Việc mở rộng khu định cư Do thái trên các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng của Palestine đang làm suy yếu nỗ lực quốc tế nhằm đạt được hòa bình bền vững ở Trung Đông, làm trầm trọng thêm tình hình vốn đang “căng như dây đàn” ở khu vực này.
Nhóm 21 quốc gia vừa ký một tuyên bố chung coi việc Israel phê duyệt kế hoạch tái định cư E1 tại Bờ Tây là "không thể chấp nhận" và vi phạm luật pháp quốc tế. Trong số các nước ký vào tuyên bố chung có Australia, Canada, Italia, Bỉ, Đan Mạch, Estonia, Phần Lan, Iceland, Ireland, Nhật Bản, Latvia, Litva, cùng Đại diện cấp cao của Liên minh châu Âu (EU) phụ trách đối ngoại. Các quan chức ngoại giao khẳng định kế hoạch của Israel đe dọa an ninh, thổi bùng bạo lực và bất ổn tại khu vực.
Tháng 6 vừa qua, Bộ trưởng Ngoại giao của chín quốc gia thành viên EU cũng đã gửi thư kêu gọi Ủy ban châu Âu đề xuất các biện pháp nhằm chấm dứt thương mại giữa EU với các khu định cư của Israel tại các vùng lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng.
Các hoạt động của Israel nhằm mở rộng khu định cư gia tăng mạnh kể từ khi bùng phát xung đột tại Dải Gaza từ tháng 10/2023. Toàn bộ các khu định cư của Israel tại Bờ Tây, vùng lãnh thổ bị chiếm đóng của Palestine, đều bị coi là bất hợp pháp theo luật pháp quốc tế, trong đó có cả phán quyết vào tháng 7/2024 của Tòa án Công lý quốc tế.
Tuy nhiên, bất chấp sự phản đối mạnh mẽ của cộng đồng quốc tế, Israel mới đây đã chính thức phê duyệt dự án khu định cư mới tại E1, vùng đất nằm ở phía Đông Jerusalem và vốn là một điểm nóng gây tranh cãi. Với 3.753 căn nhà, bao gồm 3.401 căn nhà mới được Hội đồng Quy hoạch cấp cao Israel phê duyệt xây dựng, dự án này sẽ kết nối các khu định cư để tạo thành một dải đất kéo dài ngăn cách Bờ Tây với Đông Jerusalem.
Palestine, Liên hợp quốc, cùng nhiều quốc gia trong khu vực Trung Đông và châu Âu kịch liệt phản đối kế hoạch nêu trên của Israel, vì cho rằng bước đi này của Israel sẽ làm gia tăng căng thẳng và hủy hoại khả năng thành lập một nhà nước Palestine độc lập, với thủ đô là Đông Jerusalem và đường biên giới được thiết lập trước cuộc chiến tranh Trung Đông năm 1967.
Đối với người Palestine và phần lớn cộng đồng quốc tế, việc mở rộng các khu định cư Do thái E1 là một trở ngại lớn đối với việc kiến tạo hòa bình giữa Israel và Palestine. Bởi, dự án này sẽ gần như cắt đứt Đông Jerusalem với phía Bắc Bờ Tây, phá vỡ tính liên kết về lãnh thổ, gây trở ngại cho việc thành lập nhà nước Palestine. Chính quyền Palestine cho rằng, dự án E1 gây chia cắt thống nhất về địa lý và nhân khẩu học, đồng thời chia tách Bờ Tây thành các khu vực tách biệt.
Trong khi đó, cùng với việc liên tục mở rộng các khu định cư, các hoạt động quân sự của Israel tại Bờ Tây cũng gây ra nhiều mất mát và đau thương, khiến nhiều gia đình Palestine phải rời bỏ quê hương và không thể trở về nhà. Theo Cơ quan Cứu trợ và Việc làm của Liên hợp quốc dành cho người tị nạn Palestine (UNRWA), tình trạng "di dời cưỡng bức" đối với người Palestine đang gia tăng với tốc độ đáng báo động ở khu Bờ Tây.
Giải pháp hai nhà nước, trong đó nhà nước Palestine cùng tồn tại hòa bình bên cạnh nhà nước Israel, vốn được coi là cách duy nhất có thể bảo đảm hòa bình và an ninh lâu dài cho người dân của cả hai phía. Liên hợp quốc và cộng đồng quốc tế luôn khẳng định lập trường lâu dài về quyền tự quyết và quyền sống của người Palestine.
Việc Israel tiếp tục triển khai kế hoạch E1 sẽ gây trở ngại lớn cho hòa bình, phát triển kinh tế và xã hội trên các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng của Palestine, đi ngược lại các nghị quyết của Liên hợp quốc và đe dọa làm trầm trọng thêm tình hình vốn căng thẳng tại Trung Đông. Kế hoạch này không chỉ phá vỡ nền tảng của giải pháp hai nhà nước, mà còn khoét sâu căng thẳng, đe dọa sự ổn định lâu dài trong khu vực.
Trong bối cảnh “chảo lửa” Trung Đông chưa thể hạ nhiệt, cộng đồng quốc tế kêu gọi Israel đảo ngược kế hoạch về khu định cư E1, tránh để các quyết định đơn phương làm tổn hại tới nỗ lực tìm kiếm một nền hòa bình toàn diện và lâu dài cho cả Israel và Palestine.
