“Mỏ vàng” đầy tiềm năng
Không phải ngẫu nhiên mà “Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” đã xếp “phần mềm và các trò chơi giải trí” vào danh mục 6 ngành công nghiệp văn hóa chủ lực cần “tập trung phát triển trọng tâm, trọng điểm” để “hình thành kết nối, gia tăng giá trị sản phẩm, thúc đẩy khả năng khai thác và chuyển hóa các giá trị văn hóa trở thành sức mạnh mềm quốc gia”. Và cũng không phải ngẫu nhiên khi “mỏ vàng” đầy tiềm năng này được kỳ vọng sẽ mang lại khoản doanh thu lên tới 25 nghìn tỷ đồng (khoảng 1 tỷ USD) và đứng “thứ 3 về doanh thu toàn ngành trong khu vực Đông Nam Á” ở dấu mốc 2030.
Bởi theo ước tính của nền tảng trực tuyến Statista, doanh thu từ thị trường truyền thông số (digital media) tại Việt Nam đang trên đà tăng tốc, từ 1,013 tỷ USD vào năm 2025 sẽ chạm mức 1,181 tỷ USD trong năm 2027. Thống kê của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Gamota Report cũng cho thấy tốc độ tăng trưởng khá ấn tượng của ngành này. Nếu vào năm 2023, doanh thu ngành game nội địa đạt 507 triệu USD cùng 200 triệu USD từ xuất khẩu, với hơn 54,6 triệu người chơi thì năm 2024 đã tăng lên hơn 655 triệu USD.
Chỉ xét riêng tại thị trường nội địa, game cũng là ngành công nghiệp sáng tạo có dư địa phát triển rất lớn, như Báo cáo “Nhu cầu giải trí số 2024-2025” của Appota và soi.pro đã chỉ ra. Game là một phần quan trọng của văn hóa số hiện nay, là một trong 5 yếu tố làm nên chân dung của người trẻ Việt Nam (bên cạnh sở thích tiêu thụ nội dung video dài, nghiện nội dung nhanh-ngắn, mê nghe nhạc và luôn trực tuyến). Tại sự kiện U/Day Hanoi 2026 vào tháng 6, nền tảng hàng đầu thế giới về xây dựng và phát triển game Unity đã công bố nhiều con số khiến các “game thủ” nức lòng. Khoảng 27 nghìn tựa game mới đã được các studio trong nước phát hành, đạt tổng cộng 4,9 tỷ lượt tải và đưa Việt Nam lên vị trí thứ hai thế giới về số lượt tải game di động.
Trong khuôn khổ sự kiện thường niên về phát triển game P-GDC 2026, TS Cao Minh Thắng - Viện trưởng Công nghệ Thông tin và Truyền thông (Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông) cho biết, các doanh nghiệp Việt đã từng bước khẳng định vị thế tại các thị trường lớn và có yêu cầu khắt khe nhất thế giới. Dấu ấn mang tính toàn cầu của trò chơi Screwdom trong năm 2025, khi lọt vào top 2 game Hybrid có doanh thu IAP (mua hàng trong ứng dụng) cao nhất thế giới hay độ lan tỏa ngoài sức tưởng tượng của Flappy Bird trước đó, Tiệm phở của anh Hai mới đây là những minh chứng đầy thuyết phục cho nhận định này. Những thành công bước đầu đó được xem là nền tảng quan trọng để ngành game phát triển thành một ngành công nghiệp văn hóa và xuất khẩu nội dung số giàu tiềm năng của Việt Nam trong tương lai.
Sản xuất tại Việt Nam, vươn tầm ra thế giới
Gần 2 năm trước, Dream Chaser: Chạy trốn phồn hoa đã lưu lại một dấu mốc tự hào, khi trở thành tựa game Việt duy nhất được Apple gọi tên trong chiến dịch “Here’s to the Dreamers” vinh danh những tài năng sáng tạo xuất sắc khu vực Đông Nam Á. Hành trình khám phá những danh lam thắng cảnh nổi tiếng như Cầu ngói Thanh Toàn, đình cổ Hương Canh, Tháp Chăm Poshanu, đồi cát Nam Cương... đã được tác giả Trần Tuấn Hiệp lồng ghép tinh tế trong game, để “mang những địa danh nổi tiếng đến gần hơn với giới trẻ, giúp họ có thể du lịch online và tìm hiểu tinh hoa văn hóa”.
Tháng 10/2025, Tiệm phở của anh Hai (Brother Hai’s Pho Restaurant) - tựa game indie do nhà phát triển cá nhân Marisa0704 thực hiện bất ngờ phủ sóng khắp mạng xã hội toàn cầu và sau đó được vinh danh “Game Việt của năm” trong lễ trao giải Vietnam Game Awards 2026. Cụm từ “Phở anh Hai” hay địa chỉ “số 10 Đan Phượng” nhanh chóng lọt top tìm kiếm, xuất hiện dày đặc trong các video TikTok, bài đăng X (Twitter). Một quán phở ngoại thành Hà Nội - bối cảnh cho người chơi nhập vai, vừa bán hàng vừa khám phá những bí ẩn rợn người trong khu phố đã được cư dân mạng biến thành hiện tượng văn hóa - với fanart, meme và thậm chí remix âm thanh “nồi nước dùng sôi ùng ục” khắp các nền tảng. Báo chí quốc tế và các diễn đàn game cũng bày tỏ sự thích thú với hiện tượng này, khi gọi trò chơi là “cú viral thú vị nơi văn hóa Việt được chuyển tải bằng ngôn ngữ game indie hiện đại”.
Có thể nói, khẩu hiệu Do Local, Go Global đã trở thành khát vọng mà ngành sáng tạo trò chơi trong nước đang hướng tới. “Sản xuất tại Việt Nam, vươn tầm ra thế giới” cũng là cái đích để Ngũ Hành Games (đơn vị sở hữu nhiều dòng sản phẩm như Hội phố, Lên mâm, Sáng đèn, Thiên mệnh từng được phát hành tại nhiều quốc gia Âu-Á) lựa chọn, với mong muốn “thế giới sẽ biết đến một Việt Nam tươi đẹp, giàu bản sắc từ những board game khai thác mạch nguồn văn hóa dân gian và nghệ thuật truyền thống” như tâm sự của nhà sáng lập Nguyễn Thiện Toàn.
Cũng trong khuôn khổ lễ vinh danh cộng đồng sáng tạo game kể trên, 5 dự án khai thác tốt chất liệu bản địa đã được nhận khoản đầu tư từ hội đồng giám khảo. Đó là sản phẩm của các nhóm phát triển game trẻ, với nguồn cảm hứng và chất liệu đa dạng: Long Quân trở lại: Thủy Tinh, Nam Quốc Sơn Hà, Hào khí Đông A, Lạc Thần Chiến Ca, Trở về tuổi thơ. Top 5 Game Hub 2026 này cho thấy nỗ lực thổi hồn văn hóa dân tộc của các bạn trẻ hôm nay rất đáng ghi nhận.
Nhiều chuyên gia cho rằng, thị trường hiện nay đã hội đủ yếu tố để phát triển dòng game văn hóa thuần Việt, một thị trường ngách cho dòng game giáo dục - văn hóa nhờ những ưu thế vượt trội. Như phân tích của Tổng Giám đốc Tổng công ty truyền thông đa phương tiện VTC Nguyễn Ngọc Bảo tại sự kiện Vietnam Game Verse 2025: “Game tạo ra không gian giúp người chơi nhập vai, tương tác và sống trong một bối cảnh cụ thể. Chính vì vậy, nó dễ dàng trở thành nền tảng để truyền tải, lan tỏa văn hóa với đầy đủ các hình thái ngôn ngữ, phong tục, kiến trúc, tín ngưỡng một cách sống động và chủ động. Game có ưu thế vượt trội so với âm nhạc và điện ảnh bởi người chơi được trực tiếp tương tác, quyết định câu chuyện của mình chứ không chỉ trải nghiệm một cách thụ động”.
Với mức tăng trưởng trung bình gần 10% mỗi năm và được Statista dự báo đạt 2,42 tỷ USD vào năm 2029, ngành game Việt đã nhanh chóng vượt qua giai đoạn chuyên gia công cho nước ngoài để phát triển mạnh mẽ và bền vững những sản phẩm nội địa. Sáng tạo dựa vào kho tàng tinh hoa văn hóa-lịch sử giàu có chính là hướng đi hữu hiệu để “thúc đẩy xây dựng kho ứng dụng của Việt Nam, mở rộng kênh phân phối cho các doanh nghiệp phát hành trò chơi điện tử trên mạng nhằm giảm sự phụ thuộc vào các kho ứng dụng nước ngoài” mà Chiến lược đã đề ra.
Bởi vậy, trong Chương trình mục tiêu quốc gia 10 năm tới, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch dự kiến đặt hàng sản xuất từ 1-3 game trọng điểm mỗi năm nhằm giáo dục và quảng bá hình ảnh đất nước. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và bùng nổ sản phẩm giải trí như hiện nay, việc gìn giữ và lan tỏa bản sắc Việt trong thế giới game không chỉ là một hướng đi sáng tạo mà còn là cách để khẳng định vị thế quốc gia trong kỷ nguyên số, để ngành game thật sự bứt phá và trở thành một trụ cột quan trọng của nền kinh tế sáng tạo trong tương lai.
“Ưu tiên phát triển các loại hình trò chơi trên mạng viễn thông, mạng Internet (game online). Phát triển ngành công nghiệp trò chơi điện tử trên mạng trở thành ngành có giá trị kinh tế cao, xuất khẩu ra thị trường quốc tế. Thúc đẩy hoạt động sản xuất và phát hành trò chơi điện tử trên mạng theo hướng đa dạng hóa nội dung, có giá trị giáo dục về lịch sử, văn hóa Việt Nam. Kết nối các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trò chơi điện tử trên mạng để cùng hợp tác phát triển, thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu ra thế giới các trò chơi Việt ứng dụng công nghệ tiên tiến. Tăng cường phát triển các trò chơi thể thao điện tử, các trò chơi trên thiết bị di động để cung ứng đa dạng các sản phẩm công nghiệp văn hóa, công nghiệp giải trí cho người dân”. Đó là những định hướng cụ thể nhằm biến phần mềm và trò chơi điện tử trở thành một trong những thành tố làm nên sức mạnh mềm quốc gia được xác định trong “Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”.
