Quản lý tốt thị trường thương mại điện tử

Tuy nhiên, đi cùng với xu hướng này là những thách thức ngày càng lớn trong công tác quản lý, đặc biệt là tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội. Những vấn đề này không chỉ làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng mà còn đe dọa đến sự phát triển lành mạnh của thương mại điện tử, quyền và lợi ích hợp pháp của các doanh nghiệp sản xuất.

Tăng trưởng mạnh mẽ

Năm 2025 đã đánh dấu một bước tiến vượt bậc của thương mại điện tử Việt Nam khi theo số liệu báo cáo từ Bộ Công thương và các tổ chức nghiên cứu, chỉ trong 9 tháng năm 2025, tổng doanh thu trên 4 sàn thương mại điện tử lớn tại Việt Nam đã đạt 305,9 nghìn tỷ đồng, tăng trưởng ấn tượng 34,35% so với cùng kỳ năm trước.

Dự báo cả năm 2025, quy mô thị trường thương mại điện tử Việt Nam có thể vượt mốc 30 tỷ USD, chiếm khoảng 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng cả nước. Một số nguồn khác ước tính con số này có thể lên tới 32-40 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng duy trì ở mức 25-27%.

Việt Nam tiếp tục giữ vững vị trí trong top 10 quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử nhanh nhất thế giới, đứng thứ 3 khu vực Đông Nam Á về quy mô thị trường. Sự bùng nổ này được thúc đẩy bởi sự gia tăng mạnh mẽ của người dùng internet (hơn 80 triệu người), tỷ lệ sử dụng smartphone cao và các chiến dịch khuyến mãi lớn từ các nền tảng.

Thương mại điện tử giờ đây không chỉ thay đổi thói quen mua sắm mà còn trở thành kênh phân phối quan trọng cho hàng triệu doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia.

Tuy nhiên, bên cạnh những con số tăng trưởng ấn tượng, thị trường thương mại điện tử vẫn tồn tại nhiều bất cập, nổi bật nhất là tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, lợi dụng sự ẩn danh trên không gian mạng để lừa dối người tiêu dùng; hàng giả mạo các thương hiệu nổi tiếng như Nike, Adidas, Gucci hay các sản phẩm thực phẩm chức năng, mỹ phẩm không rõ nguồn gốc tràn lan trên các sàn và mạng xã hội.

Theo báo cáo tổng kết của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương), trong năm 2025, lực lượng quản lý thị trường cả nước đã kiểm tra hơn 27 nghìn vụ việc, phát hiện và xử lý 23.402 vụ vi phạm, thu nộp ngân sách nhà nước gần 372 tỷ đồng. Các hành vi vi phạm chủ yếu tập trung vào kinh doanh hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, vi phạm về giá cả và an toàn thực phẩm.

Đặc biệt, trên môi trường thương mại điện tử, lực lượng chức năng đã ghi nhận hơn 4.052 vụ vi phạm, con số cho thấy mức độ nghiêm trọng và phức tạp của vấn đề.

Một số vụ việc điển hình trong vi phạm giả mạo nhãn hiệu, thương hiệu lớn liên tục bị các lực lượng chức năng phát hiện trên các nền tảng thương mại điện tử hoặc các tài khoản livestream bán thực phẩm chức năng giả gây ảnh hưởng sức khỏe người dùng, đã gây bức xúc dư luận.

Không chỉ gây thiệt hại kinh tế trực tiếp cho người tiêu dùng và doanh nghiệp chân chính, tình trạng này còn làm suy giảm uy tín của các nền tảng thương mại điện tử, cản trở sự phát triển bền vững của ngành.

Điển hình, vừa qua tại Thành phố Hồ Chí Minh, lực lượng quản lý thị trường đã kiểm tra một điểm kinh doanh rao bán đường cát trên mạng xã hội, phát hiện gần 2 tấn đường không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp. Tại Hà Nội, hơn 2.000 sản phẩm giả mạo các nhãn hiệu nổi tiếng như Hermes, Gucci trị giá khoảng 20 tỷ đồng đã bị thu giữ hay vụ phát hiện và thu giữ tại hộ kinh doanh Mailystyle 126 nghìn sản phẩm không hóa đơn, chứng từ, trị giá 20 tỷ đồng.

Điểm chung của các vụ việc này là các đối tượng lợi dụng mạng xã hội Facebook, TikTok, livestream bán hàng để tiêu thụ hàng vi phạm; kho hàng phân tán, thường xuyên thay đổi địa điểm nhằm né tránh kiểm tra. Không ít trường hợp sử dụng người nổi tiếng, có ảnh hưởng trên mạng xã hội (KOL, KOC) để quảng cáo, thổi phồng chất lượng, gắn mác "hàng xách tay", "đặc sản vùng miền", "nhà làm", "sạch 100%", gây nhầm lẫn và đánh vào tâm lý tin tưởng của người tiêu dùng.

Hướng tới thị trường thương mại điện tử minh bạch và lành mạnh

Để ngăn chặn hiệu quả các vi phạm và xây dựng một thị trường thương mại điện tử an toàn, minh bạch, các cơ quan quản lý nhà nước cần triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, từ hoàn thiện khung pháp lý đến ứng dụng công nghệ hiện đại.

Trước hết, việc hoàn thiện hành lang pháp lý là nền tảng quan trọng. Quốc hội đã thông qua Luật Thương mại điện tử mới, có hiệu lực từ năm 2025, với nhiều quy định đột phá. Đáng chú ý là yêu cầu định danh người bán trên các sàn thương mại điện tử thông qua hệ thống định danh điện tử quốc gia VNeID.

Quy định này giúp truy xuất nguồn gốc dễ dàng hơn, giảm thiểu tình trạng tài khoản ảo bán hàng giả. Đồng thời, Nghị định 117/2025/NĐ-CP về quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử cũng góp phần tăng cường trách nhiệm của các sàn và người bán.

Cùng với đó, cần ứng dụng công nghệ đang được đẩy mạnh để kiểm soát vi phạm. Bộ Công thương phối hợp với các sàn thương mại điện tử triển khai công nghệ AI và truy quét tự động để phát hiện hàng giả, hàng nhái ngay từ khâu đăng bán.

Các nền tảng thương mại điện tử lớn như Shopee, Lazada phải cam kết xóa các gian hàng khi phát hiện vi phạm và phải hợp tác cung cấp dữ liệu cho cơ quan chức năng.

Tiếp tục nâng cao nhận thức và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là yếu tố then chốt. Các chiến dịch tuyên truyền về cách nhận biết hàng giả, khuyến khích mua sắm tại gian hàng chính hãng được đẩy mạnh. Đồng thời, cơ chế khiếu nại, hoàn tiền nhanh chóng trên các sàn cần được hoàn thiện hơn nữa để xây dựng niềm tin.

Các lực lượng chức năng, trong đó nòng cốt là quản lý thị trường, cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ với công an, hải quan, y tế và chính quyền địa phương trong kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh trực tuyến.

Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước Trần Hữu Linh nhấn mạnh, chống hàng giả trên thương mại điện tử phải được xác định là nhiệm vụ ưu tiên. Theo đó, cần đẩy mạnh giám sát trên không gian mạng, tăng cường phối hợp đa ngành, đồng thời rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan.

Bên cạnh công tác kiểm tra, xử lý vi phạm, việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người tiêu dùng và doanh nghiệp cũng đóng vai trò quan trọng. Các doanh nghiệp cần chủ động đầu tư công nghệ chống giả, phối hợp với sàn thương mại điện tử và cơ quan chức năng trong việc phát hiện, ngăn chặn vi phạm; đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng uy tín thương hiệu trên môi trường số.

Về lâu dài, việc phát triển thương mại điện tử bền vững không chỉ dừng ở "siết" quản lý, mà cần song hành với các cơ chế khuyến khích kinh doanh chân chính, thúc đẩy chương trình "Người Việt ưu tiên dùng hàng Việt" trên nền tảng số.

Đặc biệt, rất cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ ngành, địa phương và doanh nghiệp. Hiện, Bộ Công thương đang chủ trì xây dựng kế hoạch dài hạn, kết hợp xử lý nghiêm các vụ việc lớn để răn đe, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp chân chính phát triển trên môi trường số.

Với những giải pháp quyết liệt này, thời gian tới thị trường thương mại điện tử Việt Nam hứa hẹn sẽ bước vào giai đoạn phát triển bền vững hơn với một môi trường lành mạnh không chỉ bảo vệ người tiêu dùng mà còn tạo động lực để ngành tiếp tục là trụ cột tăng trưởng của kinh tế số, góp phần đưa Việt Nam tiến gần hơn đến mục tiêu trở thành trung tâm thương mại điện tử khu vực.