Biến bản sắc thành sản phẩm du lịch
Những năm gần đây, nhờ sự quan tâm và hỗ trợ của chính quyền, nhiều giá trị văn hóa truyền thống tại Gia Lai đã được đưa vào khai thác phục vụ du lịch, vừa tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân, vừa góp phần giữ gìn bản sắc. Mới đây, nhiều địa phương phía tây tỉnh tổ chức các lễ hội phục vụ du khách và người dân bản địa. Tại xã Gào, lễ cúng rừng của làng De Chí diễn ra trong không khí trang trọng. Đây là phong tục thể hiện lòng biết ơn đối với thần rừng, cầu mùa màng thuận lợi, cuộc sống bình yên và trách nhiệm của buôn làng trong việc bảo vệ rừng.
Sau nghi lễ, tiếng chiêng ngân vang cùng điệu xoang uyển chuyển, tạo nên bức tranh văn hóa đầy sức sống. Các trò chơi dân gian như kéo co, đẩy gậy... thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia. Anh Trần Văn Quang (phường Pleiku) chia sẻ: “Tôi đưa cả gia đình đến từ sáng sớm để theo dõi nghi lễ và được tham gia phần hội. Đây là một trải nghiệm đáng nhớ, giúp gia đình tôi thêm hiểu truyền thống, phong tục và tinh thần gắn kết cộng đồng của người Gia Rai”.
Tại làng du lịch cộng đồng Ia Mơ Nông, xã Ia Ly, những bức tượng nhà mồ trầm mặc như chứng nhân của bao thế hệ. Dưới ánh chiều tà, người dân cần mẫn mang bầu khô đi lấy nước giọt, phụ nữ Gia Rai thong thả bên khung dệt, bỏ quên nhịp sống hối hả ngoài kia. Những hình ảnh đời thường của người bản địa khiến du khách say mê, bởi đó là sự chân thực và gần gũi.
Theo Phó Trưởng ban Quản lý Du lịch cộng đồng Ia Mơ Nông H'Uyên Niê, từ sau Tết Nguyên đán 2026, làng đã đón hàng chục đoàn khách quốc tế đến từ Đan Mạch, Pháp, Australia, Thụy Sĩ... Điều làm du khách hứng thú chính là những hoạt động gắn liền đời sống hằng ngày của người dân, như làm quả bầu khô để đựng nước, dệt vải, đan lát, hay tìm hiểu phong tục nhà mồ gắn với lễ bỏ mả... “Du khách thường tò mò về cách người dân ăn uống hằng ngày, thậm chí cả việc dùng lá rừng thay cho gia vị công nghiệp. Những chi tiết nhỏ ấy lại trở thành trải nghiệm độc đáo, giúp họ hiểu hơn về sự gắn bó giữa con người và thiên nhiên nơi đây”, bà H'Uyên Niê cho biết.
Nâng tầm trải nghiệm văn hóa mới
Không dừng lại trong phạm vi buôn làng, hành trình của du khách thường kéo dài đến những điểm quen thuộc của Gia Lai, như con đường với hàng thông trăm tuổi. Dưới tán thông xanh mát, những quán cà-phê mang phong cách địa phương trở thành nơi nghỉ chân lý tưởng. Chị Nguyễn Thị Thúy, chủ một quán cà-phê cho biết, lượng khách quốc tế tăng rõ rệt từ đầu năm. Họ xếp hàng gọi nước, chậm rãi thưởng thức cà-phê và chọn mua những sản phẩm đặc trưng của Gia Lai. Điều khiến du khách thích thú là được ngồi dưới bóng cây cà-phê cổ thụ, một trải nghiệm rất “địa phương”.
Ẩm thực và không gian văn hóa cồng chiêng cũng là điểm nhấn đặc biệt. Nhiều du khách ấn tượng khi vừa thưởng thức món ăn truyền thống, vừa hòa mình trong vòng xoang, giữa tiếng chiêng ngân vang và âm thanh nhạc cụ tre nứa. Những trải nghiệm ấy cho thấy, văn hóa bản địa không chỉ là ký ức của cộng đồng, mà còn là nguồn lực để phát triển du lịch. Một đoàn khách Pháp và Thụy Sĩ chia sẻ, họ cảm nhận được sự gắn kết cộng đồng qua từng nhịp chiêng, điệu múa. Một du khách đến từ Pháp nói: “Tôi từng đi nhiều nơi, nhưng hiếm có nơi nào mà người dân đón khách bằng sự chân thành như ở đây. Tôi không chỉ được xem, mà còn được tham gia, được sống cùng họ. Đây là trải nghiệm tôi sẽ nhớ mãi”.
Hiện nay, nhiều địa phương ở Gia Lai đang triển khai các đề án phục dựng lễ hội truyền thống, gắn bảo tồn văn hóa với phát triển kinh tế-xã hội theo hướng bền vững. Người dân được tập huấn kỹ năng làm du lịch cộng đồng, từ cách đón tiếp khách, giới thiệu văn hóa bản địa, đến việc giữ gìn vệ sinh môi trường và tạo cảnh quan xanh, sạch, đẹp. Cùng với đó, các sản phẩm thủ công truyền thống như dệt thổ cẩm, đan lát, chế tác nhạc cụ được khuyến khích sản xuất để phục vụ du lịch, tạo thêm thu nhập và giữ gìn nghề truyền thống. Nhiều địa phương còn kết hợp tổ chức các tour trải nghiệm, như tham gia lễ hội, thưởng thức ẩm thực đặc trưng, khám phá không gian văn hóa cồng chiêng, hay lưu trú homestay của người dân như một cách tạo điểm nhấn mới cho du lịch. Nhờ những nỗ lực này, văn hóa không còn bó hẹp trong đời sống cộng đồng mà đã trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần quảng bá hình ảnh Gia Lai đến bạn bè quốc tế.
Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Ia Ly Rơ Châm Mruych cho biết, xã đang triển khai mô hình du lịch cộng đồng Ia Mơ Nông, qua đó tạo sinh kế mới cho người dân và góp phần gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống của người Gia Rai. Thời gian tới, địa phương tập trung hoàn thiện mô hình, lấy cộng đồng làm trung tâm. Các hoạt động du lịch được chuẩn hóa, gắn với văn hóa Gia Rai. “Chúng tôi chú trọng nâng cao kỹ năng cho người dân tham gia làm du lịch; phát triển nghề truyền thống, xây dựng sản phẩm đặc trưng phù hợp với điều kiện thực tế; đồng thời, tăng cường liên kết, quảng bá hình ảnh địa phương. Mục tiêu là hướng tới phát triển du lịch bền vững”, ông Mruych nhấn mạnh.
Từ những điều bình dị như tiếng chiêng, điệu xoang, bữa cơm lam, giọt nước làng..., cao nguyên Gia Lai đã tạo nên sức hút đặc biệt. Giữa nhịp sống hiện đại, vùng đất này vẫn giữ bản sắc, để du khách trên hành trình khám phá, trải nghiệm mang theo một phần ký ức về cao nguyên, nơi văn hóa và con người hòa quyện tạo nên sức sống bền bỉ, quyến rũ lạ thường.
