Quản lý, phát triển bền vững Vườn Quốc gia Tràm Chim

Vườn Quốc gia Tràm Chim thuộc địa phận huyện Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp là khu vực sinh thái đất ngập nước tiêu biểu của vùng Đồng Tháp Mười. Để bảo vệ đa dạng sinh học tại đây, chính quyền địa phương chú trọng phát triển các hoạt động sinh kế, tăng thu nhập cho người dân, gắn với quản lý Vườn.
Du lịch sinh thái khu vực Vườn Quốc gia Tràm Chim hấp dẫn du khách.
Du lịch sinh thái khu vực Vườn Quốc gia Tràm Chim hấp dẫn du khách.

Huyện Tam Nông có diện tích tự nhiên hơn 47.426 ha, kinh tế chủ yếu là nông nghiệp và thủy sản. Tam Nông có một thị trấn và 11 xã, trong đó, vùng đệm Vườn Quốc gia Tràm Chim nằm trong địa giới hành chính của năm xã và một thị trấn, cũng là nơi cư trú của 46.762 người, chiếm tỷ lệ xấp xỉ 46,7% dân số toàn huyện.

Người dân các xã vùng đệm chủ yếu sinh sống bằng sản xuất nông nghiệp. Một bộ phận có nghề truyền thống như đan ghế nhựa, đan lục bình, làm khô, làm nhang và làm thuê phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Trước đây, gia đình chị Nguyễn Thị Dẻo là một trong những hộ khó khăn của xã vùng đệm Tân Công Sính, huyện Tam Nông. Được tiếp cận nguồn vốn vay của dự án "Chuyển giao khoa học công nghệ và phát triển kinh tế hộ gia đình" cho bà con các xã vùng đệm, gia đình chị đã đầu tư nuôi ong. Nhờ chăm chỉ làm ăn, gia đình chị Dẻo đã vượt qua khó khăn.

Chị Nguyễn Thị Dẻo cho biết, chị đã mở rộng quy mô sản xuất và tạo việc làm cho gần 10 lao động địa phương có thu nhập ổn định. Hiện, chị Dẻo là Tổ trưởng Tổ Phụ nữ ấp Cà Dâm, xã Tân Công Sính, tham gia hỗ trợ, vận động người dân trên địa bàn cùng chăm lo, bảo vệ rừng...

Thực tế cho thấy, do nhu cầu mưu sinh, không ít người dân cư trú ở các xã vùng đệm Vườn Quốc gia Tràm Chim đã có những tác động làm ảnh hưởng đến việc sinh tồn và phát triển của các loài sinh vật bản địa, làm giảm đáng kể số lượng chủng loài sinh vật quý, hiếm và làm suy giảm đa dạng sinh học. Do đó, việc quản lý kết hợp bảo tồn bền vững là vấn đề quan tâm hàng đầu khi Vườn Quốc gia Tràm Chim chính thức trở thành khu RAMSAR thứ 4 ở Việt Nam.

Ủy ban nhân dân huyện Tam Nông đã xây dựng đề án "Phát triển sinh kế vùng đệm Vườn Quốc gia Tràm Chim" trên cơ sở vừa tạo thêm sinh kế, vừa bảo vệ đa dạng sinh học, dung hòa mâu thuẫn giữa lợi ích sinh kế và lợi ích bảo tồn. Về tạo sinh kế, đề án đặc biệt quan tâm đến kinh tế nông nghiệp, công nghiệp. Hiện nay, khu vực vùng đệm Vườn Quốc gia Tràm Chim đang có tám mô hình canh tác nhưng hiệu quả, lợi nhuận từ các mô hình này mang lại không đồng đều và cũng không áp dụng đại trà được cho tất cả người dân ở khu vực vùng đệm Vườn Quốc gia.

Theo Ủy ban nhân dân huyện Tam Nông, người dân sử dụng tài nguyên tự nhiên trong vùng đệm chưa hợp lý vì độc canh cây lúa còn phổ biến, mặc dù nuôi trồng thủy sản rất có tiềm năng. Hiệu quả sản xuất còn thấp do trình độ và kỹ thuật canh tác chưa đồng đều, giá thành sản xuất cao, trong khi đó, việc tiếp cận tài chính và tín dụng cho sản xuất còn hạn chế. Sự di chuyển lớn lực lượng lao động, nhất là lao động trẻ, khu vực nông thôn ra thành thị kiếm việc làm khiến cho cơ cấu lao động có sự thay đổi. Do vậy, gia tăng sinh kế, nâng cao năng lực cho người dân và cán bộ địa phương là yếu tố quan trọng để thực hiện an sinh xã hội bền vững cho vùng đệm.

Phó Giám đốc Vườn Quốc gia Tràm Chim Lê Thành Cư cho biết, biến đổi khí hậu toàn cầu, sự thay đổi chế độ thủy văn đã gây khó khăn trong công tác quản lý và bảo tồn đa dạng sinh học, nhất là việc điều tiết mực nước bảo đảm sự thích nghi của các loài bên trong các phân khu của vườn quốc gia. Bên cạnh đó, áp lực từ hơn 46.700 người sống chung quanh, sinh kế không ổn định, thường xuyên đánh bắt thủy sản trái phép, "ăn" ong vào mùa khô, chăn thả gia súc trái phép, đánh bắt các loài động vật hoang dã từ bên ngoài vườn... đã gây nhiều khó khăn trong việc bảo tồn và quản lý sinh thái vùng đất ngập nước của Vườn Quốc gia Tràm Chim. Do đó, để thích ứng biến đổi khí hậu, việc xây dựng đề án "Phát triển sinh kế vùng đệm Vườn Quốc gia Tràm Chim" là rất cần thiết.

Thời gian tới, huyện Tam Nông đặc biệt chú trọng giải pháp tạo sinh kế cho nông dân không có tư liệu sản xuất. Các xã vùng đệm và Vườn Quốc gia tham mưu Ủy ban nhân dân huyện lập kế hoạch đào tạo nghề, giải quyết việc làm cho các lao động nhằm ổn định sinh kế. Vườn Quốc gia sẽ triển khai sớm đề án phát triển các loại hình du lịch sinh thái Vườn Quốc gia Tràm Chim đã được tỉnh phê duyệt nhằm giải quyết việc làm, tạo thêm sinh kế cho người dân, từ đó giảm áp lực tác động xâm hại Vườn.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Tam Nông Châu Văn Bo, huyện tiếp tục phối hợp Vườn Quốc gia Tràm Chim xây dựng kế hoạch, tổ chức tuyên truyền cho cộng đồng dân cư vùng đệm về việc bảo vệ và phát triển rừng bền vững, nắm và hiểu ý nghĩa, mục tiêu, nội dung của đề án đang được xây dựng. Cùng với đó, tạo điều kiện cho một số hộ dân thuộc diện gia đình chính sách, hộ nghèo, hộ có hoàn cảnh khó khăn có nhu cầu sử dụng tài nguyên thuộc địa bàn năm xã và thị trấn Tràm Chim.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp Nguyễn Phước Thiện cho biết thêm, địa phương đang tiến hành xây dựng Dự án bảo tồn và phát triển sếu đầu đỏ giai đoạn 2022-2032 gắn với phát triển sản xuất nông nghiệp hữu cơ trong vùng đệm nhằm tạo ra môi trường sống an toàn cho sếu ở ngoài vùng đệm. Theo đó, dự án triển khai thực hiện tại Vườn Quốc gia Tràm Chim và vùng phụ cận trong huyện Tam Nông...

Có thể bạn quan tâm

Một đoạn kênh Xáng Cùng nhưng bờ bên trái thuộc tỉnh An Giang đã có nước kéo đến tận nhà, còn bờ bên ấp Thanh Tùng (xã Biển Bạch, tỉnh Cà Mau), người dân vẫn mỏi mòn chờ nước sinh hoạt.

Mỏi mòn cơn “khát” nước sạch

Xã Biển Bạch là vùng ngọt của tỉnh Cà Mau, nhưng bao đời nay vẫn phải "oằn mình" trong cơn khát mùa khô, mọi sinh hoạt của người dân đều phải trông chờ những cơn mưa. Hạn về, nguồn dự trữ vơi cạn, người dân lại chật vật tìm nước ngọt để giải cơn khát.

Nông dân xã Mỹ Thành, tỉnh Đồng Tháp sử dụng máy bay không người lái, để chăm sóc đồng ruộng.

Cơ hội và thách thức trong chuyển đổi số nông nghiệp

Chuyển đổi số đang trở thành xu thế tất yếu và nông nghiệp Việt Nam cũng không đứng ngoài cuộc. Tuy nhiên, giữa rất nhiều công nghệ và mô hình được giới thiệu, câu hỏi quan trọng vẫn là: Bắt đầu từ đâu để chuyển đổi số đi vào thực chất?

Điện gió góp phần tăng trưởng kinh tế của tỉnh Vĩnh Long.

Khát vọng vươn mình từ năng lượng xanh

Vĩnh Long được thiên nhiên ưu ái ban tặng những điều kiện lý tưởng để phát triển năng lượng sạch. Địa phương này sở hữu chiều dài khoảng 130 km bờ biển, tổng diện tích mặt biển hơn 10.000 km², thuận lợi để triển khai các dự án điện gió.

Mô hình lúa hữu cơ, kết hợp nuôi tôm càng xanh xã Long Hòa, tỉnh Vĩnh Long.

Vĩnh Long trồng lúa sạch, thân thiện môi trường

Những mô hình sản xuất lúa, gạo hữu cơ Long Hòa-Hòa Minh, trồng lúa phát thải thấp, gắn với liên kết chuỗi giá trị của tỉnh Vĩnh Long đã góp phần nâng cao đời sống nhân dân, bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu.

Hệ thống thủy lợi giúp ngăn mặn, trữ ngọt cho vùng trọng điểm sản xuất cây giống, cây ăn quả tại tỉnh Vĩnh Long.

Vùng sản xuất hoa, cây cảnh chủ động ứng phó hạn mặn

Những ngày đầu tháng ba, tình hình xâm nhập mặn trên các tuyến sông chính vào nội đồng tại tỉnh Vĩnh Long diễn biến phức tạp. Người dân cùng chính quyền địa phương, ngành nông nghiệp đang tập trung các giải pháp để trữ nước ngọt phục vụ sản xuất và bảo vệ vườn cây.

Dừa được trồng mới tại xã Phú Cần, tỉnh Vĩnh Long.

Trồng dừa phát thải thấp, giá trị cao

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, thị trường quốc tế đang siết chặt tiêu chuẩn môi trường, ngành dừa tỉnh Vĩnh Long đứng trước yêu cầu chuyển đổi theo hướng xanh, minh bạch và bền vững.

Diêm dân vùng ven biển xã Vĩnh Hậu (Cà Mau) đang vào cao điểm vụ sản xuất muối. (Ảnh THANH CƯỜNG)

Khát vọng làm giàu, đi lên từ biển

Những ngày đầu năm 2026, chúng tôi trở lại vùng ven biển thuộc các xã Vĩnh Hậu, Long Điền, Đông Hải, Gành Hào (tỉnh Bạc Liêu trước đây), nay thuộc tỉnh Cà Mau.

Khi thương mại hóa được tín chỉ carbon, Cà Mau sẽ có thêm nguồn thu khoảng hơn 3.500 tỷ đồng nhờ “kho báu xanh” ở đại ngàn rừng ngập mặn.

Đánh thức “kho báu xanh” giữa rừng đước Cà Mau

Bao đời nay, người dân vùng Đất Mũi-Cà Mau vẫn xem những cánh rừng ngập mặn là “mái nhà” che chắn bão dông. Tuy nhiên, ít ai biết rằng, ẩn sâu dưới những tán rừng bạt ngàn ấy là một “cỗ máy” vĩ đại đang ngày đêm thực hiện sứ mệnh “khóa chặt” khí thải nhà kính cho hành tinh.

Cơ giới hóa trong trồng lúa chất lượng cao ở Hợp tác xã Tiến Thuận, thành phố Cần Thơ.

Chuyển đổi sản xuất theo hướng xanh, tuần hoàn

Sau sáp nhập, thành phố Cần Thơ có hơn 640 hợp tác xã nông nghiệp. Nhiều hợp tác xã hoạt động hiệu quả nhờ đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng thị trường, liên kết với doanh nghiệp để tiêu thụ, tăng thu nhập cho xã viên.

Nông dân xã Long Bình, tỉnh Đồng Tháp thu hoạch lúa hè thu 2025.

Trồng lúa chất lượng cao, giảm phát thải

Trong những năm qua, nông dân tỉnh Đồng Tháp đã tích cực tham gia trồng lúa chất lượng cao, giảm phát thải. Nhờ sản xuất theo quy trình tiên tiến, thân thiện với môi trường, liên kết đầu vào, đầu ra chặt chẽ cho nên chi phí giảm, lợi nhuận tăng…, nông dân rất phấn khởi.

Màu xanh của các loại cây rau, trong đó có lục bình bên dòng sông Cái Lớn, đoạn qua TP Cần Thơ.

Sinh kế từ lục bình

Cái Lớn, Cái Bé (tỉnh An Giang) là dòng sông cặp đôi duy nhất ở Đồng bằng sông Cửu Long. Nơi đây, người dân bền bỉ bám đất, bám sông để mưu sinh đầy sáng tạo, trong đó có nghề đan lục bình đem lại thu nhập ổn định và cuộc sống bình yên.

Sạt lở nhấn chìm nhiều nhà dân xuống sông Hậu.

Nỗi lo lắng sạt lở ở cù lao

Trên địa bàn xã Mỹ Hòa Hưng, tỉnh An Giang gần đây xảy ra nhiều vụ sạt lở, sụp lún đất ven bờ sông Hậu với diễn biến nhanh và phức tạp, ảnh hưởng đời sống, tài sản và sinh hoạt của nhiều hộ dân.

Chính quyền và nhân dân khắc phục sự cố vỡ một đoạn cồn Sơn của thành phố Cần Thơ.

Bảo vệ mùa màng trước triều cường lịch sử

Mùa nước nổi năm nay kết hợp triều cường và mưa lớn gây thiệt hại lớn đến đời sống cũng như sản xuất của người dân Đồng bằng sông Cửu Long. Tại nhiều nơi, chính quyền địa phương và nhân dân đã cùng nhau đồng tâm, hợp sức chống chọi với mực nước dâng cao, bảo vệ thành công mùa màng và sinh kế.

Mô hình trồng sen mùa nước nổi tại xã Tân Hòa, thành phố Cần Thơ.

Lan tỏa mô hình sản xuất “thuận thiên”

Sau khi Nghị quyết 120 của Chính phủ về phát triển bền vững Đồng bằng sông Cửu Long thích ứng với biến đổi khí hậu được triển khai, nhiều nông dân ở thành phố Cần Thơ đã thay đổi cách nghĩ, cách làm. Thay vì chống lại tự nhiên, họ chọn cách thuận theo quy luật đất - nước - mùa vụ để canh tác hiệu quả, tiết kiệm chi phí.

Vườn rau đọt choại nhìn từ trên cao.

Đặc sản độc đáo đất miền Tây

Rau choại từ một loại dây hoang dại ở rừng tràm, rừng dừa nước nay trở thành đặc sản được săn tìm, giúp nhiều hộ dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long nói chung và thành phố Cần Thơ nói riêng thoát nghèo, ổn định cuộc sống. Theo nhiều nông dân, dây choại có sức sống dẻo dai, thích ứng với mọi điều kiện thời tiết.

Tuyến đê biển quốc gia đoạn đi qua ấp Giồng Bàn, xã Long Vĩnh bị sạt lở chân đê, dài 70m.

Khắc phục sạt lở ven sông, bờ biển

Thời gian qua, tình trạng sạt lở trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long diễn biến phức tạp, gây thiệt hại sản xuất nông nghiệp, ảnh hưởng đến sinh kế của nhân dân.

Ông Nguyễn Văn Đời, Giám đốc Hợp tác xã Trầu Vàng Vị Thủy chăm sóc vườn trầu của gia đình.

Nét đẹp hồn quê làng trầu Vị Thủy

Giữa nhịp sống hiện đại, nơi phố thị đang đổi thay từng ngày, vẫn còn đó làng trầu Vị Thủy (xã Vĩnh Thuận Đông, thành phố Cần Thơ) yên bình, mộc mạc với sắc xanh mướt mắt của những giàn trầu trải dài.