một di sản văn hóa phi vật thể quốc gia mà còn là một hệ giá trị sống động, có khả năng thích ứng và phát triển trong thời đại mới. Trong bối cảnh đất nước hội nhập sâu rộng, văn hóa truyền thống không thể chỉ lưu giữ trong bảo tàng hay lễ hội mà phải được đưa vào đời sống, đến với thế hệ trẻ.

Hội thi Ẩm thực Yến sào Khánh Hòa.

Độc đáo Lễ hội Yến sào Khánh Hòa

Không chỉ thành kính tri ân, tưởng nhớ công đức lớn lao của thủy tổ, thánh mẫu, các vị tiền bối sáng lập, phát triển ngành nghề yến sào trong suốt 700 năm qua, Lễ hội Yến sào Khánh Hòa đã tạo nên một không gian văn hóa biển, đảo đa dạng và sinh động.

Bề mặt dải đá bằng phẳng, đoạn rộng nhất lên tới 50 mét.

Kỳ quan dưới đáy biển Gia Lai

Làng chài Nhơn Hải, phường Quy Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai không chỉ nổi tiếng với vẻ đẹp bình yên cùng cảnh sắc biển, trời hùng vĩ, mà còn được nhiều người say đắm bởi một kỳ quan độc đáo.

Phụ nữ Pa Kô làm món Đổi A-lỗq chuẩn bị cho ngày lễ Aza.

Món ăn độc đáo của người Pa Kô

Khi còn nhỏ, tôi biết đến món Đổi A-lỗq (cơm nếp ống tre) của người Pa Kô qua những lần theo bố về thăm quê nội ở thôn A Liêng, xã Tà Rụt (Quảng Trị) bên dòng Krông Klang. Hương vị đặc trưng của món ăn này vẫn in đậm trong ký ức sau những lần tôi dự lễ hội và thưởng thức cùng mọi người.

Công đoạn khoét rỗng mõ là quan trọng nhất

Giữ tiếng mõ làng Thủy Xuân

Giữa không gian thanh vắng ở tổ 11, phường Thủy Xuân, thành phố Huế, tiếng cốc cốc khi nhỏ khi to đưa con người về chốn tĩnh tại. Ở vùng đất Cố đô, người ta vẫn còn nhớ đến làng mõ Thủy Xuân.