Đích đến là mở rộng thị trường
Lần đầu tiên trong lịch sử điện ảnh nội địa, một IP được nhà sản xuất định vị, xây dựng thành dự án chủ lực của dòng phim kinh dị đậm đặc sắc màu văn hóa bản địa nhằm hướng tới giấc mơ vươn ra ngoài biên giới ngay từ khi chưa chính thức công chiếu. Chất liệu tâm linh dân gian nguyên bản hấp dẫn cùng sự khác biệt đến từ khai thác chiều sâu bi kịch con người đã khiến Ma xó không dừng lại ở lớp vỏ trang trí mà được cài cắm đầy tinh tế, thuyết phục vào cội rễ đức tin cùng những góc khuất tối tăm và nỗi sợ ăn sâu vào tiềm thức nhiều thế hệ người Việt.
Là dự án hợp tác chiến lược giữa 856 Pictures và CJ HK Entertainment (đơn vị trực thuộc CJ ENM tại Việt Nam), Ma xó đã nhận được sự tham gia tư vấn từ thương hiệu giải trí này ngay từ giai đoạn phát triển kịch bản để kết hợp giữa nền tảng sáng tạo bản địa và nguồn lực sản xuất quốc tế với tham vọng “trở thành một biểu tượng kinh dị mới của khu vực”.
Được định vị là một trong những IP có giá trị cốt lõi, trọng điểm trong danh mục phát triển nội dung kinh dị tại thị trường châu Á của CJ ENM, phim được chọn phát triển và sản xuất tại 5 quốc gia (Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan và Indonesia) mà tập đoàn này đang hoạt động. Tại thị trường nội địa, doanh thu phòng vé hơn 145 tỷ đồng đạt được chỉ sau 19 ngày trụ rạp đã đưa Ma xó lên vị trí số 3 trong danh sách phim kinh dị ăn khách nhất. Chiến lược “xây dựng một hệ sinh thái điện ảnh xoay quanh IP này” thay vì chỉ dừng lại ở một sản phẩm đơn lẻ đã cho thấy tầm nhìn của nhà sản xuất Nguyễn Ngọc Thạch nhằm hiện thực hóa tham vọng tối ưu hóa lợi nhuận từ nguồn lực tài sản trí tuệ đã dày công xây dựng.
Hai năm trước, “Tri thức dân gian phở Hà Nội” đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vinh danh “Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia”. Hai năm sau, Cuộc thi sáng tạo IP văn hóa từ di sản Phở Hà Nội đã được chính thức phát động, nhằm khuyến khích cộng đồng tiếp tục sáng tạo trên nền tảng tôn trọng các giá trị gốc của di sản. Dòng chảy đương đại tiếp nối không chỉ bảo tồn mà còn phát huy, lan tỏa và trao truyền tinh hoa cha ông để lại cho thế hệ mai sau. Cùng với những sản phẩm văn hóa được đánh giá cao trong thời gian gần đây (như phim truyện Mùi phở, game Tiệm phở anh Hai hay Bảo tàng Phở tại Thành phố Hồ Chí Minh), những trái ngọt kỳ vọng thu nhận từ cuộc thi sẽ đưa IP nổi tiếng này trở thành một hệ sinh thái du lịch văn hóa mạnh mẽ, nơi thương hiệu ẩm thực mang lại những giá trị tích cực cho nền kinh tế.
Đầu tháng 8, sự kiện DatVietVAC (hệ sinh thái công nghệ truyền thông giải trí vận hành dựa trên tài sản trí tuệ, chuyển hóa nội dung thành trải nghiệm tiêu dùng đa nền tảng) chính thức chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) đã khiến các tín đồ của công nghiệp văn hóa nức lòng, khi một doanh nghiệp kinh doanh nội dung có thể bước vào quỹ đạo tăng trưởng mới của nền kinh tế sáng tạo. Chọn hướng liên tục xây dựng và khai thác IP - nơi mỗi nội dung không đơn thuần là sản phẩm mà còn là tài sản hữu hình giúp mở rộng và tái khai thác theo thời gian, DatVietVAC có thể chủ động thương mại hóa, nhân lên giá trị thương mại nhờ sở hữu tới 2 nghìn IP trong nhiều lĩnh vực của công nghiệp văn hóa (từ format chương trình, ca khúc tới phim ảnh, thiết kế ứng dụng...). Danh mục những IP ăn khách thuộc hệ sinh thái “say hi” (Tinh hà “say hi”, Anh trai “say hi”, Em xinh “say hi”, “Say hi” rực rỡ) cùng những thương hiệu gameshow chất lượng (Rap Việt, The Masked Singer Vietnam, 2 ngày 1 đêm) cộng thêm dấu ấn nhượng quyền thành công tại thị trường Mỹ với hai concert Anh trai “say hi” đã biến cái tên này trở thành động lực cho các đơn vị đi sau, khi chọn sáng tạo nguyên bản - khai thác IP - tạo chuỗi giá trị từ nội dung số - xuất khẩu văn hóa và tạo sức cạnh tranh toàn cầu làm định hướng phát triển.
IP = tài sản hữu hình
Tại sự kiện giới thiệu dự án phim Hộ linh tráng sĩ, đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình bày tỏ mong muốn đặt bước đi đầu tiên trong định hướng xây dựng hệ sinh thái điện ảnh về các anh hùng dân tộc tên tuổi như một IP giá trị. Không chỉ có cơ hội ra rạp thưởng thức tác phẩm dịp nghỉ lễ Quốc khánh tới, khán giả có thể “chạm tay vào lịch sử” thông qua những sản phẩm phái sinh như bộ artbook gồm 7 cuốn sách ảnh, bộ thẻ nhân vật trong phim, bộ quà tặng Hộ linh giáp trụ và vũ khí… Thị trường cùng tệp công chúng tiếp cận được mở rộng biên độ, “sự xuất hiện của các sản phẩm phái sinh này là bước đi đầu tiên trong nỗ lực lan tỏa sức sống của các giá trị truyền thống trong đời sống đương đại” - đại diện BHD nhấn mạnh.
Thực tế cho thấy, trên lộ trình phát triển công nghiệp văn hóa của quốc gia nói chung và từng doanh nghiệp nói riêng, lấy giá trị bản địa làm nội dung cốt lõi - khai thác tối đa công nghệ để chuyển tải câu chuyện - xây dựng chiến lược IP hiệu quả nhằm gia tăng giá trị thương hiệu luôn là sự lựa chọn tối ưu. Nhân lên giá trị kinh tế từ nhiều hợp phần (như loạt 4 phim Gái già lắm chiêu, loạt 8 phần Lật mặt, vũ trụ Dế mèn phiêu lưu ký với phim-rối-kịch, thương hiệu Kính vạn hoa hay tác phẩm Đất rừng phương Nam với nhiều phiên bản chuyển thể phim truyền hình-phim nhựa…), sản xuất thêm các sản phẩm phái sinh (tiền truyện-hậu truyện-ngoại truyện, ra mắt sách ảnh-OST-triển lãm hậu kỳ, chuyển thể thành truyện tranh-game-thiết kế ứng dụng-đồ thủ công mỹ nghệ-vật phẩm lưu niệm) có thể thu lợi rất lớn, thậm chí nằm ngoài sức tưởng tượng nếu IP gốc thành công.
Không chỉ đong đếm bằng hiệu quả kinh doanh cụ thể, “tài sản trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa được sử dụng để góp vốn, làm tài sản bảo đảm trong các quan hệ tín dụng theo quy định của pháp luật” - một nội dung được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất trong Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đang khiến giới sáng tạo vui mừng. Bởi qua lăng kính của các chủ thể sáng tạo và chủ sở hữu IP, việc kịch bản phim và tựa game - vốn chỉ nằm trên giấy hoặc trong các tệp mã nguồn được chính thức thừa nhận giá trị trên thị trường tài chính, có thể biến thành tấm vé giúp vay vốn ngân hàng, giúp họ vừa có cơ hội kiếm tìm dòng vốn vừa có động lực chuẩn hóa quyền sở hữu trí tuệ, đưa những tài sản tưởng như vô hình hiện diện đường hoàng trong bảng biểu kế toán.
Bên cạnh đó, các nhà đầu tư trên thị trường tài chính lại nhận thấy một không gian tăng trưởng hoàn toàn mới từ đề xuất này. Khi các sản phẩm văn hóa thật sự trở thành tài sản tạo ra dòng vốn, dòng tiền đầu tư sẽ đổ mạnh vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, hình thành hiệu ứng lan tỏa tích cực cho phát triển nền kinh tế tri thức. Sẽ còn nhiều khó khăn trong hoàn thiện khung pháp lý, chuẩn hóa công cụ định giá và hạch toán để hoàn tất lộ trình chuyển đổi từ “chất xám” sang “tiền tệ”, nhưng bước đột phá chính sách táo bạo này được kỳ vọng sẽ khai mở nguồn lực trí tuệ Việt Nam trong kỷ nguyên số, để công nghiệp văn hóa có thể cất cánh trong tương lai gần.
Tháng 8/2025, “concert quốc gia” Tổ quốc trong tim của Báo Nhân Dân đã trở thành hiện tượng văn hóa-xã hội, khi lập nên những kỷ lục ấn tượng (lượng người xem trực tiếp và tương tác trực tuyến), dành nhiều giải thưởng danh giá cho một chương trình nghệ thuật chính luận lấy yêu nước và lòng tự hào dân tộc làm nền tảng. Một hệ sinh thái xoay quanh IP này đã được tạo lập, từ phát hành phim tài liệu Tổ quốc trong tim: The concert film tại hệ thống rạp, đến thiết kế bộ sưu tập vật phẩm Tổ quốc trong tim Collection 2026 (với áo, khăn cùng quà tặng kèm pin cài, sticker). Năm nay, Tổ quốc trong tim sẽ tái ngộ công chúng tại Thành phố Hồ Chí Minh vào ngày 23/8 và Ban tổ chức đã thông báo hết vé trên trang đăng ký chỉ sau thời gian ngắn kỷ lục - 1 phút 27 giây. Điều đó cho thấy hiệu ứng văn hóa-xã hội từ những IP sáng tạo giá trị có thể lớn đến mức độ nào.
