Đặt trong bối cảnh Quy định về sản phẩm không gây mất rừng (EUDR) của EU chính thức có hiệu lực từ tháng 6/2023, yêu cầu tất cả các sản phẩm gỗ xuất khẩu sang thị trường châu Âu phải chứng minh không gây mất rừng sau ngày 31/12/2020, tuân thủ đầy đủ pháp luật và có thể truy xuất nguồn gốc đến từng lô rừng, ngành lâm nghiệp Việt Nam đang đứng trước những cơ hội và thách thức lớn.
Theo đó, các doanh nghiệp lớn sẽ phải tuân thủ EUDR từ cuối tháng 12/2025, còn doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ áp dụng vào cuối tháng 6/2026. Đây được xem là "giấy thông hành" để sản phẩm gỗ Việt Nam thâm nhập bền vững vào các thị trường cao cấp và khó tính như EU.
Phát biểu tại hội thảo, ông Hoàng Văn Hồng, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, nhấn mạnh: “Phát triển rừng trồng gỗ lớn gắn với chứng chỉ bền vững không chỉ là yêu cầu kinh tế, mà còn là yếu tố then chốt xác lập vị thế ngành lâm nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế. Nếu đáp ứng đầy đủ quy định và được EU công nhận, đó sẽ là cơ hội vàng để sản phẩm gỗ Việt mở rộng ra nhiều thị trường khác ngoài EU”.
Thực tế, với diện tích rừng trồng hơn 4,7 triệu ha, đến nay Việt Nam mới có khoảng 680.000ha được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững, tương đương gần 15%. Trong đó, trên 90% diện tích rừng trồng lại thuộc sở hữu của các hộ nhỏ lẻ. Việc chuyển đổi từ trồng rừng gỗ nhỏ sang gỗ lớn, vốn có chu kỳ dài và yêu cầu kỹ thuật cao, khiến người dân gặp khó khăn cả về tài chính lẫn chuyên môn.
Ông Đặng Văn Ba, nông dân trồng rừng tại Gia Lai với 5ha keo lai, chia sẻ: “Cây trồng lâu năm thì người dân chưa quen, rất mong được hỗ trợ tư vấn về pháp lý và kỹ thuật. Đó là điều mong mỏi nhất của chúng tôi khi muốn chuyển sang trồng rừng gỗ lớn”.
Gia Lai hiện có 650.000ha rừng, trong đó rừng trồng chiếm khoảng 171.000ha. Tuy nhiên, toàn tỉnh mới chỉ có hơn 12.000ha rừng được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững. Ông Nguyễn Văn Hoan, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Gia Lai, cho biết: “Chúng tôi có kế hoạch chuyển đổi rừng gỗ nhỏ sang rừng gỗ lớn. Với diện tích đất trống, tỉnh tạo điều kiện cho doanh nghiệp thuê đất để trồng rừng sản xuất. Tuy nhiên, khó khăn lớn là chu kỳ sản xuất kinh doanh dài, đòi hỏi nguồn vốn dài hạn”.
Tại Hội thảo, các đại biểu khẳng định muốn vượt qua những rào cản kỹ thuật của EUDR, cần có sự chung tay của “bốn nhà”: Nhà nước-Nhà khoa học-Nhà doanh nghiệp-Nhà nông. Trong đó, vai trò của Nhà nước là tạo hành lang pháp lý, chính sách tín dụng ưu đãi và hỗ trợ về mặt kỹ thuật; Nhà khoa học cung cấp quy trình, kỹ thuật trồng rừng gỗ lớn; Doanh nghiệp tham gia liên kết chuỗi và bao tiêu sản phẩm; còn nông dân là lực lượng trực tiếp thực hiện.
Các chuyên gia cũng đề xuất cần hỗ trợ chi phí cấp chứng chỉ rừng bền vững cho người dân, tổ chức tập huấn kỹ thuật trồng rừng gỗ lớn, đồng thời huy động nguồn lực quốc tế để nhân rộng mô hình. Đặc biệt, cần xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, xác định tọa độ lô rừng để bảo đảm minh bạch, đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường châu Âu.
