Trong nhiều thập kỷ, các khu rừng ven biển dọc bờ Thái Bình Dương của Costa Rica đã suy giảm nghiêm trọng do hoạt động chăn nuôi gia súc và khai thác đất đai thiếu bền vững. Theo ông Gerardo Bolaños, Tổng Giám đốc điều hành (CEO) Tổ chức phi lợi nhuận Costas Verdes, khu vực này đã mất khoảng 70% diện tích rừng, trong đó phần lớn là rừng ven biển. Việc đốt phá thảm thực vật tự nhiên để mở rộng đồng cỏ chăn nuôi khiến cảnh quan bị biến đổi mạnh, kéo theo sự suy giảm đa dạng sinh học và làm thu hẹp môi trường sống của nhiều loài động vật hoang dã.
Xuất phát từ thực trạng đó, năm 2009, Max Tattenbach - khi đó là một sinh viên đại học đam mê lướt sóng - đã sáng lập Tổ chức Costas Verdes với mong muốn khôi phục cảnh quan tại Playa Hermosa, bãi biển dài khoảng sáu km gần như không còn bóng cây. Max thường đến đây lướt sóng, trong khi bạn gái lúc bấy giờ, nay là vợ anh, thích đọc sách trên bãi biển nhưng không thể chịu được cái nắng gay gắt do thiếu cây xanh. Từ một suy nghĩ rất giản dị về việc tạo thêm bóng mát cho bãi biển, ý tưởng phục hồi rừng ven biển dần hình thành.
Năm 2010, Costas Verdes triển khai dự án trồng rừng đầu tiên tại Playa Hermosa. Thay vì dựa hoàn toàn vào các chuyên gia hoặc cơ quan quản lý, tổ chức lựa chọn cách tiếp cận lấy cộng đồng làm trung tâm. Người dân địa phương, học sinh, doanh nghiệp, du khách và các tình nguyện viên được khuyến khích tham gia trực tiếp vào quá trình trồng và chăm sóc cây. Mô hình này không chỉ giúp tăng nguồn lực cho dự án mà còn nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của bảo tồn thiên nhiên.
Từ một dự án nhỏ, Costas Verdes dần mở rộng hoạt động ra nhiều địa phương dọc bờ biển Thái Bình Dương của Costa Rica. Hàng chục nghìn cây bản địa như hạnh nhân nhiệt đới, gỗ đỏ, cây sứ… đã được trồng trên những vùng đất ven biển bị suy thoái. Ông Bolaños, người tham gia Costas Verdes từ năm 2011 cho biết: “Nhiều khu vực từng chỉ là đất trống và cỏ dại nay đã được phủ xanh. Ngày nay, bãi biển đã hoàn toàn thay đổi”.
Sau hơn một thập kỷ hoạt động, Costas Verdes đã trồng hơn 100.000 cây bản địa tại 34 bãi biển. Những cánh rừng mới không chỉ tạo bóng mát cho người dân và du khách mà còn góp phần khôi phục môi trường sống cho nhiều loài động vật hoang dã. Theo tổ chức này, loài khỉ hú đã xuất hiện trở lại tại bờ biển Playa Guiones từ năm 2022, trong khi các quần thể sóc vằn và nhiều loài chim bản địa cũng được ghi nhận tại Nosara và Hermosa.
Đánh giá về hiệu quả của dự án, ông Bernal Herrera-Fernández, nhà nghiên cứu thuộc Trường đại học Quốc gia Costa Rica cho rằng, các sáng kiến dựa vào cộng đồng như Costas Verdes đóng vai trò quan trọng trong công tác bảo tồn tại Costa Rica. “Những nỗ lực phục hồi như vậy giúp tái thiết các hành lang sinh thái, tạo điều kiện cho động vật di chuyển giữa các khu vực sinh sống và góp phần duy trì sự ổn định lâu dài của hệ sinh thái”, ông nhận định.
Bên cạnh những lợi ích về môi trường, việc phục hồi rừng ven biển còn mang lại giá trị kinh tế và xã hội. Những bãi biển xanh hơn, mát hơn góp phần nâng cao trải nghiệm của du khách, hỗ trợ ngành du lịch sinh thái, một trong những lĩnh vực kinh tế quan trọng của Costa Rica. Đồng thời, việc người dân trực tiếp tham gia vào các hoạt động trồng cây cũng góp phần củng cố tinh thần trách nhiệm đối với môi trường sống chung quanh.
Tuy nhiên, quá trình phục hồi rừng vẫn đối mặt không ít thách thức. Theo ông Bolaños, tỷ lệ cây sống sót tại một số khu vực chỉ đạt khoảng 40% do điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, hạn hán kéo dài hoặc tác động từ con người. Bên cạnh đó, việc chăm sóc, theo dõi và bảo vệ cây trồng trong nhiều năm đòi hỏi nguồn kinh phí đáng kể. “Để duy trì thành quả, chúng tôi cần nguồn lực tài chính ổn định cũng như sự đồng hành lâu dài của cộng đồng”, ông Bolaños chia sẻ.
Dù vậy, Costas Verdes vẫn đặt mục tiêu trồng 300.000 cây trên 100 bãi biển trong những năm tới. Theo ông Bolaños, thành công tại Playa Guiones cho thấy việc phục hồi các hệ sinh thái ven biển bị suy thoái là hoàn toàn khả thi khi có sự chung tay của cộng đồng. “Thiên nhiên có thể được hồi sinh nếu mọi người cùng hành động vì một mục tiêu chung”, ông khẳng định.
