Tăng tốc trên đường đua xanh

Không chỉ gửi gắm bản sắc dân tộc cùng dấu ấn sáng tạo độc đáo trong từng sản phẩm, thời trang Việt đang dần khẳng định vị thế như một điểm sáng mới trên bản đồ thời trang bền vững toàn cầu.

Chuyển đổi xanh - hướng đi tất yếu

Không nhiều người biết rằng, những trang phục cùng phụ kiện giúp chúng ta đẹp lên, phong cách và cá tính hơn mỗi ngày lại gây tổn hại môi trường thuộc nhóm hàng đầu. Là ngành công nghiệp gắn bó mật thiết với đời sống con người nhưng thời trang có mức độ sử dụng nước và gây ô nhiễm nước ngọt từ khâu nhuộm và xử lý dệt may rất cao. Theo số liệu do Liên hợp quốc cung cấp, công nghiệp thời trang tiêu tốn nguồn tài nguyên nước ở vị trí thứ 2, tạo ra tới 10% lượng khí thải carbon và gần 20% lượng nước thải toàn cầu. Ước tính 85% hàng dệt may trên thế giới (khoảng 92 triệu tấn/năm) kết thúc tại bãi rác, đồng nghĩa cứ vài giây lại có một chiếc xe đầy rác thải quần áo, vốn rất khó hoặc không thể phân hủy bị đẩy ra môi trường tự nhiên, gây áp lực rất lớn lên hệ sinh thái vốn đang quá tải.

Bởi thế, “thời trang bền vững” đã trở thành từ khóa “hot” trong thời gian gần đây, khi người tiêu dùng nhận thức rõ ràng về tác động tiêu cực của nó đến môi trường và nghiêm túc yêu cầu các thương hiệu phải thể hiện trách nhiệm cao hơn, bằng những cam kết cụ thể về sự minh bạch trong chuỗi cung ứng để hướng tới môi trường xanh.

Phản ứng của nhiều cái tên đình đám là khá tích cực, khi đã chọn “bền vững” là giá trị cốt lõi trong những chiến lược truyền thông thương hiệu, thậm chí cam kết đạt tới mục tiêu bền vững trong 1-2 thập niên tới. Có thể kể tới H&M, với lời hứa sử dụng 100% nguyên liệu tái chế hoặc bền vững, giảm tối đa lượng khí thải vào năm 2030. Khách hàng thậm chí có thể mang trang phục cũ đến các cửa hàng để đổi lấy voucher hoặc được tái chế thành đồ mới. Nhiều tên tuổi lớn như Dior, Prada hay Versace đã bắt đầu chuyển hướng sang sử dụng vật liệu hữu cơ, tái chế và nói “không” với lông thú hay nạn phá rừng.

Thị trường đồ đã qua sử dụng (second-hand) cũng chứng kiến sự phát triển bùng nổ, với doanh thu dự kiến hơn 350 tỷ USD vào năm 2027. Nhiều thương hiệu ra mắt những bộ sưu tập với số lượng giới hạn, chất vải bền hơn và có thể tái chế. Còn người tiêu dùng toàn cầu được cung cấp cả những website tra cứu thương hiệu đạt chuẩn bền vững (như https://goodonyou.eco) để đưa ra quyết định mua sắm xanh.

Liên minh châu Âu - thiên đường của những “kinh đô thời trang” nổi tiếng thế giới như Paris, London hay Milan cũng công bố Chiến lược phát triển bền vững ngành dệt may, đã cải tiến 20% vật liệu và hoạt động để giảm ô nhiễm môi trường từ hoạt động dệt - nhuộm và cho ra đời Giải thưởng Thời trang bền vững (The CNMI Sustainable Fashion Awards) nhằm tôn vinh nỗ lực chuyển đổi xanh đầy tích cực này.

Tại buổi tọa đàm “Tương lai Thời trang - Đối thoại về Phát triển Bền vững” do Đại sứ quán Đan Mạch phối hợp Công ty cổ phần Net Zero Việt Nam tổ chức mới đây, bà Evelina Danielsson Valladares - Quản lý cấp cao về phát triển bền vững tại Tuần lễ Thời trang Copenhagen (CPHFW) cho biết: “Tại CPHFW - sự kiện thời trang lớn nhất khu vực Bắc Âu đồng thời là tuần lễ thời trang lớn thứ 5 của thế giới, các thương hiệu buộc phải chứng minh khả năng phát triển bền vững của mình thay vì chỉ dừng lại ở yếu tố thẩm mỹ hay thiết kế. CPHFW cũng đã xây dựng Bộ tiêu chuẩn bền vững để các thương hiệu tự đánh giá và cải thiện quy trình”.

Giám đốc Phát triển bền vững về Thủ công & Chuỗi cung ứng Pandora Alexandra Mornet mang đến góc nhìn thực tế về hành trình chuyển đổi xanh trong ngành trang sức. Với quy mô sản xuất hơn 113 triệu sản phẩm mỗi năm, Pandora nhận thức rõ trách nhiệm to lớn của mình trong việc giảm thiểu tác động của môi trường. Bộ sưu tập Pandora Brilliance được tạo ra từ kim cương nuôi cấy trong phòng thí nghiệm, sử dụng toàn bộ nguồn năng lượng tái tạo đã tiết giảm hơn 95% lượng khí thải CO₂ so với khai thác truyền thống mà vẫn đạt giá trị thẩm mỹ tương đương là một thí dụ đầy sức thuyết phục.

Điều đáng mừng là thay đổi không chỉ đến từ những nhà sản xuất, thế hệ tiêu dùng trẻ đã bắt đầu chủ động lựa chọn các thương hiệu định vị bằng giá trị môi trường và xã hội, thay vì chạy theo trào lưu nhất thời. Một khảo sát mới đây của Nielsen cho thấy, 73% người tiêu dùng toàn cầu - đặc biệt là gen Z sẵn sàng chi trả cho các sản phẩm thân thiện với môi trường. Việc thay đổi hành vi mua sắm của khách hàng hôm nay (mua ít hơn, đọc kỹ nguyên liệu và nguồn gốc sản phẩm, ưu tiên thương hiệu địa phương, chọn tái chế...) đặt ra yêu cầu phải nhanh chóng đổi mới, nếu muốn tồn tại và phát triển trên thị trường thời trang.

Chung tay vì một tương lai phát triển bền vững

Cũng trong cuộc trò chuyện cởi mở kể trên, các chuyên gia đều cho rằng Việt Nam đang hội tụ nhiều yếu tố để trở thành trung tâm sáng tạo thời trang xanh của khu vực châu Á - nơi giao thoa giữa di sản thủ công truyền thống và tư duy thiết kế hiện đại. Phát triển bền vững không chỉ là xu hướng mà sẽ là tương lai tất yếu của ngành thời trang Việt Nam, nếu muốn hướng tới một nền công nghiệp vừa sáng tạo vừa tôn trọng tuyệt đối con người và thiên nhiên. Đồng quan điểm trên, bà Corinna Joyce - Chủ nhiệm ngành Quản trị doanh nghiệp thời trang, Khoa Truyền thông và Thiết kế, Đại học RMIT Việt Nam nhận định: “Chuyển dịch sang tính bền vững không chỉ tốt cho môi trường mà còn định vị Việt Nam là đối tác sản xuất tuân thủ, góp phần vào sự thịnh vượng kinh tế lâu dài”.

Đó cũng là nguyên do khiến ngành thời trang Việt Nam đang tăng tốc trên đường đua chuyển đổi xanh, với sự góp mặt của ngày càng nhiều thương hiệu chọn sử dụng các chất liệu xanh thân thiện với môi trường làm nguyên liệu ban đầu. Danh mục các loại vật liệu “xanh” xuất hiện gần đây có xuất xứ nông sản vô cùng đa dạng, từ cà-phê, gai, tre, sen, xoài đến bạc hà, dứa, chuối, bắp... Một số thương hiệu cho biết các quy trình sản xuất vải dệt của họ giúp giảm 98% lượng nước sử dụng và cắt giảm tới 90% lượng khí thải. Đây cũng là cách ngành dệt may và thời trang Việt Nam đáp ứng nhu cầu về sản phẩm bền vững ngày càng tăng của khách hàng trong và ngoài nước, hợp với đặc thù một quốc gia nông nghiệp.

Đầu năm 2024, NTK Lan Hương đã khiến công chúng tham quan triển lãm Green Fashion: A journey from Revolution to Revolutions tại London, Vương quốc Anh ngạc nhiên, khi giới thiệu bộ sưu tập từ vải gai xanh vô cùng độc đáo. NTK Phạm Ngọc Anh cũng gây bất ngờ với khán giả tham gia các tuần lễ thời trang Paris-London 2024, khi trình diễn những thiết kế làm từ sợi lá dứa, gai dầu. Có thể kể thêm những Faslink, Tsafari, Vita Jean - với nỗ lực khai thác chất liệu đa dạng từ chai nhựa, bã cà-phê, vải sợi len đến vải sợi bạc hà, vỏ hàu...

Nhiều cái tên trẻ trung đã và đang kiến tạo những câu chuyện thiết kế gắn chặt với bảo tồn và phát triển bền vững các giá trị cộng đồng cùng di sản văn hóa. Trong khi Linht Handicraft hợp tác cùng phụ nữ người Mông tại Sa Pa để làm tái sinh vải dệt tay nhuộm chàm thì Môi Điên của NTK Tom Trandt theo đuổi mô hình thời trang không rác thải. Bên cạnh KHAAR sử dụng trí tuệ nhân tạo để thiết kế mẫu cắt không gây lãng phí vải có Dòng phát triển thành công chuỗi sản phẩm tái chế từ bạt quảng cáo và bao bì công nghiệp thu gom tại Đồng bằng sông Cửu Long giúp định hình xu hướng “tái thiết kế”.

Đầu tháng 11, bộ sưu tập Terrace Collection của hai NTK Phạm Bá Lâm và Trần Phương Thảo, với 30 thiết kế thể hiện sự giao thoa giữa nghề thủ công bản địa với cảm quan đương đại đã vinh danh hai chất liệu độc đáo - vải gai dầu và lụa Mã Châu cổ truyền. Vải từ loại cây gai dầu, vốn không tốn nước và không cần phun thuốc trừ sâu trong quá trình trồng trọt và hội tụ rất nhiều ưu điểm: độ bền, thoáng khí cao, không gây dị ứng cho da nhạy cảm.

Tuy nhiên, sử dụng “thời trang xanh” vẫn còn khá mới mẻ ở Việt Nam - nơi “thời trang nhanh” vẫn được đa phần người dân lựa chọn. Giá thành cao, màu sắc kém bắt mắt và không phù hợp với xu hướng thời trang hiện đại, đòi hỏi sử dụng và bảo quản khá cầu kỳ cũng là những rào cản trong nỗ lực tiếp cận dòng sản phẩm thân thiện với môi trường này. Vì thế, công tác quảng bá về thời trang xanh, thời trang bền vững cần được quan tâm đầu tư nhiều hơn. Ngoài ra, “các nhà hoạch định chính sách cần cân nhắc đến việc khuyến khích thời trang bền vững, thông qua ưu đãi thuế cho doanh nghiệp tham gia thu gom và sản xuất nguyên-phụ liệu tái chế, thân thiện với môi trường” - bà Nguyễn Thị Tuyết Mai, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) hiến kế.