Năm 2026 đánh dấu tròn 10 năm Việt Nam triển khai “Ngày toàn dân phòng, chống mua bán người” (30/7/2016-30/7/2026). Những nỗ lực cho thấy một chuyển biến quan trọng: phòng, chống mua bán người đã trở thành nhiệm vụ thường xuyên của cả hệ thống chính trị, được triển khai đồng bộ từ hoàn thiện pháp luật, phòng ngừa, điều tra, xét xử đến giải cứu, hỗ trợ nạn nhân và đẩy mạnh hợp tác quốc tế.
Mua bán người là vấn đề nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến quyền con người, bởi vậy các thế lực thù địch, phần tử cơ hội chính trị luôn cố tình khai thác, đưa ra các thông tin sai trái, phiến diện, cố tình bóp méo sự thật, hạ thấp những thành tựu, vai trò, uy tín mà Việt Nam đã đạt được, biến thành công cụ chống phá hòng xuyên tạc tình hình nhân quyền tại Việt Nam. Có đối tượng chỉ xoáy sâu vào suy diễn, đổ lỗi cho sự gia tăng của tội phạm mua bán người là do sản phẩm của chế độ, lấy những vụ việc nhỏ lẻ để đánh đồng với cả hệ thống.
Một thủ đoạn dễ nhận thấy là từ một số vụ việc cá biệt, thậm chí những vụ đang được cơ quan chức năng điều tra, xử lý, các đối tượng suy diễn thành sự “thờ ơ”, “buông lỏng” hoặc “thiếu quyết tâm” của Nhà nước trong bảo vệ công dân và đấu tranh với tội phạm mua bán người. Cách lập luận ấy nhằm đánh tráo khái niệm giữa sự tồn tại của tội phạm với thái độ của Nhà nước đối với tội phạm, để từ đó phủ nhận thành tựu của cách mạng; thổi phồng khuyết điểm, tồn tại của Việt Nam, bôi đen hiện thực, gieo rắc hoài nghi trong dư luận, quy kết, vu cáo Đảng, Nhà nước Việt Nam “vi phạm nhân quyền” trong bảo vệ quyền con người nói chung, bảo vệ các nạn nhân của tội phạm mua bán người nói riêng...
Thực tế cho thấy, việc đánh giá trách nhiệm của một quốc gia phải dựa trên những tiêu chí cụ thể: hệ thống pháp luật có được hoàn thiện khi thực tiễn thay đổi hay không; hành vi phạm tội có được điều tra, truy tố, xét xử hay không; người bị mua bán có được giải cứu, xác định tư cách nạn nhân và hỗ trợ tái hòa nhập hay không; những phương thức phạm tội mới có được nhận diện để điều chỉnh chính sách hay không?...
Đối chiếu những tiêu chí ấy với thực tiễn Việt Nam, việc quy kết rằng Nhà nước “bỏ mặc” hay “không bảo vệ” nạn nhân là hoàn toàn thiếu cơ sở. Luật Phòng, chống mua bán người số 53/2024/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 28/11/2024 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 đã mở rộng, cụ thể hóa nhiều quy định về phòng ngừa, phát hiện, xử lý hành vi mua bán người; tiếp nhận, xác minh, hỗ trợ và bảo vệ nạn nhân. Nạn nhân là công dân Việt Nam, người không quốc tịch thường trú tại Việt Nam được tiếp cận các hình thức hỗ trợ từ nhu cầu thiết yếu, y tế, pháp luật, tâm lý đến học văn hóa, học nghề, việc làm, vay vốn và trợ cấp khó khăn ban đầu. Chưa kể, để tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho công tác đấu tranh, Luật còn quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm, đồng thời xác định trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong việc phòng ngừa, phát hiện, xử lý tội phạm và bảo vệ nạn nhân.
Ngày 7/1/2026, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 33/QĐ-TTg ban hành Chương trình phòng, chống mua bán người giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035, xác định mục tiêu cụ thể: bảo đảm sự thống nhất và xuyên suốt trong lãnh đạo, chỉ đạo, thực hiện công tác phòng, chống mua bán người từ Trung ương đến cơ sở, gắn với chiến lược tổng thể về bảo đảm an ninh, trật tự, an ninh con người, an ninh mạng, phát triển kinh tế-xã hội, thể hiện rõ tính nhất quán, nhân văn, tiến bộ trong chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về phòng, chống mua bán người.
Việt Nam là thành viên của Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia và Nghị định thư Palermo về phòng, chống buôn bán người. Việc tham gia các công ước này tạo điều kiện thuận lợi cho việc hợp tác quốc tế trong điều tra, truy bắt tội phạm và giải cứu nạn nhân, đồng thời thể hiện cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong việc bảo vệ quyền con người.
Không chỉ hoàn thiện pháp luật trong nước, Việt Nam còn tích cực tham gia các điều ước quốc tế nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống mua bán người. Việt Nam là thành viên của Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia và Nghị định thư Palermo về phòng, chống buôn bán người. Việc tham gia các công ước này tạo điều kiện thuận lợi cho việc hợp tác quốc tế trong điều tra, truy bắt tội phạm và giải cứu nạn nhân, đồng thời thể hiện cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong việc bảo vệ quyền con người.
Một thủ đoạn xuyên tạc khác là tập trung vào các vụ lừa đảo tuyển dụng, xuất cảnh trái phép, người lao động bị dụ dỗ ra nước ngoài rồi quy toàn bộ trách nhiệm thành “buông lỏng quản lý biên giới” hoặc “bảo hộ công dân yếu kém”. Lập luận này cố tình giản lược bản chất xuyên quốc gia của tội phạm mua bán người. Việc cố tình tách một mắt xích ra khỏi cả chuỗi hoạt động tội phạm rồi quy kết trách nhiệm chính trị của quốc gia là cách tiếp cận thiếu khoa học.
Đáng lưu ý hơn là việc núp dưới danh nghĩa “bảo vệ nhân quyền”, “bảo vệ nạn nhân” các đối tượng cố tình chính trị hóa vấn đề, phủ nhận chính sách và nỗ lực của Việt Nam, thậm chí dùng các đánh giá thiếu toàn diện để hạ thấp hình ảnh, uy tín quốc gia trên trường quốc tế.
Thực tiễn đấu tranh tại Việt Nam cho thấy một bức tranh khác xa những mô tả phiến diện của các thế lực thù địch đang cố tình vẽ ra. Theo Bộ Công an, trong giai đoạn 2021-2025, lực lượng chức năng đã tiếp nhận, xử lý 563 tin báo, tố giác liên quan mua bán người; phát hiện, điều tra 358 vụ với 925 bị can về tội mua bán người và 369 vụ với 765 bị can về tội mua bán người dưới 16 tuổi. Các cơ quan tố tụng cũng tiến hành điều tra, truy tố, xét xử hàng trăm vụ án liên quan.
Việc tội phạm bị phát hiện, đường dây bị triệt phá, đối tượng bị đưa ra xử lý trước pháp luật là bằng chứng trực tiếp bác bỏ cách suy diễn rằng tội phạm tồn tại đồng nghĩa với sự dung túng của Nhà nước. Song song đó, Việt Nam chủ động thúc đẩy hợp tác quốc tế, xem đây là đòi hỏi tất yếu trước một loại tội phạm không biên giới. Việc Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua Công ước về chống tội phạm mạng và tổ chức lễ mở ký tại Hà Nội hồi tháng 10/2025 (Công ước Hà Nội) góp phần hình thành khuôn khổ pháp lý chung trong đấu tranh với tội phạm mạng, trong đó có những hành vi liên quan mua bán người.
Việt Nam đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Tiến trình COMMIT năm 2025; Bộ Công an Việt Nam chủ trì Hội nghị cấp Bộ trưởng lần thứ 6 của Tiến trình COMMIT với chủ đề “Tăng cường hợp tác khu vực trong đấu tranh chống mua bán người trong kỷ nguyên số” vào tháng 11/2025. Từ đây cho thấy Việt Nam đang tham gia ngày càng chủ động vào cơ chế phối hợp khu vực và toàn cầu.
Mua bán người là vấn nạn toàn cầu, và thách thức lớn nhất hiện nay là tốc độ dịch chuyển của tội phạm lên không gian mạng. Ngày 28/7 vừa qua, Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM) thuộc Liên hợp quốc cảnh báo về sự phát triển nhanh của một ngành công nghiệp tội phạm trị giá hàng tỷ USD, biến những người tìm việc thành các “tội phạm mạng” bị ép buộc.
Trước diễn biến đó, Việt Nam lựa chọn chủ đề Ngày toàn dân phòng, chống mua bán người năm 2026 là “Mắc kẹt sau bẫy lừa đảo”, được cụ thể hóa bằng chiến dịch truyền thông từ ngày 1/7 đến 30/9 trên phạm vi toàn quốc. Nội dung tập trung cảnh báo tuyển dụng giả mạo trên mạng, phổ biến kỹ năng di cư an toàn, tiếp nhận tin báo qua các kênh 111, 113 và VNeID; đồng thời tăng cường giải cứu, bảo hộ công dân bị giam giữ, cưỡng bức tại các cơ sở lừa đảo ở nước ngoài.
Chương trình phòng, chống mua bán người giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035 cũng xác định mục tiêu kiên quyết tấn công, trấn áp mạnh tội phạm mua bán người, nhất là các đường dây, tổ chức tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm trên không gian mạng, mua bán người nhằm cưỡng bức lao động và các hành vi vi phạm pháp luật liên quan.
Chương trình phòng, chống mua bán người giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035 cũng xác định mục tiêu kiên quyết tấn công, trấn áp mạnh tội phạm mua bán người, nhất là các đường dây, tổ chức tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm trên không gian mạng, mua bán người nhằm cưỡng bức lao động và các hành vi vi phạm pháp luật liên quan. Chương trình đồng thời nhấn mạnh nguyên tắc lấy nạn nhân và người đang trong quá trình xác định là nạn nhân làm trung tâm, bảo đảm bình đẳng giới, đẩy mạnh hợp tác quốc tế và ứng dụng khoa học, công nghệ vào phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm.
Trong giai đoạn mới, quyết tâm phòng, chống mua bán người phải được thể hiện rõ hơn bằng khả năng phát hiện nguy cơ sớm, phối hợp nhanh và bảo vệ nạn nhân tốt hơn. Hoạt động tuyển dụng, môi giới, đưa người đi làm việc ở nước ngoài cần được kiểm soát chặt chẽ; những quảng cáo “việc nhẹ, lương cao”, tuyển dụng không rõ doanh nghiệp, địa điểm hoặc hợp đồng phải được nhận diện và cảnh báo kịp thời.
Cùng với trấn áp các đường dây, cần chú trọng giúp người trở về có khả năng bắt đầu lại cuộc sống. Hỗ trợ tâm lý, pháp lý, học nghề, việc làm, tín dụng và sinh kế cần đến đúng người, nhất là nhóm yếu thế, người dân vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Song song đó, tăng cường trang bị “miễn dịch số” cho giới trẻ để tự nâng cao khả năng nhận diện rủi ro trên không gian mạng. Phòng, chống mua bán người là thước đo năng lực bảo vệ con người trước những nguy cơ mới của xã hội hiện đại.
Từ những con số, chính sách, cam kết quốc tế đến hành động cụ thể của cả hệ thống chính trị là minh chứng cho quyết tâm mạnh mẽ của Việt Nam trong cuộc chiến bảo vệ quyền con người.
