Thực tiễn đó gợi mở yêu cầu đối với Việt Nam là phải tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực dự báo và điều hành, giải quyết hài hòa các quan hệ lợi ích, bảo đảm an sinh xã hội và phát huy quyền làm chủ của nhân dân.
Trong kỷ nguyên phát triển mới, nâng cao năng lực quản trị quốc gia là điều kiện quan trọng để Việt Nam khơi thông nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực tự chủ và hiện thực hóa mục tiêu phát triển đến năm 2045.
Hiện đại hóa quản trị quốc gia
Một vấn đề thường được đặt ra trong quản trị quốc gia là nâng cao năng lực dự báo, chủ động nhận diện và xử lý nguy cơ từ sớm. Cần chuyển mạnh từ tư duy xử lý khi vấn đề đã phát sinh sang chủ động dự báo, phòng ngừa và giải quyết ngay từ cơ sở.
Muốn vậy, phải nâng cao chất lượng nắm bắt tình hình, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, phát huy vai trò của chính quyền địa phương và các tổ chức đại diện cho nhân dân.
Điều này đòi hỏi cơ chế cảnh báo sớm phải gắn với trách nhiệm xử lý cụ thể, có thời hạn và có kiểm tra kết quả; tránh tình trạng thông tin đã được phản ánh nhưng không được giải quyết hoặc bị đẩy qua nhiều cấp, nhiều cơ quan.
Việc hoàn thiện thể chế, khắc phục khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn cũng hết sức cần thiết. Thể chế chỉ phát huy hiệu quả khi quy định rõ ràng, trách nhiệm minh bạch và chính sách được thực thi nhất quán.
Những điểm nghẽn về cơ chế, sự chồng chéo trong phân công nhiệm vụ, tình trạng né tránh trách nhiệm hoặc chậm tháo gỡ vướng mắc có thể làm giảm hiệu lực quản lý, gia tăng chi phí xã hội và ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân, doanh nghiệp.
Do đó, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, khả thi; nâng cao chất lượng xây dựng chính sách trên cơ sở đánh giá đầy đủ tác động kinh tế-xã hội; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức và người đứng đầu trong quá trình thực hiện.
Tăng cường kiểm tra, giám sát, công khai tiến độ giải quyết công việc và xử lý nghiêm tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm. Thực tế cho thấy, tăng trưởng kinh tế tạo nguồn lực cho phát triển, nhưng ổn định xã hội còn phụ thuộc vào khả năng phân bổ cơ hội, bảo đảm an sinh và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Đối với Việt Nam, yêu cầu đặt ra là phải gắn chặt chính sách phát triển kinh tế với chính sách xã hội; chính sách về việc làm, tiền lương, nhà ở, giáo dục, y tế và an sinh cần được thiết kế đồng bộ, triển khai kịp thời, đúng đối tượng và có cơ chế đánh giá hiệu quả.
Vấn đề liên quan đất đai, môi trường, bồi thường, giải phóng mặt bằng và phân phối lợi ích từ các dự án phát triển cần được xử lý công khai, minh bạch, đúng pháp luật, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.
Phát triển không thể chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng, mà còn phải được đánh giá bằng mức độ cải thiện đời sống, cơ hội tiếp cận thành quả phát triển và khả năng bảo vệ những nhóm dễ bị tổn thương. Bên cạnh đó, niềm tin của nhân dân là nguồn lực quan trọng bảo đảm sự đồng thuận và hiệu quả quản trị quốc gia.
Niềm tin ấy được hình thành từ tính đúng đắn của chủ trương, hiệu quả của chính sách, sự liêm chính của đội ngũ cán bộ và khả năng giải quyết những vấn đề thiết thực của người dân.
Vì vậy, cần tiếp tục phát huy dân chủ, nâng cao chất lượng đối thoại giữa chính quyền với người dân, tăng cường công khai thông tin và bảo đảm các cơ chế tiếp nhận, giải quyết kiến nghị hoạt động thực chất. Mọi phản ánh chính đáng phải được xem xét nghiêm túc; quá trình xử lý cần rõ thẩm quyền, thời hạn và trách nhiệm.
Củng cố niềm tin cũng đòi hỏi nhìn nhận đúng những ý kiến phản biện và bất đồng trong xã hội. Không phải mọi ý kiến khác biệt đều là nguy cơ; nhiều phản ánh từ thực tiễn có thể giúp phát hiện hạn chế trong chính sách và nâng cao chất lượng điều hành.
Sự phát triển của mạng xã hội và công nghệ số đang làm thay đổi cách thông tin được lan truyền, cách dư luận hình thành và cách các vấn đề xã hội được phản ánh.
Thông tin sai lệch, nội dung xuyên tạc hoặc việc khuếch đại những vụ việc chưa được kiểm chứng có thể làm gia tăng hoài nghi, gây nhiễu loạn nhận thức và khiến những mâu thuẫn vốn cục bộ lan rộng nhanh chóng.
Thực tiễn này đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực quản trị số, kết hợp chặt chẽ giữa ứng dụng công nghệ, bảo đảm an toàn thông tin và nâng cao chất lượng truyền thông công vụ. Các cơ quan chức năng cần chủ động phát hiện vấn đề, kiểm chứng thông tin, phản hồi kịp thời và công khai những nội dung người dân có quyền được biết.
Tư duy quản trị quốc gia hiện đại và tinh thần hành động quyết liệt
Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện; đồng thời, các Nghị quyết số: 27-NQ/TW, 28-NQ/TW, 42-NQ/TW và 57-NQ/TW cung cấp cơ sở chính trị quan trọng cho việc hoàn thiện thể chế, đổi mới phương thức lãnh đạo, bảo đảm an sinh xã hội và hiện đại hóa quản trị quốc gia.
Trọng tâm là chuyển từ xử lý tình huống sang chủ động phòng ngừa, từ hoàn thiện chính sách sang nâng cao hiệu quả thực thi, lấy kết quả phục vụ nhân dân làm thước đo.
Muốn vậy, cần chuyển mạnh từ tư duy xử lý sự vụ sang quản trị chủ động, lấy dự báo và phòng ngừa làm trọng tâm. Không để kiến nghị kéo dài, bất cập tích tụ hoặc mâu thuẫn lợi ích không được giải quyết trở thành điểm nóng xã hội.
Công tác dự báo phải gắn với trách nhiệm hành động cụ thể: Xác định rõ cơ quan theo dõi, đầu mối xử lý, thời hạn giải quyết và cơ chế kiểm tra kết quả. Đồng thời, cần kết nối dữ liệu kinh tế-xã hội với thông tin từ cơ sở, phản ánh của người dân để nhận diện sớm những nguy cơ tiềm ẩn.
Bên cạnh đó, nhiệm vụ xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới đặt ra yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật, kiểm soát quyền lực và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước.
Cùng với hoàn thiện thể chế, phải siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính, phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm; khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy công việc hoặc chuyển trách nhiệm giữa các cơ quan.
Gắn với đó là đổi mới đánh giá cán bộ, công chức theo vị trí việc làm, sản phẩm và kết quả thực hiện nhiệm vụ; đề cao trách nhiệm người đứng đầu, xử lý nghiêm những trường hợp trì trệ, gây phiền hà hoặc làm ảnh hưởng quyền lợi hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.
Yêu cầu bảo đảm giữ vững ổn định và thúc đẩy phát triển bền vững đất nước cũng đòi hỏi gắn phát triển kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội và bảo đảm an sinh.
Gắn mục tiêu tăng trưởng với bảo đảm việc làm, thu nhập, nhà ở, giáo dục, y tế và khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu; chú trọng những nhóm dễ bị tổn thương trước biến động kinh tế.
Đối với các vấn đề dễ phát sinh tranh chấp như đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng, môi trường và phân phối lợi ích từ các dự án phát triển, cần bảo đảm công khai, minh bạch, đối thoại thực chất và giải quyết đúng pháp luật.
Nâng cao chất lượng đánh giá tác động xã hội trong quá trình hoạch định chính sách, kịp thời điều chỉnh những bất cập ảnh hưởng sinh kế và quyền lợi chính đáng của người dân.
Phát triển bền vững không chỉ là tạo ra thêm nguồn lực, mà còn là cải thiện chất lượng sống, mở rộng cơ hội phát triển và hạn chế những tổn thương xã hội. Đặc biệt, nâng cao năng lực quản trị quốc gia phải gắn với phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, tăng cường công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Cần nâng cao chất lượng đối thoại giữa chính quyền với người dân; cải thiện hiệu quả tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo; bảo đảm kiến nghị được xử lý đúng thẩm quyền, đúng thời hạn.
Các cơ quan công quyền phải công khai kết quả giải quyết theo quy định, xác định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan và khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy.
Niềm tin không thể chỉ được yêu cầu, mà phải được tạo dựng bằng sự minh bạch, trách nhiệm và hiệu quả phục vụ. Khi người dân được lắng nghe, quyền lợi hợp pháp được bảo vệ và sai phạm được xử lý nghiêm, đồng thuận xã hội mới có nền tảng vững chắc.
Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là động lực quan trọng cho phát triển đất nước.
Chuyển đổi số phải đi đôi với cải cách quy trình, nâng cao năng lực cán bộ, bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân; nâng cao chất lượng dịch vụ công, giảm thời gian và chi phí cho người dân, doanh nghiệp.
Trên không gian mạng, các cơ quan chức năng cần chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời; tăng cường kiểm chứng, giải thích chính sách và xử lý hành vi vi phạm theo pháp luật. Không để sự chậm trễ trong phản hồi tạo khoảng trống cho tin đồn, thông tin sai lệch và suy diễn gây ảnh hưởng đến nhận thức xã hội.
Cốt lõi của quản trị số không nằm ở số hóa thủ tục, mà ở khả năng sử dụng dữ liệu và công nghệ để ra quyết định chính xác hơn, phục vụ tốt hơn và ứng phó hiệu quả hơn với các nguy cơ mới.
Thực tiễn xã hội tại một số quốc gia phương Tây hiện nay đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực quản trị quốc gia, chủ động nhận diện và xử lý những mâu thuẫn nảy sinh trong quá trình phát triển.
Đối với Việt Nam, nâng cao năng lực quản trị quốc gia phải được đặt trong tổng thể nhiệm vụ xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực thực thi chính sách và phát huy quyền làm chủ của nhân dân.
Chủ động phòng ngừa rủi ro, xử lý mâu thuẫn từ căn nguyên, gắn tăng trưởng với tiến bộ và công bằng xã hội chính là những điều kiện quan trọng để Việt Nam giữ vững ổn định chính trị-xã hội, nâng cao sức chống chịu trước biến động và hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.
