Bảo tồn giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc thiểu số

Là một người con của bản làng Pa Cô (dân tộc Tà Ôi) ở thôn A Máy, xã Lìa (Quảng Trị), ngay từ thời ấu thơ, những làn điệu dân ca, những âm thanh từ nhạc cụ truyền thống đã ăn sâu trong tâm trí già làng Hồ Văn Hảo...

Ông Hảo (phải) tích cực truyền dạy cho thế hệ trẻ cách sử dụng nhạc cụ truyền thống.
Ông Hảo (phải) tích cực truyền dạy cho thế hệ trẻ cách sử dụng nhạc cụ truyền thống.

...Những giá trị văn hóa đặc sắc ấy đã gắn bó, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của ông và gia đình, cộng đồng nơi đây. Vì thế, bằng cách làm thiết thực của mình, ông quyết tâm góp sức cùng đồng bào giữ gìn, phát huy bản sắc văn hoá đặc trưng của dân tộc.

Vì yêu thích dân ca và nhạc cụ truyền thống, khi mới lên 5-7 tuổi, Hảo thường ngồi nghe, quan sát những nghệ nhân ở thôn biểu diễn văn hóa văn nghệ hằng ngày và trong các dịp lễ, Tết. Rồi Hảo tự mày mò tập luyện, nhờ những người hát dân ca hay và chơi nhạc cụ giỏi hướng dẫn, truyền đạt kinh nghiệm.

Để có cơ hội giao lưu học hỏi nâng cao hiểu biết cũng như kỹ năng sử dụng, biểu diễn nhạc cụ và làn điệu dân ca truyền thống, Hảo tích cực tham gia tất cả các hoạt động văn hóa, văn nghệ, các lễ cúng, lễ hội ở bản làng như: Giao lưu sau giờ lên rẫy hoặc giao lưu ở hội sim; tham gia lễ hội Aza (mừng lúa mới), lễ hội Arieuping (dời mã), đám cưới, đám ma… các hoạt động văn hóa mang tính chất truyền thống này đều phải sử dụng cồng, chiêng, trống, khèn bè, đàn ta lư… và hát các làn điệu dân ca như cà lơi, cha chấp, adền, xiêng, tăng i...

Bằng cách vừa học vừa tự rèn luyện, Hảo dần am hiểu sâu và thành thạo về kỹ năng biểu diễn. Khi đã giỏi hát dân ca, giỏi chơi nhạc cụ, Hảo học thêm kỹ năng chế tác nhạc cụ. Hiện nay, ông có thể chế tác một số loại nhạc cụ cơ bản như trống, đàn ta lư. Ngoài ra, ông còn tìm hiểu và nắm giữ đầy đủ các nghi lễ chính trong các lễ hội lớn của người Pa Cô, đặc biệt là lễ hội Arieuping và lễ hội Aza.

Trong điều kiện cuộc sống hiện đại và du nhập văn hóa nhiều vùng miền như hiện nay, những nét văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Pa Cô dần bị mai một. Thế hệ trẻ ít mặn mà hát dân ca, chơi nhạc cụ truyền thống và việc trao truyền cũng rất hạn chế. Không gian lễ hội dần ít đi, các nghệ nhân nắm giữ và có khả năng trao truyền di sản văn hóa phi vật thể ngày càng già yếu và ít dần. Điều đó khiến già làng Hảo trăn trở.

Vì thế, ông luôn tìm mọi cách để duy trì và phát huy những nét đẹp văn hóa đó. Ông dành dụm kinh phí để đặt mua nhạc cụ từ các nghệ nhân lớn tuổi trong vùng, cất giữ cẩn thận và sử dụng thường xuyên; kết nối với những người có cùng đam mê văn hóa truyền thống trong vùng. Năm nay, đã ngoài 70, công việc nương rẫy bộn bề nhưng ông vẫn luôn giữ thói quen hát dân ca và chơi các nhạc cụ truyền thống cho con cháu nghe mỗi tối.

Thời gian nông nhàn, ông tổ chức giao lưu tại nhà cùng với các thành viên có cùng đam mê văn hóa truyền thống tại thôn. Với vốn am hiểu sâu, kỹ năng thành thạo và có khả năng trao truyền di sản văn hóa phi vật thể, ông thường xuyên được mời tham gia các hoạt động văn hóa trong và ngoài tỉnh; tham gia truyền dạy tại các lớp tập huấn kỹ năng biểu diễn nhạc cụ, hát dân ca; phục dựng lễ hội do các cấp tổ chức. Hiện ông là một trong những thành viên nòng cốt của Câu lạc bộ Văn nghệ truyền thống và Câu lạc bộ Cồng chiêng của xã Lìa. Ông sẵn sàng chỉ dạy cho con cháu và các thành viên trong câu lạc bộ về nhạc cụ, dân ca cũng như các bài cúng cơ bản của các lễ hội ở địa phương.

Anh Hồ Văn Hun, một giáo viên trẻ ở thôn A Máy sau thời gian được ông Hảo chỉ dạy nay đã chơi thành thạo đàn ta lư và đang học tiếp kỹ năng thực hành khèn bè. Kiến thức từ già làng Hảo đã bổ trợ cho anh rất nhiều trong quá trình giảng dạy cho học sinh về văn hóa truyền thống dân tộc. Anh Hun cho biết: “Tôi thấy học biểu diễn hát dân ca và nhạc cụ Pa Cô không đơn giản. Già làng Hồ Văn Hảo đã dạy cho tôi biết yêu thích, biết đam mê, từ đó có thể tiếp thu hiệu quả hơn. Tôi hy vọng các bạn trẻ sẽ dần được lan tỏa niềm yêu thích và sự đam mê đó, chung sức bảo tồn bản sắc văn hóa của dân tộc mình”.

Với vai trò là già làng, trưởng ban mặt trận khu dân cư hơn 30 năm nay, ông Hảo tích cực tuyên truyền, vận động con cháu cũng như người dân trong cộng đồng biết giữ gìn, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc mình, góp phần xây dựng nông thôn mới ở vùng khó. “Tôi rất tự hào về vốn văn hóa truyền thống đặc sắc của người Pa Cô. Hiện nay, trước nguy cơ văn hóa truyền thống bị mai một, tôi mong muốn Nhà nước có các chính sách phù hợp để thế hệ như chúng tôi có cơ hội truyền dạy một cách bài bản, góp phần giữ gìn và bảo tồn văn hóa Pa Cô”, ông Hảo nói.

Có thể bạn quan tâm

Theo các già làng, mỗi món ăn đều chứa đựng ký ức của dân tộc mình.

Đánh thức hương vị đại ngàn

Lễ hội Ẩm thực truyền thống các dân tộc miền núi thành phố Huế tại xã A Lưới 2 đã níu chân du khách bởi những món ăn truyền thống của đồng bào Pa Cô, Tà Ôi, Cơ Tu... mở ra cơ hội để văn hóa ẩm thực vùng cao trở thành sản phẩm du lịch cộng đồng đặc trưng, góp phần gìn giữ bản sắc, nâng cao sinh kế cho người dân.

Chùa Phạm Thông ở làng cổ Đông Sơn, phường Hàm Rồng, tỉnh Thanh Hóa.

Hàm Rồng - một vùng di sản, danh thắng

“Thanh Hóa thắng địa là nơi/Rồng vờn hạt ngọc, hạc bơi chân thành”. Câu ca được cộng đồng lưu truyền, gợi mở, mời gọi du khách trải nghiệm một vùng di sản, danh thắng ở Hàm Rồng.

Khách du lịch nghe giới thiệu về hệ thống hang động Phong Nha-Kẻ Bàng.

Khám phá hang Sơn Đoòng thông qua công nghệ số

Tỉnh Quảng Trị vừa khai trương dịch vụ trải nghiệm khám phá hang động lớn nhất thế giới Sơn Đoòng thông qua công nghệ thực tế ảo (VR 5D). Đây là trải nghiệm độc đáo, hấp dẫn cho những người đam mê du lịch khám phá nhưng chưa có điều kiện trực tiếp đến các hang động ở Phong Nha-Kẻ Bàng.

Từng nhịp búa, thớ gỗ, tấm da tạo nên âm thanh vang vọng, gìn giữ hồn cốt văn hóa làng quê xứ Nghệ qua bao thế hệ.

Giữ nhịp trống giữa làng quê xứ Nghệ

Trong nhịp sống hiện đại, khi nhiều làng nghề truyền thống dần phai nhạt, ở xã Đại Đồng (tỉnh Nghệ An) vẫn có những con người lặng lẽ giữ lửa nghề làm trống da. Từng nhịp búa, thớ gỗ, tấm da tạo nên âm thanh vang vọng, góp phần gìn giữ hồn cốt văn hóa làng quê xứ Nghệ qua bao thế hệ.

Bà Nguyễn Thị Kiềm (bên trái) cùng nhóm thợ giữ nghề chằm nón lá Vân Thê.

Duyên dáng nón lá Vân Thê

Trong bối cảnh nhiều làng nghề truyền thống đối mặt với nguy cơ thất truyền, nghề chằm nón lá Vân Thê vẫn được người dân nơi đây nỗ lực giữ gìn, phát huy. Trải qua bao thăng trầm, du lịch làng nghề đã có đóng góp quan trọng vào việc bảo tồn, tiếp nối giá trị của nghề chằm nón xưa.

Vùng biển Cổ Thạch (xã Liên Hương) với nhiều thuyền thúng tạo nên cảnh đẹp hoang sơ.

Vẻ đẹp hoang sơ vùng biển Cổ Thạch

Nằm ở khu vực phía đông bắc tỉnh Lâm Đồng, xã Liên Hương có danh thắng quốc gia kế bên bãi biển hoang sơ, rực rỡ với những viên đá đầy màu sắc, tạo nên vẻ đẹp huyền ảo. Trong quần thể du lịch của xã còn có di tích lịch sử-văn hóa giúp nơi đây có tiềm năng trở thành thiên đường trải nghiệm.

Một đoạn tường thành cổ Diên Khánh

Phát huy giá trị di sản thành cổ Diên Khánh

Được công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia từ năm 1988, trong định hướng phát triển, thành cổ Diên Khánh (Khánh Hòa), sẽ trở thành một điểm nhấn quan trọng trong hệ thống di tích lịch sử, văn hóa địa phương.

Việc tổ chức những chương trình văn hóa-du lịch đặc sắc thu hút lượng khách trong nước và quốc tế đến Gia Lai.

Bản sắc cộng đồng tạo sức bật cho du lịch Gia Lai

Sau sáp nhập, Gia Lai trở thành vùng đất hội tụ độc đáo, nơi núi rừng Tây Nguyên hùng vĩ giao hòa cùng biển xanh miền trung khoáng đạt. Sự kết hợp ấy đã tạo nên lợi thế riêng biệt, giúp ngành du lịch khẳng định vai trò kinh tế mũi nhọn với những câu chuyện văn hóa, bản sắc và sự đồng hành bền chặt của cộng đồng địa phương.

Phút lắng đọng ở không gian sách cũ Cội Nguồn.

Làm mới cho sách cũ

Lật lại từng trang sách cũ, hình ảnh vùng đất học xứ Huế hiện lên trong dáng vẻ nhẹ nhàng, sâu lắng. Không gian sách Cội Nguồn, phường Thuận Hóa, thành phố Huế của bạn trẻ Nguyễn Thị Mỹ Hằng (27 tuổi) như cánh chim mang theo tri thức nhuốm mầu thời gian.

Đền thờ Vua Hàm Nghi và các tướng sĩ Cần Vương ở Cam Lộ.

Phát triển du lịch ở vùng đất cách mạng

Xã Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị được thiên nhiên ưu ái ban tặng khí hậu ôn hòa, cũng là nơi hội tụ của những tầng nấc văn hóa, lịch sử trầm mặc. Từ “Kinh đô kháng chiến” với thành Tân Sở vang bóng một thời, đến những giếng cổ nghìn năm và vườn chè cổ thụ độc đáo.

Nhà vườn Xuân Đài ở làng Thủy Biều.

Giữ khoảng rỗng cho đô thị Huế

Khái niệm rỗng và mở xoay quanh những làng cổ của thành phố Huế đã nhiều lần được các chuyên gia, nhà nghiên cứu tiến hành thảo luận, đánh giá. Với một thành phố đặc biệt như Huế, giá trị văn hóa, lịch sử đang cùng tồn tại, vừa tách biệt vừa gắn kết với quá trình đô thị hóa.

Không gian linh thiêng của đêm hội âm công bên ánh lửa bập bùng.

Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar của người Pa Kô

Bao đời nay, người Pa Kô tại xã Tà Rụt, tỉnh Quảng Trị vẫn gìn giữ những phong tục truyền thống tốt đẹp, giàu triết lý nhân sinh. Trong số đó, Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar là nghi lễ cầu mong sự thịnh vượng, đồng thời là biểu tượng của lòng biết ơn, lối sống thiện lành và tinh thần đoàn kết cộng đồng.

Bạch Mã hướng tới mô hình khu bảo tồn đa chức năng kiểu mẫu theo chuẩn mực quốc tế.

Bạch Mã - hành trình thức giấc

Từ danh hiệu Vườn Di sản ASEAN đến mô hình quản trị rừng dựa trên công nghệ, từ phục hồi đa dạng sinh học đến kinh tế sinh thái bền vững, Bạch Mã đang từng bước khẳng định vị thế một khu bảo tồn kiểu mẫu của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.

Nghề làm nước mắm tại Phan Thiết.

Phát triển thương hiệu nước mắm Phan Thiết

Nước mắm Phan Thiết có lịch sử truyền thống hơn 300 năm, nổi tiếng với hương vị đậm đà, màu sắc đặc trưng và được xem là đặc sản trứ danh của vùng đất ven biển tỉnh Lâm Đồng. Thời gian qua, thương hiệu nước mắm Phan Thiết được xây dựng, phát triển thành sản phẩm OCOP nhằm quảng bá tại thị trường trong và ngoài nước.

Võ Ca Dao hướng dẫn cho du khách nước ngoài trải nghiệm in tranh mộc bản.

Kể Huế bằng những điều thương nhớ

Từ trải nghiệm cá nhân và ký ức về cố đô, Võ Ca Dao cố gắng chắt lọc thành 100 điều nên thử khi đến Huế. Đó không chỉ là gợi ý cho những ai mới tới đây du lịch lần đầu mà còn là một cách kể Huế bằng đời sống thường ngày.

Các sản phẩm OCOP thủ công mỹ nghệ ở thành phố Đà Nẵng được chú ý tại các hội chợ.

Tạo thêm hành lang pháp lý để sản phẩm OCOP vươn xa

Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, sản phẩm nông nghiệp nông thôn của các chủ thể OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm) trên địa bàn thành phố Đà Nẵng tăng lên đáng kể về số lượng, mẫu mã. Bên cạnh tập trung vào những sản phẩm đã và đang có niên hạn, thành phố Đà Nẵng còn có riêng một nghị quyết để phát triển các sản phẩm OCOP theo hướng bền vững.

Sau khóa đào tạo photovoice, trang bị máy ảnh cho người dân, đã có nhiều tác phẩm ảnh được trưng bày tới cộng đồng trong vùng di sản.

Cộng đồng tham gia bảo tồn, phát huy giá trị di sản

Thành nhà Hồ tọa lạc ở xã Tây Đô, tỉnh Thanh Hóa, được UNESCO công nhận Di sản văn hóa thế giới năm 2011. Cùng với thực hiện nghiêm các cam kết theo khuyến nghị của UNESCO, tỉnh Thanh Hóa ưu tiên sự tham gia của cộng đồng trong bảo tồn, phát huy giá trị di tích Thành nhà Hồ và vùng phụ cận gắn với phát triển du lịch.

Ra mắt bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng của dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Trị.

Khôi phục trang phục truyền thống dân tộc Chứt

Trong khi các dân tộc ở nước ta đều có trang phục truyền thống phản ánh bản sắc văn hóa, phong tục của từng cộng đồng thì đồng bào dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Bình (trước đây), nay là Quảng Trị lại thiếu trang phục truyền thống.

Du khách tìm hiểu các công đoạn chế tác nón ngựa tại cơ sở của Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Lan.

Chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa

Xã Xuân An, tỉnh Gia Lai đang có những bước đi mạnh mẽ, bài bản nhằm phát triển kinh tế-xã hội theo hướng bền vững. Trong đó, sản phẩm du lịch làng nghề nón ngựa Phú Gia trở thành điểm nhấn quan trọng, mở đường cho chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Hương, người truyền lửa cho Câu lạc bộ Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh Hưng Tân. (Ảnh TRỌNG TÂM)

Để ví, giặm ngân dài cùng năm tháng

Giữa những ngày cuối thu xứ Nghệ, trong không gian ấm áp của Nhà văn hóa Hưng Tân, xã Hưng Nguyên Nam (Nghệ An), tiếng ví, tiếng giặm lại ngân lên mộc mạc mà sâu lắng. Không chỉ là âm thanh của ký ức, đó còn là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, được gìn giữ và trao truyền bằng tâm huyết của những con người bình dị nơi làng quê.