Nằm sâu 300m trong lòng núi, AWA bảo đảm đủ điều kiện lạnh, tối và khô giúp kéo dài tuổi thọ dữ liệu. Theo các chuyên gia lưu trữ, dữ liệu khi đưa tới trung tâm này sẽ được ghi lên loại phim đặc biệt mang tên Piql, có thể tồn tại tới 2.000 năm. Công nghệ này giúp giảm nguy cơ mất mát do lỗi phần mềm, hỏng hóc phần cứng hoặc sự thay đổi của các định dạng dữ liệu theo thời gian. Mục tiêu của AWA là bảo vệ “ký ức của thế giới” trước nguy cơ thất lạc hoặc bị hủy hoại.
Theo The Guardian, bộ tài liệu của Nigeria được gửi tại AWA bao gồm các nội dung về lịch sử xã hội, văn hóa, ngành công nghiệp sáng tạo... Dữ liệu này do 12 tổ chức trong nước như hội đồng nghệ thuật, bảo tàng, thư viện và các dự án cộng đồng thu thập sau quá trình vận động kéo dài của nhà sử học Nze Ed Emeka Keazor từ năm 2022. Ông Keazor cho biết, việc thuyết phục các tổ chức tham gia không hề dễ dàng. “Tôi đã mất một năm rưỡi để thuyết phục người đứng đầu bộ phận lưu trữ tại Thư viện cựu Tổng thống Olusegun Obasanjo”, nhà sử học chia sẻ.
Bà Ugoma Ebilah, người sáng lập Bloom Art, một trong những đơn vị cũng tham gia vào dự án nói trên, đánh giá việc đưa tài liệu ra lưu trữ quốc tế mang ý nghĩa đặc biệt. “Điều quan trọng là những giá trị của Nigeria được ghi nhớ, bởi chúng tôi đang xây dựng nền tảng văn hóa cho tương lai”, bà Ebilah nhấn mạnh. Đạo diễn Akinola Davies Jr, người từng giành giải BAFTA với bộ phim "My Father's Shadow", cũng đồng tình với quan điểm này. Ông cũng kêu gọi công chúng hãy lưu giữ những ký ức cho thế hệ mai sau.
Thực tế cho thấy tại Nigeria, nhiều thư viện và bảo tàng thiếu kinh phí, tài liệu chủ yếu ở dạng giấy và chưa được số hóa đầy đủ. Điều này khiến việc lưu trữ lâu dài gặp nhiều rủi ro. TS Chima Korieh, một chuyên gia về lịch sử kinh tế và xã hội Tây Phi tại Trường đại học Marquette ở Wisconsin (Mỹ) nhận định: “Từ năm 1960, phần lớn hồ sơ đáng lẽ phải được lưu trữ đã không còn. Nhiều tài liệu hiện nay cũng đang đối mặt nguy cơ thất lạc do điều kiện bảo quản kém”.
Nhận thấy vấn đề này, ông đã dẫn đầu một dự án nhằm giúp cộng đồng Umuchieze ở bang Imo, đông nam Nigeria, ghi chép về các phong tục và nghi lễ văn hóa của họ, cũng như các tài liệu từ thời kỳ tiền thuộc địa ở Nigeria. Các tài liệu được lưu trữ tại AWA bao gồm những bản thảo về lịch sử của người Umuchieze và các báo cáo nêu bật hệ thống tư pháp và chính trị. Tuy nhiên, ông Korieh nhấn mạnh, việc lưu trữ không chỉ nhằm “cất giữ” mà còn phải bảo đảm khả năng tiếp cận của cộng đồng.
Ủy ban Quốc gia về Di tích và Bảo tàng cũng như Hội đồng Quốc gia về Nghệ thuật và Văn hóa Nigeria cũng đã đệ trình các tài liệu, bao gồm các báo cáo về nền kinh tế sáng tạo của Nigeria, chẳng hạn như ngành công nghiệp âm nhạc và điện ảnh. Theo ông Obi Asika, Chủ tịch Hội đồng Văn hóa và Nghệ thuật Quốc gia, vấn đề lớn nhất của châu Phi là thiếu chủ động trong việc lưu giữ và kể lại lịch sử. “Ký ức là yếu tố quan trọng nhưng thường bị xem nhẹ. Vì vậy, chúng tôi rất tự hào khi có cơ hội tham gia dự án này và giúp Nigeria tạo ra dấu ấn lịch sử”, ông cho biết.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, nguy cơ mất dữ liệu không chỉ giới hạn ở tài liệu giấy. Một nghiên cứu năm 2024 cho thấy, 38% các trang web được tạo ra trong giai đoạn 2013 - 2023 đã không còn tồn tại. Điều này đồng nghĩa với việc một lượng lớn thông tin và lịch sử đã biến mất. Bà Katrine Loen, đồng sáng lập AWA đánh giá, thách thức của lưu trữ số nằm ở tính ổn định. “Mỗi lần dữ liệu bị di chuyển, nguy cơ thay đổi hoặc mất mát lại xuất hiện. Đây là lý do AWA phát triển giải pháp lưu trữ lâu dài với công nghệ Piql”, đồng sáng lập AWA nhận định.
Dù vậy, chi phí vẫn là rào cản lớn. Mỗi cuộn phim Piql có giá khoảng 9.000 euro, vượt quá khả năng của nhiều tổ chức. Để khắc phục, AWA đã chuyển sang mô hình phi lợi nhuận vào năm 2025 và hợp tác với Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa LHQ (UNESCO) nhằm hỗ trợ tài chính và mở rộng phạm vi lưu trữ.
