Trữ cá trên đồng
Tại tỉnh Đồng Tháp, sau khi thu hoạch xong vụ lúa hè thu, một số địa phương đầu nguồn cho mở cống để nước lũ vào ruộng, lúc này, phù sa và các loài thủy sản cũng tràn vào các cánh đồng. Bên cạnh việc khai thác sản vật vào mùa nước nổi, người dân cũng đã tận dụng cánh đồng ngập nước để nuôi cá.
Đây là năm thứ ba liên tiếp, mô hình Tổ nuôi trữ cá mùa lũ ấp Giồng Bàng (xã Thường Phước, tỉnh Đồng Tháp) triển khai. Được sự thống nhất của chính quyền địa phương, các thành viên chủ chốt của Tổ nuôi trữ cá mùa lũ ấp Giồng Bàng đến gặp gỡ, vận động nông dân có diện tích đất liền kề trong khu vực tham gia mô hình. Theo đó, các thành viên cùng nhau góp vốn (hơn 3 triệu đồng/người) đầu tư mua ngư cụ (xuồng, lưới, cọc tràm…) để thực hiện mô hình. Chỉ cần đầu tư một lần ban đầu, các ngư cụ này tiếp tục được sử dụng ở những mùa lũ sau.
“Tận dụng thời gian nhàn rỗi trong mùa lũ, một số nông dân góp tiền, góp công cùng nhau bao lưới để nuôi trữ cá đồng và thu hoạch khi nước lũ rút, mô hình này giúp bà con có sinh kế mùa lũ. Năm đầu tốn nhiều chi phí để đầu tư mua ngư cụ, những năm sau chi phí rất thấp. Nhớ mùa lũ năm 2024, tổ thu hoạch hơn 10 tấn cá đồng các loại (cá lóc, cá rô, cá trê, cá chốt…), thu khoảng 200 triệu đồng”, ông Đặng Văn Bé, Tổ trưởng Tổ nuôi trữ cá mùa lũ ấp Giồng Bàng, xã Thường Phước cho biết.
Cá đồng được nuôi trữ khoảng bốn tháng. Trong thời gian này, các loại cá vào đồng ruộng, sinh sản và ăn nguồn thức ăn tự nhiên trên cánh đồng nước nổi. Quá trình nuôi trữ cá, nếu nhận thấy số lượng cá tự nhiên vào đồng ruộng ít, các thành viên trong tổ sẽ họp bàn, thả nuôi bổ sung thêm một số loại cá khác.
Hằng năm, bắt đầu từ tháng 8, cá theo dòng nước vào đồng. Vì cuộc sống mưu sinh, một số người đánh bắt thủy sản theo kiểu tận diệt (đánh bắt bằng xung điện, sử dụng lưới mắt nhỏ…) khiến cho nguồn lợi thủy sản trên các cánh đồng ngày càng suy giảm. Ông Đặng Văn Bé cho biết: “Tổ nuôi trữ cá mùa lũ ấp Giồng Bàng ra đời, giúp nông dân có thêm thu nhập, đồng thời góp phần ngăn chặn tình trạng đánh bắt thủy sản theo kiểu tận diệt”.
Hiện tại, Tổ có 2 điểm nuôi trữ cá cộng đồng, tổng diện tích hơn 150 ha với khoảng 90 thành viên tham gia. “Vào mùa lũ, nước ngập đồng cho nên gia đình tôi không có thu nhập từ ruộng nhà mình. Nhận thấy mô hình nuôi trữ cá mùa nước nổi có nhiều lợi ích, tôi tham gia ngay. Sau khi hoàn thành việc bao lưới trên cánh đồng, tôi cùng các thành viên trong tổ tiến hành treo biển báo cấm khai thác trái phép và thường xuyên đi tuần tra, bảo vệ khu vực trữ nuôi”, ông Bùi Thanh Nhàn, thành viên Tổ nuôi trữ cá mùa lũ ấp Giồng Bàng cho biết.
Kết hợp khai thác du lịch trải nghiệm
Cách đây 3 năm, Hợp tác xã Sản xuất nông nghiệp sinh thái Quyết Tiến, thuộc xã Phú Thọ (tỉnh Đồng Tháp) triển khai thực hiện mô hình trữ cá kết hợp khai thác du lịch trải nghiệm mùa nước nổi. Năm 2023, hợp tác xã thực hiện mô hình tại ô bao số 10, ấp Long An A với tổng diện tích 18,3 ha, gồm có 9 thành viên tham gia. Với lợi thế cánh đồng hai vụ, khi nước lũ về, các thành viên chuẩn bị xuồng, đăng lưới, vèo để cá thiên nhiên vào ruộng. Ngoài ra, các hộ dân trong hợp tác xã còn thả thêm hàng trăm ki-lô-gam cá giống như trắm cỏ, tai tượng, mè vinh để sinh sôi. Khi nước đồng ngập gần 1m cũng là lúc rơm rạ phân hủy, tạo sinh vật phù du và rong rêu, đây là nguồn thức ăn tự nhiên dồi dào cho các loài cá. Mùa đầu tiên, tổng thu lượng cá khoảng từ bốn đến năm tấn cá các loại; doanh thu khoảng từ 120 triệu đồng đến 150 triệu đồng. Lợi nhuận sau khi trừ chi phí là từ 2 triệu đồng đến 3 triệu đồng/ha.
Ngoài nuôi cá để bán, hợp tác xã còn kết hợp khai thác du lịch trải nghiệm mùa nước nổi, số lượng đoàn khách đến trải nghiệm trong vụ nuôi là từ 100-120 đoàn/vụ, số lượt khách từ 350-400 lượt; doanh thu từ nguồn khai thác du lịch của mô hình trữ cá kết hợp khai thác du lịch trải nghiệm mùa nước nổi đạt khoảng 100 triệu đồng/vụ. “Du khách khi đến du lịch trải nghiệm mùa nước nổi được hóa thân thành người nông dân, ngồi xuồng ba lá tham quan khung cảnh đồng nước nổi, trải nghiệm các hoạt động bắt cá như: Thả lưới, đổ lờ, đổ lợp, câu cá, thu hoạch các loại rau đồng,… Sau khi trải nghiệm khai thác các sản vật mùa lũ, du khách lại cùng nông dân chế biến các món ăn đặc trưng của miền tây sông nước”, ông Nguyễn Minh Tuấn, Giám đốc Hợp tác xã Sản xuất nông nghiệp sinh thái Quyết Tiến cho biết.
Mùa lũ năm nay, Hợp tác xã Sản xuất nông nghiệp sinh thái Quyết Tiến tiếp tục thực hiện mô hình với tổng diện tích 170 ha, tăng gấp gần 10 lần so với năm đầu triển khai mô hình; đồng thời hợp tác xã phối hợp với Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản tỉnh Đồng Tháp, Ủy ban nhân dân xã và Hội Nông dân xã Phú Thọ tuyên truyền Luật Thủy sản, hướng dẫn thực hiện đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản đến đoàn viên, hội viên và nhân dân. Ông Nguyễn Minh Tuấn cho biết: Mô hình trữ cá kết hợp khai thác du lịch trải nghiệm mùa nước nổi được triển khai nhằm nâng cao nhận thức của người dân trong việc sử dụng phương tiện khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản đúng quy định. Đến tháng 10 âm lịch, khi nước lũ rút, nông dân vệ sinh đồng ruộng để gieo sạ vụ lúa mới thì bắt đầu thu hoạch cá. Mô hình đã tạo thêm việc làm, tăng sinh kế, tăng thu nhập cho người dân trong mùa lũ.
