Radio ngôn ngữ dân tộc thiểu số ở Kenya

Một trạm radio cộng đồng trong khu phức hợp rừng Mau tại Kenya đã và đang góp phần ngăn chặn việc văn hóa và ngôn ngữ Ogiek bị xóa bỏ.
Stephen Lele tại trạm phát sóng Sogoot. Ảnh: MINORITY AFRICA
Stephen Lele tại trạm phát sóng Sogoot. Ảnh: MINORITY AFRICA

Nằm trong một khu phức hợp rừng cách Thủ đô Nairobi (Kenya) 210 km là một trạm radio cộng đồng có tên Sogoot (trong ngôn ngữ Ogiek có nghĩa là “chiếc lá”), chính thức hoạt động vào năm 2019, có tần số 97.1FM, được phát sóng từ 6 giờ sáng đến 11 giờ tối hằng ngày cho hàng nghìn người dân Ogiek trong bán kính 30 km.

Anh Stephen Lele, quản lý trạm radio cho biết, anh chưa từng được nghe radio bằng ngôn ngữ của dân tộc mình. Sogoot FM là sự thay đổi lớn, tập trung vào những chủ đề từ văn hóa, giáo dục, y tế, đến trao quyền trong lĩnh vực xã hội và kinh tế.

Theo Sách đỏ các ngôn ngữ bị đe dọa do Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của LHQ (UNESCO) phát hành, trên thế giới có hơn 6.700 ngôn ngữ bản địa đang trở thành “ngôn ngữ chết”. Riêng tại châu Phi, con số này đã lên tới hàng trăm. Ogiek là một trong tám ngôn ngữ của Kenya đang đối mặt nguy cơ bị quên lãng. Ông Stephen Moitalel Njala, một già làng cho biết, ngôn ngữ và văn hóa của dân tộc ông đang bị mai một nặng nề, và Sogoot FM chính là niềm hy vọng khi đã và đang góp phần thúc đẩy văn hóa và ngôn ngữ bản địa này, bất chấp những rào cản kỹ thuật.

Erick Kinya Muriuki, Giám đốc Văn hóa doanh nghiệp ở hạt Nakuru cho biết, sự mai một ngôn ngữ đã luôn là vấn đề nhức nhối kể từ khi Kenya nằm dưới ách đô hộ của thực dân và bị buộc phải nói tiếng Anh. Để gìn giữ những ngôn ngữ thiểu số, ông đã đề xuất nhiều chính sách phát huy kiến thức văn hóa bản địa, một vài trong số đó thậm chí còn giúp gìn giữ các giá trị văn hóa được lưu hành rộng rãi. Ông Muriuki cũng khuyến khích các bậc phụ huynh cho con em mình tham gia các hoạt động văn nghệ như đóng kịch, biểu diễn âm nhạc dân ca, nhảy truyền thống… bằng ngôn ngữ Ogiek.

Đối với Lele, Sogoot FM là công cụ duy trì tiếng nói của cộng đồng Ogiek thông qua việc cung cấp thông tin về giáo dục và giải trí bằng phương ngữ của họ. Nếu không nhờ kênh radio này, cộng đồng Ogiek sẽ mất đi tiếng nói.

Tờ Minority Africa cho hay, người dân trong vùng đã chung tay mua những nhạc cụ và trang thiết bị cần thiết. Năm 2018, cộng đồng xây dựng một trạm phát sóng hiện đại bao gồm phòng tin tức, trường quay và các phòng, ban khác. Họ cũng hỗ trợ các diễn giả trẻ trong việc chia sẻ kiến thức về tập tục của người Ogiek và tổ chức các buổi gặp gỡ, giao lưu nhằm tăng số lượng thính giả.

Eunice Chepkemoi, điều phối viên dự án Amkemi Wakenya thuộc Chương trình Phát triển Ogiek (OPDP) cho biết, vẫn còn nhiều nhiệm vụ cần hoàn thành, đặc biệt là kêu gọi cộng đồng tham gia bảo đảm quyền lợi cho các nhóm người yếu thế trong xã hội. Dưới sự hỗ trợ của Chương trình phát triển LHQ (UNDP) và Liên minh châu Âu (EU), Amkemi Wakenya được triển khai nhằm tìm kiếm cơ hội việc làm cho cộng đồng Ogiek tại các nước láng giềng, trong các cơ quan chính phủ và tổ chức nhân quyền nhằm nâng cao nhận thức về những thách thức mà nhóm người yếu thế ở Kenya đang phải đối mặt.

Ông Chepkemoi cho biết, OPDP đang tuyển mộ những người trẻ vào dự án ghi lại văn hóa và ngôn ngữ Ogiek nhằm lưu truyền cho thế hệ sau. Hiện, tổ chức đã xuất bản một cuốn sách về cộng đồng Ogiek, thu âm các bài hát và viết một cuốn Kinh thánh bằng ngôn ngữ Ogiek.

Leon Ruto là một thanh niên Ogiek, tuy không nói ngôn ngữ bản địa của mình song anh vẫn tin rằng mọi người nên tự hào về ngôn ngữ của cộng đồng mình, bởi ngôn ngữ ấy chứa đựng kinh nghiệm và là một phần của mỗi người, cũng như tự hào về sự đa dạng văn hóa của Kenya. Anh cũng bày tỏ sự kính trọng đối với tất cả những người trực tiếp gìn giữ văn hóa và ngôn ngữ để người dân được kết nối với mạch nguồn của họ.

Có thể bạn quan tâm

Công dân có thể thuê người cùng đi khám bệnh. Ảnh: REUTERS

Dịch vụ “người đồng hành” tại Hàn Quốc

Trong bối cảnh số lượng người sống một mình ngày càng gia tăng, chính quyền Seoul (Hàn Quốc) đang triển khai một mô hình dịch vụ đặc biệt nhằm hỗ trợ đối tượng trên đi bệnh viện hay chuyển nhà.

Học sinh thực hành bảo vệ môi trường bên bờ biển. Ảnh: GETTYIMAGES

Đưa “đại dương” vào lớp học

Malaysia có đường bờ biển dài khoảng 4.800km, với nền kinh tế phụ thuộc chặt chẽ vào tài nguyên biển, từ du lịch, dịch vụ tới hậu cần, ngoại thương. Quốc gia Đông Nam Á đang nỗ lực đưa những kiến thức và kỹ năng bảo tồn biển vào hệ thống giáo dục phổ thông, qua những chương trình trải nghiệm thực tế để thu hút học sinh.

AWA bảo đảm đủ các điều kiện để kéo dài tuổi thọ dữ liệu. Ảnh: AWA

Nigeria nỗ lực bảo tồn di sản

Nigeria mới đây trở thành quốc gia châu Phi đầu tiên đưa dữ liệu vào Trung tâm Lưu trữ dữ liệu thế giới Bắc Cực (Arctic World Archive - AWA) tại Svalbard, quần đảo của Na Uy ở Bắc Băng Dương. Đây là động thái nhằm bảo tồn di sản trước nguy cơ mai một và hư hại.

Các nhân viên giao sữa tại nhà giúp người già cảm thấy bớt cô đơn. Ảnh: NIKKEI

Niềm an ủi với người già Nhật Bản

Theo BBC, số lượng người cao tuổi Nhật Bản phải sống một mình ngày một gia tăng. Những “Quý cô Yakult” với các chuyến giao hàng tận nhà định kỳ đang trở thành một kênh kết nối xã hội quan trọng đối với nhiều người già cô đơn.

Gạch CSEB đã chứng minh được sự bền vững. Ảnh: REUTERS

Tái thiết sau thiên tai với gạch sinh thái

Những viên gạch sinh thái, còn gọi là gạch đất nén ổn định có giá thành rẻ hơn gạch nung truyền thống và có sức chống chịu tốt hơn trước thiên tai, được xem là giải pháp hướng tới hoạt động xây dựng bền vững vì con người và môi trường.

Các nữ phạm nhân đọc sách tại Nhà tù Djanira Dolores de Oliveira. Ảnh: AP

Chương trình đọc sách giảm án tù tại Brazil

Chương trình giảm án bằng đọc sách tại Brazil đang mở ra cơ hội cải tạo nhân văn cho phạm nhân, giúp họ rút ngắn thời gian thụ án, đồng thời nuôi dưỡng tri thức và hy vọng tái hòa nhập cộng đồng.

Những vườn chuối xen rừng tại Công viên bang Oedra Branca. Ảnh: THE GUARDIAN

Nông nghiệp giữ rừng Brazil

Bất chấp tốc độ đô thị hóa chóng mặt của Rio de Janeiro (Brazil), những cộng đồng bản địa tại Công viên bang Pedra Branca, thuộc khu vực Vargem Grande vẫn bền bỉ duy trì phương thức canh tác hài hòa với tự nhiên. Những vườn chuối xen rừng không chỉ giúp họ bảo đảm sinh kế mà còn góp phần gìn giữ hệ sinh thái rừng quý giá.

Không gian công cộng mới mang tên Joseph William Bazalgette bên sông Thames. Ảnh: THE GUARDIAN

Không gian mới bên sông Thames

Bờ kè Bazalgette là không gian công cộng ven sông mới mở cửa tháng 1 vừa qua trên bờ sông Thames, London (Anh). Công trình rộng khoảng 0,6ha, được đặt tên theo kỹ sư nổi tiếng người Anh Joseph Bazalgette, xây dựng bên trên dự án “siêu cống” thoát nước sông Thames.

Nhật Bản khuyến khích sử dụng xe tiết kiệm nhiên liệu. Ảnh: ASAHI SHIMBUN

Chính sách thuế xanh tại Nhật Bản

Kể từ sau khi xảy ra trận động đất - sóng thần hồi tháng 3/2011 và sau thảm họa môi trường của Nhà máy điện hạt nhân Fukushima số 1, Chính phủ Nhật Bản đã nghiên cứu, điều chỉnh và hoàn thiện hệ thống chính sách thuế liên quan môi trường và các ngành năng lượng.

Du khách tham quan núi Shamanka trên hồ Baikal. Ảnh: TRIP.COM

Vương quốc băng tuyết kỳ vĩ của Nga

“Sâu nhất”, “cổ xưa nhất”, “đẹp nhất” là những từ mà hầu hết các du khách phải “thốt lên” khi may mắn được “mục sở thị” hồ Baikal nổi tiếng vào mùa đông. Baikal thật sự gây “choáng” bởi vẻ đẹp lộng lẫy, cuốn hút bất cứ ai nhờ sở hữu cảnh sắc thiên nhiên vô cùng độc đáo.

Các nhà ngôn ngữ học thảo luận về việc thu âm tiếng siPhuthi làm tư liệu. Ảnh: THE GUARDIAN

Sự hồi sinh của tiếng siPhuthi

Tiếng siPhuthi của cộng đồng ebaPhuthi (Lesotho) đang được hồi sinh nhờ những nỗ lực ghi chép, chuẩn hóa chữ viết và đưa ngôn ngữ trở lại đời sống. Những cố gắng bền bỉ này đã giúp siPhuthi được công nhận là ngôn ngữ chính thức, mở ra cơ hội gìn giữ bản sắc văn hóa và truyền thừa tri thức cho các thế hệ tương lai.

Nhiệt độ ở Minnesota giảm xuống âm 10oC vào mùa đông. Ảnh: REUTERS

Giải pháp sưởi ấm chi phí thấp

Hệ thống sưởi và làm mát bằng năng lượng nhiệt tích trữ trong tầng nước ngầm đang được Mỹ tái triển khai ở quy mô lớn, mở ra hướng phát triển đô thị bền vững cho tương lai.

Chị Quỳnh (thứ hai, trái sang) tại tiệm bánh mì Việt Nam ở Singapore.

Tiệm bánh mì Việt ở “đảo quốc sư tử”

Quán “Banh mi Society” nằm ở tầng hầm The Central, sát bờ sông Singapore. Bước xuống cầu thang, tôi nghe mấy câu tiếng Việt vọng ra rất rõ. Daniel - người bạn Singapore từng sống ba năm ở TP Hồ Chí Minh - đi cùng tôi, tò mò muốn xem bánh mì Việt ở đây có giữ được hương vị những buổi sáng anh từng ăn gần Nhà thờ Đức Bà hay không.

Nhà máy sản xuất ô-tô Lada ở Tolyatti.

Thủ phủ ô-tô Lada ở “xứ Bạch Dương”

Cách Thủ đô Moscow khoảng 1.000 km, trải dài bên bờ sông Volga thơ mộng, Tolyatti là thành phố công nghiệp nơi hãng xe ô-tô AvtoVAZ sản xuất những chiếc Lada đầu tiên vào năm 1970, trở thành biểu tượng xe hơi nổi tiếng trên khắp thế giới.

Chợ Zando rơi vào tình trạng quá tải trước khi cải tạo. Ảnh: ALAMY

Mô hình chợ bền vững của châu Phi

Từng bị chỉ trích vì quá đông đúc, mất vệ sinh và thiếu an toàn, chợ Zando, khu chợ trung tâm lâu đời của Thủ đô Kinshasa (CHDC Congo) đang bước sang một giai đoạn mới sau 5 năm cải tạo, với thiết kế bền vững, hiện đại, đậm bản sắc địa phương được quốc tế ghi nhận.

Hội chợ Sách quốc tế Cairo. Ảnh: GETTYIMAGES

Tâm điểm văn chương thế giới

Hội chợ Sách quốc tế Cairo lần thứ 57 diễn ra từ ngày 21/1 đến 5/2 tại Trung tâm Triển lãm quốc tế Ai Cập ở thành phố New Cairo, là hội chợ sách lâu đời và lớn nhất trong thế giới Arab.

Nông dân Nigeria tìm kiếm cây trồng thích ứng biến đổi khí hậu. Ảnh: GETTYIMAGES

Nông dân Nigeria tìm cách thích ứng biến đổi khí hậu

Tại Nigeria, nông nghiệp đóng góp khoảng 40% vào tổng sản phẩm quốc nội và hỗ trợ sinh kế cho khoảng 60% dân số. Quốc gia Tây Phi này đang tìm kiếm những giải pháp canh tác thích ứng với biến đổi khí hậu (BĐKH), qua đó phát triển kinh tế và giảm nghèo.

Cây bao báp cuối cùng tại thủ đô CHDC Congo. Ảnh: THE GUARDIAN

Cây bao báp cuối cùng ở Kinshasa

Giữa nhịp đô thị hóa mạnh mẽ của Thủ đô Kinshasa (CHDC Congo), cây bao báp trăm tuổi cuối cùng còn sót lại ở trung tâm thành phố đang trở thành biểu tượng mong manh của ký ức, văn hóa và cuộc đấu tranh giữ lấy mảng xanh cho một đô thị đang nghẹt thở.

Bữa ăn giá rẻ tại một trường đại học của Pháp. Ảnh: FTV

Mở rộng quy mô “bữa ăn một euro” cho sinh viên

Từ tháng 5 tới, Chính phủ Pháp sẽ triển khai chính sách “Bữa ăn một euro” tại toàn bộ các nhà ăn sinh viên trên cả nước. Đây được xem là một trong những ưu tiên nhằm hỗ trợ sinh viên trong bối cảnh chi phí sinh hoạt leo thang và nhiều áp lực kinh tế kéo dài.

Ở tuổi 68, bà là nữ nghệ nhân cuối cùng còn bền bỉ gìn giữ nghề truyền thống này. Ảnh: CNN

Người giữ hồn mạt chược giữa đô thị Hong Kong

Giữa tốc độ đô thị hóa chóng mặt của Hong Kong (Trung Quốc), bà Ho Sau-Mei vẫn lặng lẽ ngồi trong cửa tiệm nhỏ khắc từng quân mạt chược bằng tay. Ở tuổi 68, bà là nữ nghệ nhân cuối cùng còn bền bỉ gìn giữ một nghề thủ công được xem là di sản văn hóa đang dần mai một.

Những học viên của Roshni Baji. Ảnh: THE GUARDIAN

Những phụ nữ “thắp sáng” Pakistan

Tại Pakistan, một quốc gia còn nặng định kiến giới, hàng trăm phụ nữ đã âm thầm bước vào lĩnh vực kỹ thuật điện và năng lượng, công việc vốn chỉ dành cho đàn ông. Bằng tay nghề, sự kiên trì và lòng dũng cảm, những thợ điện đặc biệt này đang làm thay đổi cách cộng đồng nhìn nhận vai trò của phụ nữ.

Friesen trải nghiệm tại hội chợ hướng nghiệp. Ảnh: THE GLOBE AND MAIL

Xu hướng chọn nghề mới tại Canada

Trước tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) và tình trạng thiếu hụt lao động lành nghề, ngày càng nhiều học sinh Canada chuyển hướng sang các nghề kỹ thuật và thủ công thay vì công việc văn phòng.

Một siêu thị bán hàng tiêu chuẩn chất lượng tại Nhật Bản. Ảnh: NIKKEI

Phát triển hệ thống tiêu chuẩn toàn cầu

Ngân hàng Thế giới (WB) vừa công bố Báo cáo Phát triển thế giới 2025, với chủ đề "Tiêu chuẩn cho phát triển", trong đó nhấn mạnh việc coi tiêu chuẩn là một phần trong chiến lược phát triển để các nước từng bước hướng tới sự thịnh vượng.

GST được áp đối với hầu hết hàng hóa và dịch vụ tại Ấn Độ. Ảnh: GETTY IMAGES

Cải cách thuế tiêu dùng ở Ấn Độ

Chính phủ Ấn Độ chính thức áp dụng Thuế Hàng hóa và Dịch vụ (GST) phiên bản mới, được gọi là GST 2.0, từ tháng 9 vừa qua. Giới chức kỳ vọng đây sẽ là một trong những bước điều chỉnh quan trọng trong chính sách tài khóa của quốc gia đông dân nhất thế giới.

Rừng siêu cây thuộc hệ sinh thái của GBB.

Bên dưới mái vòm khu vườn được check-in nhiều nhất thế giới

David, kỹ sư của Tập đoàn EcoWise khi dẫn chúng tôi đi tham quan Trung tâm năng lượng tái tạo của khu phức hợp Gardens by the Bay (Singapore) có nói rằng: “Mỗi năm Singapore có 500.000 tấn chất thải từ gỗ và cây cảnh. Chúng tôi chuyển những chất thải đó thành năng lượng”.

Trận lũ tháng 5 để lại hậu quả nặng nề. Ảnh: THE GUARDIAN

Người dân Til trước lựa chọn khó khăn

Giữa thung lũng Limi thuộc dãy Himalaya hùng vĩ tại Nepal, người dân làng Til đang đối mặt quyết định khó khăn nhất, đó là phải rời bỏ quê hương. Sau nhiều thảm họa thiên nhiên liên tiếp, tương lai của cộng đồng nhỏ bé này trở nên bấp bênh hơn bao giờ hết.

Những núi quần áo cũ được đưa đến Panipat mỗi ngày. Ảnh: THE GUARDIAN

Cái giá của thời trang nhanh

Giữa làn khói bụi và nước thải độc hại, hàng trăm nghìn công nhân ở Panipat, bang Haryana (Ấn Độ), nơi được coi là “thủ phủ hàng thải thời trang của thế giới” đang đánh đổi sức khỏe để nuôi sống gia đình và duy trì chuỗi cung ứng toàn cầu.