Ngày 2/10, dược sĩ Nguyễn Thanh Tuyền, Phó Giám đốc phụ trách Hợp tác xã Bảo tồn và Phát triển Dược liệu Sóc Sơn, được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam tôn vinh “Nhà khoa học của nhà nông” lần thứ VII, năm 2026. Hành trình của chị là đưa khoa học vào đồng ruộng, bảo tồn nguồn gen dược liệu quý và tạo sinh kế cho người dân vùng gò đồi.
Với những ai quan tâm bảo tồn, phát triển dược liệu, cái tên Nguyễn Thanh Tuyền không còn xa lạ. Cách đây hơn 10 năm, từ quê miền nam ra Hà Nội, bén duyên với vùng đất Sóc Sơn, chị đã phát triển, mở rộng cây dược liệu trên địa bàn Hà Nội theo tiêu chuẩn hữu cơ bền vững, sử dụng sở hữu trí tuệ như một công cụ để phát triển sản phẩm, tạo việc làm cho nhiều lao động, góp phần phát triển kinh tế và ổn định an sinh-xã hội cho người dân địa phương.
Với mục tiêu đó, chị đã cùng hợp tác xã tiến hành xây dựng hệ thống cơ sở vật chất bảo tồn, phát triển vùng dược liệu với quy mô diện tích hơn 30ha theo tiêu chuẩn hữu cơ bền vững. Đến nay, một số cây dược liệu chính của hợp tác xã phát triển tốt, như: Trà hoa vàng Hakodae, trà hoa vàng Tamdaoensis, kim ngân, khôi tía, hoàng kim cúc, cúc đinh hương, râu mèo, thìa canh, ngưu bàng, đỗ đen xanh lòng… Ngoài ra, hợp tác xã đã tiến hành thu thập, trồng bảo tồn và nhân giống, duy trì gần 100 loại dược liệu quý của Việt Nam, như: Bán chi liên, bách bộ, bạch hoa xà thiệt thảo, cát cánh, cúc vu, thất diệp nhất chi hoa, hà thủ ô đỏ, sa nhân tím, sâm bố chính, cát sâm, sâm nam núi Dành, lan kim tuyến, thạch hộc rỉ sắt…
Không chỉ giúp bảo tồn và nhân rộng các loài dược liệu, việc trồng cây còn góp phần bảo vệ và tăng cường hệ sinh thái, giữ cho môi trường xanh, sạch và bền vững. Kể từ khi hợp tác xã bắt đầu trồng cây dược liệu, hệ sinh thái của vùng thôn Phúc Xuân, xã Trung Giã trở nên vững chắc hơn, gần như không còn tình trạng sạt lở, khí hậu trong lành, môi trường ngày càng cải thiện. Đến nay, hợp tác xã đã được chứng nhận tiêu chuẩn hữu cơ Nhật Bản (JAS); tiêu chuẩn hữu cơ Việt Nam (TCVN) và mở rộng diện tích trồng khoảng 100 loài dược liệu quý, trong đó trà hoa vàng là loài cây chủ lực với diện tích 13ha và hơn 26 chủng loại.
Điểm nổi bật trong hành trình của dược sĩ Nguyễn Thanh Tuyền là những nỗ lực nghiên cứu khoa học gắn với thực tiễn sản xuất. Chị làm chủ nhiệm các đề tài, dự án khoa học và công nghệ cấp cơ sở về trà hoa vàng bằng nguồn kinh phí tự có trong giai đoạn 2019-2024 gồm: Dự án Sản xuất thử nghiệm dược liệu hữu cơ Trà hoa vàng Hakoda (Camellia hakodae Ninh) tại xã Trung Giã, Hà Nội; đề tài nhánh “Nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của hoa Trà hoa vàng Camellia hakodae”; đề tài nhánh “Nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của lá Trà hoa vàng Camellia hakodae”.
Các dự án, đề tài nghiên cứu đều được đánh giá xuất sắc khi lần đầu tiên có được bộ dữ liệu đầy đủ và toàn diện loài trà hoa vàng Camellia hakodae. Đây còn là những nghiên cứu đầu tiên về thành phần hóa học hoa trà hoa vàng (C.hakodae) và đã phân lập và xác định được cấu trúc hóa học của 32 hợp chất, trong đó có bốn hợp chất mới, 22 hợp chất đã được phân lập từ chi Camellia, sáu hợp chất lần đầu được phân lập từ chi Camellia.
Trong đó, phương pháp phân lập hợp chất sexangularetin từ hoa cây trà hoa vàng (Camellia hakodae Ninh); cùng với Hợp chất flavonoit glycosit và phương pháp chiết hợp chất này từ lá cây trà hoa vàng (Camellia hakodae) đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp bằng độc quyền sáng chế. Cùng với đó, các công trình do chị làm chủ nhiệm gồm: “Nghiên cứu bảo tồn và phát huy giá trị sinh học, dược học của Trà hoa vàng Hakoda (Camellia hakodae) tại Hà Nội” đạt giải Khuyến khích và công trình “Nghiên cứu phát triển nước chấm Xì dầu 2S từ hạt Đậu Đen (Vigna unguiculata (L.) Walp subsp. Cylindrica) và rễ Ngưu Bàng (Arctium lappa)” đạt giải Ba, Giải thưởng VIFOTEC lĩnh vực sinh học phục vụ đời sống.
Sau mỗi công trình nghiên cứu, dược sĩ Tuyền đều tìm cách đưa kết quả trở lại sản xuất. Từ khi thành lập đến nay, hợp tác xã thực hiện hợp đồng liên kết với doanh nghiệp, hộ nông dân trong sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm. Gia đình bà Đỗ Thị Hòa ở thôn Bắc Sơn, xã Trung Giã là một trong những hộ đầu tiên cho hợp tác xã thuê đất để phát triển vùng sản xuất. Con gái bà Hòa là chị Trịnh Bình Nguyên, sau khi tốt nghiệp Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã trở về làm việc tại hợp tác xã. Theo chị Nguyên, nếu trước đây gia đình phải tự canh tác vườn tạp, hiệu quả không cao thì nay đất được sử dụng hiệu quả, các thành viên trong gia đình có thêm việc làm và thu nhập ổn định.
Chị Nguyễn Thị Hiền ở thôn Bắc Sơn, xã Trung Giã, gia đình cũng cho hợp tác xã thuê 3ha đất cho biết, nếu chỉ tính riêng tiền cho thuê đất thì thu nhập hiện nay cao hơn khoảng 2-3 lần so với trước đây trồng chè. Ngoài nguồn thu từ đất, chị Hiền còn làm quản lý công nhân và theo dõi tình trạng vườn thuộc khu 3, có thu nhập ổn định, được đóng bảo hiểm xã hội cùng các chế độ phúc lợi vào dịp lễ, Tết và ngày nghỉ theo quy định.
Dược sĩ Tuyền chia sẻ, hằng năm, hợp tác xã tạo việc làm cho khoảng 15 lao động chính thức và 20-30 lao động thời vụ tại địa phương. Người lao động chính thức được tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, còn các hộ liên kết được hỗ trợ giống, vật tư, quy trình kỹ thuật và thu mua sản phẩm đạt tiêu chuẩn. Năm 2025, hợp tác xã đã chuyển giao kỹ thuật, mở rộng vùng trồng trà hoa vàng Hakodae và khôi tía với Hợp tác xã Chân Minh ở xã Ba Vì, góp phần mở rộng nghiên cứu, ứng dụng khoa học kỹ thuật, bảo tồn và phát triển nguồn gen dược liệu.
![[Video] Vốn FDI vào Việt Nam tăng 76,4%, vốn thực hiện cao nhất 5 năm](https://cdn.nhandan.vn/images/AFGUXNWdXbQ2IMTKAyr7cnXtgds9B1pQsC_9omkdrH5atxEpXRM9cS93N1b9Bv-T/3.png.avif)
