Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar của người Pa Kô

Bao đời nay, người Pa Kô tại xã Tà Rụt, tỉnh Quảng Trị vẫn gìn giữ những phong tục truyền thống tốt đẹp, giàu triết lý nhân sinh. Trong số đó, Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar là nghi lễ cầu mong sự thịnh vượng, đồng thời là biểu tượng của lòng biết ơn, lối sống thiện lành và tinh thần đoàn kết cộng đồng.

Không gian linh thiêng của đêm hội âm công bên ánh lửa bập bùng.
Không gian linh thiêng của đêm hội âm công bên ánh lửa bập bùng.

Vị thần của lòng nhân ái, sự thịnh vượng

Trong quan niệm dân gian của đồng bào Pa Kô, thế giới tâm linh luôn song hành cùng đời sống thực tại. Thần Ku-môr Bar hiện thân là một vị nữ thần tài lộc, người phù hộ và che chở giúp con người “ăn nên làm ra”, mang lại sự thịnh vượng cho các gia đình, dòng họ và bản làng. Đây là vị thần đứng đầu trong các vị thần tài, là mẹ của hai vị thần Ku-Păk và A-Tan. Sự tôn sùng Nữ thần Ku-môr Bar của người Pa Kô không mang màu sắc mê tín cực đoan mà gắn liền với những giá trị đạo đức thiết thực.

Người Pa Kô tin rằng, nữ thần luôn song hành cùng tổ tiên, có nhiệm vụ đặc biệt là giúp đỡ những người nghèo khổ trong gia đình từ ngàn xưa cho đến muôn đời sau. Việc thờ phụng Ngài giúp con người có được sự an yên trong tâm hồn, tăng trưởng trí tuệ, phúc đức và kéo dài tuổi thọ. Già làng Hồ Xuân Văn ở thôn A Liêng, xã Tà Rụt chia sẻ: “Nữ thần Ku-môr Bar ngự trị ngay trong nhà cùng các vị thần khác. Muốn nhận được sự phù hộ của Ngài, cái tâm con người phải sáng. Chỉ những ai làm ăn chân chính, lương thiện, sống hiếu thuận và biết ơn mới dễ dàng nhận được sự giúp đỡ từ nữ thần. Đó là bài học về đạo đức mà cha ông chúng tôi truyền lại qua bao thế hệ”.

Nghi lễ linh thiêng giữa đại ngàn

Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar thường từ 5 đến 10 năm tổ chức một lần vào những ngày cuối năm cũ, đầu năm mới, tạo nên một không khí rộn ràng khắp bản làng. Quy trình thực hành lễ cúng nghiêm ngặt qua nhiều bước, thể hiện sự thành kính tuyệt đối của gia chủ và cộng đồng. Bắt đầu từ ngày 24 tháng Chạp, các hộ gia đình chủ lễ (Vốq Ngun) tiến hành lễ giải uế cho các thành viên trong dòng chi của mình.

Đây là nghi thức mang tính chất riêng tư nhưng lại là tiền đề quan trọng cho đại lễ. Lễ vật chuẩn bị rất cầu kỳ, bao gồm gà tắm gội bằng nước lá bưởi (Âr-Raq), gà tạ lỗi kèm nồi đồng và kiếm (Pâr-ngiin) cùng lợn hậu tạ và các loại vải thổ cẩm truyền thống. Sáng 25 tháng Chạp, không gian lễ hội thật sự bùng nổ. Buổi sáng, cả làng cùng chung tay dựng cây cột lễ. Đến buổi chiều, vật hiến sinh (con trâu tế) được đưa đến. Trong âm vang rộn rã của dàn cồng chiêng, những tấm vải Nnai thổ cẩm được dải dài vòng quanh cây cột lễ, tạo nên một khung cảnh rực rỡ sắc màu. Đêm hôm đó, âm nhạc và những điệu múa âm công vang vọng suốt đêm thâu, thắt chặt sợi dây liên kết giữa con người và thần linh.

Nghệ nhân Ưu tú Kray Sức, người dành cả đời tâm huyết với văn hóa Pa Kô cho biết: “Điểm đặc biệt trong tín ngưỡng của chúng tôi là sự gắn kết. Khi cúng Nữ thần Ku-môr Bar là có đầy đủ cả thần Ku-Păk (thần buôn bán, phát đạt) và thần A-Tan (thần giữ của cải). Điều này nhắc nhở mỗi người: Muốn giàu có thì phải biết kinh doanh, muốn bền vững thì phải biết tiết kiệm và trên hết phải biết ơn người đã ban phước cho mình”.

Sức sống của văn hóa trong lòng người trẻ

Vào sáng 26 tháng Chạp, nghi thức “hạ sinh” (đâm trâu) diễn ra vào lúc bình minh, đánh dấu đỉnh điểm của lễ tạ ơn. Sau đó, thịt trâu được dâng cúng tại tư gia chủ lễ trong tiếng chiêng trống trang trọng. Lễ hội kết thúc bằng bữa tiệc cộng đồng tại nhà to họ Kâr-Ay, nơi mọi người cùng chúc nhau những lời hay ý đẹp, rút kinh nghiệm để sống tốt hơn trong năm mới. Không chỉ là ngày hội của những bậc cao niên, Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar đang được những người trẻ tại A Liêng đón nhận với lòng tự hào sâu sắc. Chị Hồ Thị Lan, một thanh niên trẻ tại thôn A Liêng chia sẻ: “Tham gia lễ hội, em được hiểu thêm về phong tục tốt đẹp của dân tộc mình.Theo người đi trước truyền lại, việc trau dồi đạo đức và ý thức sống tốt đẹp mới là cách quan trọng nhất để cầu mong sự bình an, chứ không chỉ là lễ vật. Đây là hành trang quý giá để thế hệ trẻ chúng em luôn phát huy tinh thần đoàn kết, cùng nhau giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc, xây dựng bản làng văn minh, giàu đẹp”.

Dù thời gian có qua đi cùng năm tháng, Lễ tạ ân Nữ thần Kumôr Bar của người Pa Kô vẫn bền bỉ trường tồn và trở thành một nét đẹp trong lối sống: Lấy lòng biết ơn làm gốc, lấy đạo đức làm nền tảng cho sự thịnh vượng. Những giá trị nhân văn ấy rất cần được bảo tồn và phát huy, góp phần làm giàu thêm kho tàng văn hóa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Có thể bạn quan tâm

Bạch Mã hướng tới mô hình khu bảo tồn đa chức năng kiểu mẫu theo chuẩn mực quốc tế.

Bạch Mã - hành trình thức giấc

Từ danh hiệu Vườn Di sản ASEAN đến mô hình quản trị rừng dựa trên công nghệ, từ phục hồi đa dạng sinh học đến kinh tế sinh thái bền vững, Bạch Mã đang từng bước khẳng định vị thế một khu bảo tồn kiểu mẫu của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.

Nghề làm nước mắm tại Phan Thiết.

Phát triển thương hiệu nước mắm Phan Thiết

Nước mắm Phan Thiết có lịch sử truyền thống hơn 300 năm, nổi tiếng với hương vị đậm đà, màu sắc đặc trưng và được xem là đặc sản trứ danh của vùng đất ven biển tỉnh Lâm Đồng. Thời gian qua, thương hiệu nước mắm Phan Thiết được xây dựng, phát triển thành sản phẩm OCOP nhằm quảng bá tại thị trường trong và ngoài nước.

Võ Ca Dao hướng dẫn cho du khách nước ngoài trải nghiệm in tranh mộc bản.

Kể Huế bằng những điều thương nhớ

Từ trải nghiệm cá nhân và ký ức về cố đô, Võ Ca Dao cố gắng chắt lọc thành 100 điều nên thử khi đến Huế. Đó không chỉ là gợi ý cho những ai mới tới đây du lịch lần đầu mà còn là một cách kể Huế bằng đời sống thường ngày.

Các sản phẩm OCOP thủ công mỹ nghệ ở thành phố Đà Nẵng được chú ý tại các hội chợ.

Tạo thêm hành lang pháp lý để sản phẩm OCOP vươn xa

Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, sản phẩm nông nghiệp nông thôn của các chủ thể OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm) trên địa bàn thành phố Đà Nẵng tăng lên đáng kể về số lượng, mẫu mã. Bên cạnh tập trung vào những sản phẩm đã và đang có niên hạn, thành phố Đà Nẵng còn có riêng một nghị quyết để phát triển các sản phẩm OCOP theo hướng bền vững.

Sau khóa đào tạo photovoice, trang bị máy ảnh cho người dân, đã có nhiều tác phẩm ảnh được trưng bày tới cộng đồng trong vùng di sản.

Cộng đồng tham gia bảo tồn, phát huy giá trị di sản

Thành nhà Hồ tọa lạc ở xã Tây Đô, tỉnh Thanh Hóa, được UNESCO công nhận Di sản văn hóa thế giới năm 2011. Cùng với thực hiện nghiêm các cam kết theo khuyến nghị của UNESCO, tỉnh Thanh Hóa ưu tiên sự tham gia của cộng đồng trong bảo tồn, phát huy giá trị di tích Thành nhà Hồ và vùng phụ cận gắn với phát triển du lịch.

Ra mắt bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng của dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Trị.

Khôi phục trang phục truyền thống dân tộc Chứt

Trong khi các dân tộc ở nước ta đều có trang phục truyền thống phản ánh bản sắc văn hóa, phong tục của từng cộng đồng thì đồng bào dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Bình (trước đây), nay là Quảng Trị lại thiếu trang phục truyền thống.

Du khách tìm hiểu các công đoạn chế tác nón ngựa tại cơ sở của Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Lan.

Chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa

Xã Xuân An, tỉnh Gia Lai đang có những bước đi mạnh mẽ, bài bản nhằm phát triển kinh tế-xã hội theo hướng bền vững. Trong đó, sản phẩm du lịch làng nghề nón ngựa Phú Gia trở thành điểm nhấn quan trọng, mở đường cho chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Hương, người truyền lửa cho Câu lạc bộ Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh Hưng Tân. (Ảnh TRỌNG TÂM)

Để ví, giặm ngân dài cùng năm tháng

Giữa những ngày cuối thu xứ Nghệ, trong không gian ấm áp của Nhà văn hóa Hưng Tân, xã Hưng Nguyên Nam (Nghệ An), tiếng ví, tiếng giặm lại ngân lên mộc mạc mà sâu lắng. Không chỉ là âm thanh của ký ức, đó còn là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, được gìn giữ và trao truyền bằng tâm huyết của những con người bình dị nơi làng quê.

Giáo viên và học sinh Trường tiểu học và trung học cơ sở A Xing sử dụng nhạc cụ của người Vân Kiều, Pa Kô do trường sưu tầm, trưng bày để sinh hoạt văn hóa văn nghệ.

Gìn giữ văn hóa bản địa

Trường tiểu học và trung học cơ sở A Xing, xã Lìa (tỉnh Quảng Trị) đã xây dựng một không gian trưng bày những giá trị văn hóa đặc sắc của người Vân Kiều và Pa Kô ngay trong khuôn viên nhà trường, qua đó giáo dục học sinh lòng tự hào dân tộc, yêu quê hương, tôn trọng và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mình.

Công nhân Công ty TNHH Ngọc Chung Coir hoàn thiện sản phẩm dây thừng trang trí trước khi xuất xưởng. (Ảnh MỸ HÀ)

Trăn trở nghề sản xuất xơ dừa

Không chỉ nổi tiếng về những món đặc sản gắn liền với dừa, rừng dừa Tam Quan, thị xã Hoài Nhơn (cũ) được đánh giá như “thiên đường dừa thứ hai” của Việt Nam.

Đình làng Lựu Bảo đầy trang nghiêm.

Dấu xưa Lựu Bảo

Qua bao nhiêu năm tháng, ngôi làng Lựu Bảo thuộc phường Kim Long, thành phố Huế vẫn chứa đựng vẻ đẹp nên thơ. Tứ bề gió thổi mây che, làng xưa tựa như nàng thiếu nữ soi bóng xuống dòng sông Bạch Yến trong xanh. Chuyện làng, chuyện sông không thể tách rời là vậy.

Công nhân Hợp tác xã chiếu cói Hoài Châu Bắc hoàn thiện một công đoạn làm ra chiếc chiếu thành phẩm. (Ảnh MỸ HÀ)

Làng nghề chiếu cói Hoài Nhơn

Dệt chiếu cói là nghề truyền thống lâu đời ở xã Hoài Châu Bắc, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định (nay là phường Hoài Nhơn Bắc, tỉnh Gia Lai).

Nhiều du khách trẻ thích thú khi check-in tại Tháp Pô Klong Garai.

Giữ gìn Bảo vật quốc gia, góp phần thúc đẩy du lịch

Khánh Hòa là vùng đất giao thoa văn hóa với sự chung sống của 36 dân tộc anh em, trong đó nổi bật là văn hóa Chăm và Raglai, thể hiện qua hệ thống đền tháp cổ kính, các lễ hội truyền thống đặc sắc cùng phong tục tập quán giàu bản sắc.

Hòn Vọng Phu trong không gian đô thị ở Thanh Hóa.

Nỗ lực bảo tồn hòn Vọng Phu cùng cụm di tích An Hoạch

Hòn Vọng Phu trên đỉnh núi An Hoạch (núi Nhồi) ở phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa cùng những “Vọng Phu thạch” hiện hữu trên nhiều miền đất đã gắn liền với lịch sử dựng nước, giữ nước cùng đạo lý, nhận thức thẩm mỹ của dân tộc.

Bãi Làng - khu vực trung tâm Cù Lao Chàm.

Cù Lao Chàm - Viên ngọc thô đang được "mài giũa"

Mùa du lịch năm 2025, cụm đảo gần bờ của thành phố Đà Nẵng là Cù Lao Chàm đón hơn 269.000 du khách. So với năm 2024 và những năm trước đó, con số này cho thấy sự tăng trưởng và là một lời khẳng định: Những tiềm năng du lịch mạnh mẽ của “viên ngọc thô” xứ Quảng đang dần được cụ thể hóa, khai thác một cách hiệu quả và đúng hướng.

Cô gái Chăm trong Lễ hội Katê tại Khánh Hòa.

Thúc đẩy liên kết vùng du lịch trọng điểm

Những năm gần đây, hành trình du lịch nối dài giữa “biển xanh” Khánh Hòa và “đại ngàn” Đắk Lắk đã trở thành xu hướng mới. Sự dịch chuyển đó thể hiện nhu cầu khám phá nhiều hơn của du khách, đồng thời tạo cơ hội hình thành các tour, tuyến liên vùng mang dấu ấn riêng của khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

Du khách trải nghiệm làm đồ gốm khi tới thăm làng Thanh Hà.

Độc đáo làng gốm hơn 500 năm tuổi

Tại lễ trao giải thưởng Du lịch Việt Nam năm 2025 vừa qua, làng gốm Thanh Hà là đại diện của thành phố Đà Nẵng được vinh danh tại hạng mục “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất”.

Ông Lê Văn Nghĩa kiểm tra chất lượng sản phẩm rượu cần.

Bảo tồn và phát triển nghề truyền thống

Giữ được hương vị nồng say của rượu cần truyền thống sẽ mở ra cơ hội phát triển kinh tế cho bà con Cơ Tu. Đó là cách làm kinh tế hiệu quả của ông Lê Văn Nghĩa và một số hộ dân ở thôn Phú Túc, xã Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng.

Người dân và du khách nghe hát bài chòi ở Hội An.

Cân bằng giữa phát triển và gìn giữ ở Hội An

Sau khi mở rộng địa giới thành phố Đà Nẵng, Hội An (cũ) nay gồm ba phường: Hội An, Hội An Đông, Hội An Tây và một xã đảo Tân Hiệp (Cù Lao Chàm) tiếp tục giữ vai trò đặc biệt trong chiến lược phát triển du lịch-văn hóa của thành phố.

Thu gom lưới bẫy bắt chim yến trái phép. (Ảnh CTV)

Cần có giải pháp bảo vệ chim yến

Những năm gần đây, nạn săn bắt chim yến trái phép diễn ra tràn lan ở nhiều địa phương trên cả nước, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển bền vững của quần thể chim yến ở nước ta.

Đảo Lý Sơn, hạt nhân du lịch biển, đảo của tỉnh Quảng Ngãi.

Tìm hướng phát triển bền vững du lịch biển, đảo Quảng Ngãi

Du lịch biển, đảo Quảng Ngãi có nhiều tiềm năng trở thành trụ cột phát triển kinh tế- xã hội quan trọng. Tỉnh cần tạo ra sức mạnh tổng hợp, cân bằng lợi ích kinh tế-xã hội và môi trường để du lịch biển, đảo Quảng Ngãi phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và khẳng định vị thế trong khu vực.

Võ cổ truyền đã và đang được triển khai nhiều giải pháp đồng bộ để phát triển một cách bài bản, bền vững

Bảo tồn và lan tỏa võ cổ truyền

Võ cổ truyền Bình Định không chỉ là một di sản văn hóa phi vật thể quốc gia mà còn là một hệ giá trị sống động, có khả năng thích ứng và phát triển trong thời đại mới. Trong bối cảnh đất nước hội nhập sâu rộng, văn hóa truyền thống không thể chỉ lưu giữ trong bảo tàng hay lễ hội mà phải được đưa vào đời sống, đến với thế hệ trẻ.

Hội thi Ẩm thực Yến sào Khánh Hòa.

Độc đáo Lễ hội Yến sào Khánh Hòa

Không chỉ thành kính tri ân, tưởng nhớ công đức lớn lao của thủy tổ, thánh mẫu, các vị tiền bối sáng lập, phát triển ngành nghề yến sào trong suốt 700 năm qua, Lễ hội Yến sào Khánh Hòa đã tạo nên một không gian văn hóa biển, đảo đa dạng và sinh động.