Radio ngôn ngữ dân tộc thiểu số ở Kenya

Một trạm radio cộng đồng trong khu phức hợp rừng Mau tại Kenya đã và đang góp phần ngăn chặn việc văn hóa và ngôn ngữ Ogiek bị xóa bỏ.
Stephen Lele tại trạm phát sóng Sogoot. Ảnh: MINORITY AFRICA
Stephen Lele tại trạm phát sóng Sogoot. Ảnh: MINORITY AFRICA

Nằm trong một khu phức hợp rừng cách Thủ đô Nairobi (Kenya) 210 km là một trạm radio cộng đồng có tên Sogoot (trong ngôn ngữ Ogiek có nghĩa là “chiếc lá”), chính thức hoạt động vào năm 2019, có tần số 97.1FM, được phát sóng từ 6 giờ sáng đến 11 giờ tối hằng ngày cho hàng nghìn người dân Ogiek trong bán kính 30 km.

Anh Stephen Lele, quản lý trạm radio cho biết, anh chưa từng được nghe radio bằng ngôn ngữ của dân tộc mình. Sogoot FM là sự thay đổi lớn, tập trung vào những chủ đề từ văn hóa, giáo dục, y tế, đến trao quyền trong lĩnh vực xã hội và kinh tế.

Theo Sách đỏ các ngôn ngữ bị đe dọa do Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của LHQ (UNESCO) phát hành, trên thế giới có hơn 6.700 ngôn ngữ bản địa đang trở thành “ngôn ngữ chết”. Riêng tại châu Phi, con số này đã lên tới hàng trăm. Ogiek là một trong tám ngôn ngữ của Kenya đang đối mặt nguy cơ bị quên lãng. Ông Stephen Moitalel Njala, một già làng cho biết, ngôn ngữ và văn hóa của dân tộc ông đang bị mai một nặng nề, và Sogoot FM chính là niềm hy vọng khi đã và đang góp phần thúc đẩy văn hóa và ngôn ngữ bản địa này, bất chấp những rào cản kỹ thuật.

Erick Kinya Muriuki, Giám đốc Văn hóa doanh nghiệp ở hạt Nakuru cho biết, sự mai một ngôn ngữ đã luôn là vấn đề nhức nhối kể từ khi Kenya nằm dưới ách đô hộ của thực dân và bị buộc phải nói tiếng Anh. Để gìn giữ những ngôn ngữ thiểu số, ông đã đề xuất nhiều chính sách phát huy kiến thức văn hóa bản địa, một vài trong số đó thậm chí còn giúp gìn giữ các giá trị văn hóa được lưu hành rộng rãi. Ông Muriuki cũng khuyến khích các bậc phụ huynh cho con em mình tham gia các hoạt động văn nghệ như đóng kịch, biểu diễn âm nhạc dân ca, nhảy truyền thống… bằng ngôn ngữ Ogiek.

Đối với Lele, Sogoot FM là công cụ duy trì tiếng nói của cộng đồng Ogiek thông qua việc cung cấp thông tin về giáo dục và giải trí bằng phương ngữ của họ. Nếu không nhờ kênh radio này, cộng đồng Ogiek sẽ mất đi tiếng nói.

Tờ Minority Africa cho hay, người dân trong vùng đã chung tay mua những nhạc cụ và trang thiết bị cần thiết. Năm 2018, cộng đồng xây dựng một trạm phát sóng hiện đại bao gồm phòng tin tức, trường quay và các phòng, ban khác. Họ cũng hỗ trợ các diễn giả trẻ trong việc chia sẻ kiến thức về tập tục của người Ogiek và tổ chức các buổi gặp gỡ, giao lưu nhằm tăng số lượng thính giả.

Eunice Chepkemoi, điều phối viên dự án Amkemi Wakenya thuộc Chương trình Phát triển Ogiek (OPDP) cho biết, vẫn còn nhiều nhiệm vụ cần hoàn thành, đặc biệt là kêu gọi cộng đồng tham gia bảo đảm quyền lợi cho các nhóm người yếu thế trong xã hội. Dưới sự hỗ trợ của Chương trình phát triển LHQ (UNDP) và Liên minh châu Âu (EU), Amkemi Wakenya được triển khai nhằm tìm kiếm cơ hội việc làm cho cộng đồng Ogiek tại các nước láng giềng, trong các cơ quan chính phủ và tổ chức nhân quyền nhằm nâng cao nhận thức về những thách thức mà nhóm người yếu thế ở Kenya đang phải đối mặt.

Ông Chepkemoi cho biết, OPDP đang tuyển mộ những người trẻ vào dự án ghi lại văn hóa và ngôn ngữ Ogiek nhằm lưu truyền cho thế hệ sau. Hiện, tổ chức đã xuất bản một cuốn sách về cộng đồng Ogiek, thu âm các bài hát và viết một cuốn Kinh thánh bằng ngôn ngữ Ogiek.

Leon Ruto là một thanh niên Ogiek, tuy không nói ngôn ngữ bản địa của mình song anh vẫn tin rằng mọi người nên tự hào về ngôn ngữ của cộng đồng mình, bởi ngôn ngữ ấy chứa đựng kinh nghiệm và là một phần của mỗi người, cũng như tự hào về sự đa dạng văn hóa của Kenya. Anh cũng bày tỏ sự kính trọng đối với tất cả những người trực tiếp gìn giữ văn hóa và ngôn ngữ để người dân được kết nối với mạch nguồn của họ.

Có thể bạn quan tâm

Bờ biển Playa Guiones được phủ bóng cây xanh. Ảnh: THE GUARDIAN

Chung tay hồi sinh rừng ven biển

Nhằm góp phần phục hồi rừng ven biển, tái tạo môi trường sống cho động vật hoang dã và khôi phục các hệ sinh thái bị suy thoái bởi nạn phá rừng, một dự án huy động người dân địa phương, học sinh, du khách và tình nguyện viên tham gia trồng cây bản địa trên các bãi biển Costa Rica đang mang lại những kết quả tích cực.

Xe cứu thương ba bánh của Moving Health. Ảnh: MOVING HEALTH

Thu hẹp khoảng cách y tế nông thôn

Tổ chức phi lợi nhuận Moving Health (Mỹ) triển khai mạng lưới xe cứu thương ba bánh tại Ghana nhằm hỗ trợ cấp cứu cho người dân vùng sâu, vùng xa. Với chi phí thấp, khả năng di chuyển linh hoạt, mô hình này đã góp phần rút ngắn thời gian tiếp cận bệnh viện và nâng cao cơ hội chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng nông thôn.

Nhiều hoạt động tìm hiểu bản sắc văn hóa Việt Nam đã được tổ chức tại Hungary. Ảnh: NVCC

Tiếng Việt gắn kết cộng đồng

Ngày 21/6 tới, tại Trung tâm Văn hóa Việt Nam tại Thủ đô Paris (Pháp), Diễn đàn Gìn giữ tiếng Việt và Văn hóa Việt ở nước ngoài tổ chức chuỗi hoạt động quy mô lớn nhân kỷ niệm 5 năm thành lập (15/7/2021-15/7/2026). Sự kiện được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, quy tụ các chuyên gia, giảng viên, giáo viên, nhà hoạt động cộng đồng và đông đảo người Việt đang sinh sống tại nhiều quốc gia trên thế giới.

Bà Bang bên cạnh búp bê AI của mình. Ảnh: AFP

Búp bê AI đồng hành cùng người cao tuổi

Tại Hàn Quốc, quốc gia đang đối mặt với tình trạng già hóa dân số nhanh nhất thế giới, những con búp bê tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành người bạn đồng hành đặc biệt của nhiều người cao tuổi sống một mình.

Dáng hình hội chợ 250 tuổi

Dáng hình hội chợ 250 tuổi

Hội chợ ngựa Appleby (Anh) là một cuộc tụ hội văn hóa đầy màu sắc đã trải qua hơn 250 năm tồn tại. Hội chợ thu hút lượng lớn người đến xem các phiên đấu giá ngựa và truyền thống tắm ngựa dưới sông, là một trong những lễ hội lớn tập trung đông đảo người du mục trong khu vực.

Nông dân Suriname được khuyến khích trồng đa dạng loại cây. Ảnh: GETTYIMAGES

Hỗ trợ nông dân Suriname vượt khó

Đối mặt những khó khăn về điều kiện thời tiết, một nhóm nông dân ở Suriname - quốc gia nhỏ nằm bên bờ biển đông bắc Nam Mỹ - đã vận dụng kỹ thuật nông nghiệp để biến thành lợi thế cạnh tranh. Hiện nay, họ đang hướng tới mục tiêu trở thành vườn ươm rau và giống cây trồng lớn nhất cả nước.

Các nghệ sĩ biểu diễn Mak Yong, Ảnh: MSTAR

Hồi sinh nghệ thuật truyền thống

Mak Yong là loại hình nghệ thuật sân khấu cổ xưa có lịch sử khoảng 400 năm tại Malaysia, đã được Tổ chức Văn hóa, Khoa học và Giáo dục LHQ (UNESCO) công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Trình diễn nấu phở tại sự kiện.

Quảng bá phở Việt Nam ở châu Âu

TS Phan Bích Thiện - Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Phó Chủ tịch Hiệp hội người Việt Nam tại Hungary cho biết, trước đây, mỗi khi muốn thưởng thức món phở Việt Nam, bà phải chạy xe tới khu chợ của người Việt mới có.

Chuyển đổi xe cổ thành xe điện ở Mỹ. Ảnh: GettyImages

“Cuộc đời thứ hai” cho xe cổ

Chuyển đổi sang xe điện đang mang lại “cuộc đời thứ hai” cho hàng triệu chiếc xe cổ và xe đời cũ ở Mỹ. Đây cũng trở thành một ngành dịch vụ kinh doanh do mạng lưới Fuel2Electric (Tạm dịch “Từ xăng sang điện”) cung cấp, nhằm giải quyết tình trạng thiếu phụ tùng và thợ sửa chữa các dòng xe đời cũ tại nước này.

Giáo dục dạy nghề tại Uganda. Ảnh: ILO

Hướng tới hệ thống học tập bao trùm

Trong bối cảnh số hóa, trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi xanh và biến động nhân khẩu học đang diễn ra mạnh mẽ, việc tái định hình thị trường lao động toàn cầu, đưa học tập suốt đời trở thành trụ cột trung tâm trong chính sách kinh tế - xã hội sẽ giúp giảm nguy cơ gia tăng bất bình đẳng giữa các quốc gia và trong từng quốc gia.

Công nhân kiểm tra những cây giống ca-cao tại El Ceibo. Ảnh: THE GUARDIAN

Nông dân Bolivia bảo vệ đất trước “cơn sốt” vàng

Trong bối cảnh giá vàng tăng cao, kéo theo làn sóng khai thác mỏ lan rộng và gây nhiều hệ lụy môi trường, các cộng đồng nông dân tại vùng tây bắc Bolivia đang lựa chọn một hướng đi khác bền vững, đặt nông nghiệp và môi trường lên trên lợi ích kinh tế ngắn hạn.

Công dân có thể thuê người cùng đi khám bệnh. Ảnh: REUTERS

Dịch vụ “người đồng hành” tại Hàn Quốc

Trong bối cảnh số lượng người sống một mình ngày càng gia tăng, chính quyền Seoul (Hàn Quốc) đang triển khai một mô hình dịch vụ đặc biệt nhằm hỗ trợ đối tượng trên đi bệnh viện hay chuyển nhà.

Học sinh thực hành bảo vệ môi trường bên bờ biển. Ảnh: GETTYIMAGES

Đưa “đại dương” vào lớp học

Malaysia có đường bờ biển dài khoảng 4.800km, với nền kinh tế phụ thuộc chặt chẽ vào tài nguyên biển, từ du lịch, dịch vụ tới hậu cần, ngoại thương. Quốc gia Đông Nam Á đang nỗ lực đưa những kiến thức và kỹ năng bảo tồn biển vào hệ thống giáo dục phổ thông, qua những chương trình trải nghiệm thực tế để thu hút học sinh.

AWA bảo đảm đủ các điều kiện để kéo dài tuổi thọ dữ liệu. Ảnh: AWA

Nigeria nỗ lực bảo tồn di sản

Nigeria mới đây trở thành quốc gia châu Phi đầu tiên đưa dữ liệu vào Trung tâm Lưu trữ dữ liệu thế giới Bắc Cực (Arctic World Archive - AWA) tại Svalbard, quần đảo của Na Uy ở Bắc Băng Dương. Đây là động thái nhằm bảo tồn di sản trước nguy cơ mai một và hư hại.

Các nhân viên giao sữa tại nhà giúp người già cảm thấy bớt cô đơn. Ảnh: NIKKEI

Niềm an ủi với người già Nhật Bản

Theo BBC, số lượng người cao tuổi Nhật Bản phải sống một mình ngày một gia tăng. Những “Quý cô Yakult” với các chuyến giao hàng tận nhà định kỳ đang trở thành một kênh kết nối xã hội quan trọng đối với nhiều người già cô đơn.

Gạch CSEB đã chứng minh được sự bền vững. Ảnh: REUTERS

Tái thiết sau thiên tai với gạch sinh thái

Những viên gạch sinh thái, còn gọi là gạch đất nén ổn định có giá thành rẻ hơn gạch nung truyền thống và có sức chống chịu tốt hơn trước thiên tai, được xem là giải pháp hướng tới hoạt động xây dựng bền vững vì con người và môi trường.

Các nữ phạm nhân đọc sách tại Nhà tù Djanira Dolores de Oliveira. Ảnh: AP

Chương trình đọc sách giảm án tù tại Brazil

Chương trình giảm án bằng đọc sách tại Brazil đang mở ra cơ hội cải tạo nhân văn cho phạm nhân, giúp họ rút ngắn thời gian thụ án, đồng thời nuôi dưỡng tri thức và hy vọng tái hòa nhập cộng đồng.

Những vườn chuối xen rừng tại Công viên bang Oedra Branca. Ảnh: THE GUARDIAN

Nông nghiệp giữ rừng Brazil

Bất chấp tốc độ đô thị hóa chóng mặt của Rio de Janeiro (Brazil), những cộng đồng bản địa tại Công viên bang Pedra Branca, thuộc khu vực Vargem Grande vẫn bền bỉ duy trì phương thức canh tác hài hòa với tự nhiên. Những vườn chuối xen rừng không chỉ giúp họ bảo đảm sinh kế mà còn góp phần gìn giữ hệ sinh thái rừng quý giá.

Không gian công cộng mới mang tên Joseph William Bazalgette bên sông Thames. Ảnh: THE GUARDIAN

Không gian mới bên sông Thames

Bờ kè Bazalgette là không gian công cộng ven sông mới mở cửa tháng 1 vừa qua trên bờ sông Thames, London (Anh). Công trình rộng khoảng 0,6ha, được đặt tên theo kỹ sư nổi tiếng người Anh Joseph Bazalgette, xây dựng bên trên dự án “siêu cống” thoát nước sông Thames.

Nhật Bản khuyến khích sử dụng xe tiết kiệm nhiên liệu. Ảnh: ASAHI SHIMBUN

Chính sách thuế xanh tại Nhật Bản

Kể từ sau khi xảy ra trận động đất - sóng thần hồi tháng 3/2011 và sau thảm họa môi trường của Nhà máy điện hạt nhân Fukushima số 1, Chính phủ Nhật Bản đã nghiên cứu, điều chỉnh và hoàn thiện hệ thống chính sách thuế liên quan môi trường và các ngành năng lượng.

Du khách tham quan núi Shamanka trên hồ Baikal. Ảnh: TRIP.COM

Vương quốc băng tuyết kỳ vĩ của Nga

“Sâu nhất”, “cổ xưa nhất”, “đẹp nhất” là những từ mà hầu hết các du khách phải “thốt lên” khi may mắn được “mục sở thị” hồ Baikal nổi tiếng vào mùa đông. Baikal thật sự gây “choáng” bởi vẻ đẹp lộng lẫy, cuốn hút bất cứ ai nhờ sở hữu cảnh sắc thiên nhiên vô cùng độc đáo.

Các nhà ngôn ngữ học thảo luận về việc thu âm tiếng siPhuthi làm tư liệu. Ảnh: THE GUARDIAN

Sự hồi sinh của tiếng siPhuthi

Tiếng siPhuthi của cộng đồng ebaPhuthi (Lesotho) đang được hồi sinh nhờ những nỗ lực ghi chép, chuẩn hóa chữ viết và đưa ngôn ngữ trở lại đời sống. Những cố gắng bền bỉ này đã giúp siPhuthi được công nhận là ngôn ngữ chính thức, mở ra cơ hội gìn giữ bản sắc văn hóa và truyền thừa tri thức cho các thế hệ tương lai.

Nhiệt độ ở Minnesota giảm xuống âm 10oC vào mùa đông. Ảnh: REUTERS

Giải pháp sưởi ấm chi phí thấp

Hệ thống sưởi và làm mát bằng năng lượng nhiệt tích trữ trong tầng nước ngầm đang được Mỹ tái triển khai ở quy mô lớn, mở ra hướng phát triển đô thị bền vững cho tương lai.

Chị Quỳnh (thứ hai, trái sang) tại tiệm bánh mì Việt Nam ở Singapore.

Tiệm bánh mì Việt ở “đảo quốc sư tử”

Quán “Banh mi Society” nằm ở tầng hầm The Central, sát bờ sông Singapore. Bước xuống cầu thang, tôi nghe mấy câu tiếng Việt vọng ra rất rõ. Daniel - người bạn Singapore từng sống ba năm ở TP Hồ Chí Minh - đi cùng tôi, tò mò muốn xem bánh mì Việt ở đây có giữ được hương vị những buổi sáng anh từng ăn gần Nhà thờ Đức Bà hay không.

Nhà máy sản xuất ô-tô Lada ở Tolyatti.

Thủ phủ ô-tô Lada ở “xứ Bạch Dương”

Cách Thủ đô Moscow khoảng 1.000 km, trải dài bên bờ sông Volga thơ mộng, Tolyatti là thành phố công nghiệp nơi hãng xe ô-tô AvtoVAZ sản xuất những chiếc Lada đầu tiên vào năm 1970, trở thành biểu tượng xe hơi nổi tiếng trên khắp thế giới.

Chợ Zando rơi vào tình trạng quá tải trước khi cải tạo. Ảnh: ALAMY

Mô hình chợ bền vững của châu Phi

Từng bị chỉ trích vì quá đông đúc, mất vệ sinh và thiếu an toàn, chợ Zando, khu chợ trung tâm lâu đời của Thủ đô Kinshasa (CHDC Congo) đang bước sang một giai đoạn mới sau 5 năm cải tạo, với thiết kế bền vững, hiện đại, đậm bản sắc địa phương được quốc tế ghi nhận.

Hội chợ Sách quốc tế Cairo. Ảnh: GETTYIMAGES

Tâm điểm văn chương thế giới

Hội chợ Sách quốc tế Cairo lần thứ 57 diễn ra từ ngày 21/1 đến 5/2 tại Trung tâm Triển lãm quốc tế Ai Cập ở thành phố New Cairo, là hội chợ sách lâu đời và lớn nhất trong thế giới Arab.