Nguyễn Đình Thi và những vần thơ xuân

Thấm thoắt đã mười năm nhà thơ Nguyễn Đình Thi (1924 - 2003) xa chúng ta và không ai có thể phủ nhận tên tuổi của ông trong nền văn học hiện đại Việt Nam. Nguyễn Đình Thi là một nghệ sĩ đa tài, đủ cả “cầm kì thi họa”. Riêng trong lĩnh vực văn học - nghệ thuật, tài năng của ông chia đều cho thơ, kịch, tiểu thuyết, lý luận - phê bình.
Nguyễn Đình Thi và những vần thơ xuân

Năm 2009 Nhà xuất bản Văn học ấn hành Nguyễn Đình Thi toàn tập (gồm 4 tập) với xấp xỉ 4.000 trang in. Phần sáng tác thơ của Nguyễn Đình Thi được in ở tập II (gồm 232 trang) với sáu tập thơ Người chiến sĩ (1956), Bài thơ Hắc Hải (1959), Dòng sông trong xanh (1974), Tia nắng (1988), Trong cát bụi (1992) và Sóng reo (2001).

Phải nói rằng thi liệu và thi hứng thì mùa thu chiếm vị thế lớn hơn so với mùa xuân trong thơ Nguyễn Đình Thi. Nhưng những bài thơ xuân của thi sĩ vẫn đủ sức gieo vào lòng độc giả ngọn lửa ấm của tình yêu đời, yêu người. Ngày đầu năm tìm lại vẻ đẹp bốn mùa - trong đó có mùa xuân - mà tạo hóa ban tặng cho con người, thiết nghĩ cũng là một nhã thú văn chương. Những bài thơ từ cảm hứng mùa xuân của Nguyễn Đình Thi thường ngắn gọn, hàm chứa lượng thông tin thẩm mỹ cao như Về nhà (1948), Chim én (1959), Đóa hoa nghệ (1954), Mùa xuân (1977), Buổi chiều cuối năm, Hoa đào, Tóc bạc, Giao thừa (bốn bài thơ sau không ghi chú năm sáng tác).

Mùa xuân (1977) là một bài thơ có thể nói tiêu biểu nhất cho cảm xúc về mùa mở đầu một năm trong thơ Nguyễn Đình Thi. Nếu chú ý đến thời điểm sáng tác, chúng ta sẽ hiểu rõ hơn cái nhiệt hứng của thi sĩ khi viết bài thơ này. Đó là những ngày: tháng mà niềm vui đến say người, giải phóng miền nam, thống nhất đất nước, giang sơn gấm vóc thu về một mối, đó là những ngày: Tất cả lại bắt đầu - tất cả/Những ngày tháng những đời người/Giữa nghìn vất vả những niềm vui/Tất cả lại nẩy chồi tươi biếc. Ngắm những chồi biếc của mùa xuân thiên nhiên và mùa xuân cuộc đời, những con người có lương tri sẽ không thể quên những Bùn bết máu trên mặt người tử sĩ. Nhưng rồi vượt lên trên tất cả gian khổ hy sinh, một sớm mai nào ta ngỡ ngàng trước cảnh: Lá non đã xanh rờn mặt đất/Mùa xuân đang nói về hạnh phúc/Cánh chim bay trên sông núi lạ lùng/Giữa ngàn cây/Gội sương giá tình yêu đến. Thơ Nguyễn Đình Thi không nhiều “vần vè” vì thế chỉ có thể cảm nhận bằng cả sự run bật cảm xúc mà thi sĩ truyền đến độc giả với tinh thần “đồng thanh tương ứng đồng khí tương cầu”.

Bài thơ Chim én (1959) mang ý nghĩa biểu tượng vì chim én gắn với mùa xuân, báo hiệu mùa xuân về, và mùa xuân sẽ khiếm khuyết, sẽ thiếu hương sắc nếu vắng những cánh én! Bài thơ thể lục ngôn này rất lạ về hình thức, nhưng ngẫm ngợi sẽ thấy những câu thơ sáu chữ trải rộng không gian và thời gian, trải rộng cảm xúc của con người trước một trong bốn mùa của tạo hóa: Ngô xanh ngắt bãi phù sa/Gió mát rượi sóng Hồng Hà/Mùa xuân đến rồi - chim én/ Bay về từ những núi xa/Buổi chiều trên sông dịu êm/Cánh chim rợp cả bến thuyền/Mưa bay ướt đầu em gái/ Dưới sông gánh nước đi lên. Bài thơ Đóa hoa nghệ, nếu căn cứ vào nhan đề thì không có vẻ gì gắn với mùa xuân. Nhưng đọc xong bài thơ chỉ có tám dòng lại thấy hiển hiện một mùa xuân chiến trận: Sáng nay giữa Điện Biên dữ dội/Những chiến hào bỗng thấy mùa xuân/Ô lạ khắp mặt đồi đen trụi/Hoa nghệ xôn xao nở tím hồng.

Cũng có khi cái cảm xúc nghẹn ngào trong thơ Nguyễn Đình Thi đã lan truyền sang độc giả cùng chung lòng căm thù quân xâm lược đã tước đoạt niềm vui sum họp khi mùa xuân về, Tết đến của người Việt Nam: Về nhà chiều ba mươi/Áo ướt đầm hai vai/Giữa trời mưa đứng sững/Nhìn quanh không một ai (Về nhà). Bài thơ này viết năm 1948 khi cuộc chiến tranh đang vào hồi ác liệt. Ở đây có một chút riêng tư của người lính khi trông thấy cảnh: Cỏ dại leo lên thềm/Hàng cau đứng lặng yên/Bếp từ lâu đã lạnh/Vại nước còn đầy nguyên. Đêm hôm đó - đêm ba mươi, cái thời khắc năm hết Tết đến - người lính ngồi một mình bên đống lửa trầm tư: Đêm khuya ngồi đốt lửa/Ngoài hiên mưa rào rào/Thương vợ suốt đời khổ/Hai hàng nước mắt dào. Suốt cả đêm nghe súng nổ lòng người lính dội lên bao lo âu, khắc khoải: Em nuôi đàn con nhỏ/Trăm nghìn nỗi gian lao/Suốt đêm trường súng nổ/Em gánh con đi đâu. Thơ Nguyễn Đình Thi giàu tính chất tâm tình, tâm sự là vậy, cái chung, cái riêng hòa quyện thấu đáo nên mỗi câu mỗi chữ đều chinh phục được độc giả.

Nguyễn Đình Thi đã viết những bài thơ văn xuôi như Buổi chiều cuối năm. Dĩ nhiên buổi chiều cuối năm thì vẫn là mùa đông, nhưng trong cái tê buốt ấy đã ló rạng hơi ấm của mùa xuân: Buổi chiều cuối năm, mùa đông mải miết rải mưa phùn lên mặt đất giá buốt (...)/ Và mùa đông lại quạt gió bấc ào ào. Nhưng mùa đông rồi phải qua vì: Bên kia chân trời, phía xa, mùa xuân bay thấp thoáng, môi chúm chím nụ cười không thể giữ lại được. Và mặc dù: Mùa đông mở to đôi mắt ướt đầm sương thì cũng không thể nào ngăn nổi: Khắp mặt đất đã lấm tấm xanh. Muôn nghìn đốm vàng nghiêng ngả. Phép nhân hóa sử dụng đắc địa khiến cho tạo vật thiên nhiên như một cơ thể sống có linh hồn, sinh động và gần gũi với con người. Trong Những chiếc lá, một bài thơ văn xuôi khác Nguyễn Đình Thi đã quan sát những chiếc lá trên cây, đã mượn lời của lá để đoán định bốn mùa: Này đây khi xuân về thì: Đâu những ngày xuân, chúng ta xòe biếc đón về ríu rít những đàn chim; này đây những ngày hè nồng nàn thì: Những buổi trưa hè, chúng ta um tùm che mát cho người đi đường mồ hôi nhễ nhại; này đây mùa thu thì: Những chiều thu nhẹ trong, chúng ta thắp vàng trên đầu bao đôi người yêu; và cho đến mùa đông thì: Đến hôm nay, gió bấc đã rứt chúng ta, ném xuống đất bụi.

Trong những sắc mầu của Tết có sắc mầu của Hoa đào - nhan đề một bài thơ của Nguyễn Đình Thi - tượng trưng cho vẻ đẹp của mùa xuân. Đây là một bài thơ tứ tuyệt nên có sự dồn nén tối đa nhờ vào tứ thơ hay: mùa xuân hội tụ đầy đủ vẻ đẹp của đất trời và con người. Nguyễn Đình Thi rất ít viết thơ tứ tuyệt nhưng trong lần thử bút này thi sĩ đã thành công: Hoa đào nở hồng lối vào xóm nhỏ/Chim én bay về nghiêng cánh buồn vui/Sông lạnh tỏa sương mờ bến cũ/Ai trên đê cao đôi mắt bồi hồi.

Tại thời khắc Giao thừa, nhan đề một bài thơ gần cuối đời của thi sĩ, độc giả thấm thía hơn ý nghĩa tượng trưng của quy luật vận động của tự nhiên và con người, khi vượt qua được những thử thách để chiếm lĩnh một thế giới: Nguyên sơ và trong sạch hơn/ Như nước như lửa...

Hà Nội 12-2012

Có thể bạn quan tâm

Du khách quốc tế trước Đại Nội, Huế. Ảnh | Ngọc Minh

Sau sự ghi nhận của UNESCO, là gì?

Di sản văn hóa và thiên nhiên đang ngày càng được chú trọng bảo vệ và được coi như một nguồn lực phát triển quan trọng. Ðể nguồn lực ấy có sức sống bền vững, đồng hành cùng sự phát triển của đất nước, chúng ta cần biết đặt bảo tồn ở vị trí nền tảng, cộng đồng ở vị trí chủ thể và sáng tạo ở vị trí cầu nối với đời sống đương đại.

Nhà báo, nghệ sĩ nhiếp ảnh Hoàng Kim Đáng. Ảnh | THANH TRÀ

MỖI LẦN BẤM MÁy MỘT NHỊP TRÁI TIM RUNG

Trong dòng chảy văn hóa - nghệ thuật Việt Nam nửa thế kỷ qua, cái tên Hoàng Kim Ðáng đã trở nên quen thuộc, với những dấu ấn riêng đậm nét. Từ những năm tháng trực tiếp cầm súng và cầm máy ảnh ở các tọa độ lửa ác liệt trên con đường Trường Sơn huyền thoại, cho đến những năm tháng sau ngày đất nước thống nhất, tiếp tục cống hiến cho nghề báo và nhiếp ảnh, ở vai trò nào, ông cũng làm việc với ngọn lửa nhiệt huyết, bền bỉ ghi lại những hình ảnh vô giá, góp vào ký ức lịch sử của dân tộc.

Minh họa | KIM DUẨN

Vừa lo “dọn rác”, vừa phải “trồng hoa”

Trên không gian số đang diễn ra một cuộc cạnh tranh: Giành được sự chú ý đồng nghĩa với cơ hội có thêm lượt xem, người theo dõi, quảng cáo và thu nhập. Trong cuộc đua ấy, nội dung gây sốc, dung tục hoặc kích thích tò mò đôi khi có lợi thế rõ rệt. Nhưng nếu chỉ tìm cách “dọn rác” thì liệu có đủ?

Được cuộc đời yêu và yêu lại cuộc đời

Được cuộc đời yêu và yêu lại cuộc đời

Ngày 8/12/2023, sảnh nhà hát Opera Garnier tấp nập du khách viếng thăm. Đào Tố Loan vừa trải qua một chuyến bay dài, cùng các thành viên đoàn công tác của mình ghé thăm nhà hát. Mái vòm cổ kính của một trong những địa chỉ văn hóa nổi tiếng ở thủ đô nước Pháp đã khiến giọng soprano hàng đầu Việt Nam tràn đầy xúc cảm. Cô ngẫu hứng cất giọng, không micro, không nhạc đệm aria quen thuộc O Mio Babbino Caro của nhà soạn nhạc Giacomo Puccini. Số đông du khách thoáng sững sờ trong những giây đầu tiên, rồi dừng chân, tập trung ở các hành lang rộng, lắng nghe dòng suối âm thanh trong trẻo vang vọng khắp không gian nhiều trăm năm của thánh đường nghệ thuật thế giới.

Anh trai “say hi” - một trong những IP ăn khách hàng đầu đã giúp chủ thể sở hữu DatVietVAC có thể bước vào quỹ đạo tăng trưởng mới của nền kinh tế sáng tạo. Nguồn: Vie Channel

BỆ PHÓNG CHIẾN LƯỢC MANG TÊN IP

Một IP kinh dị dân gian được hoạch định hướng tới chinh phục thị trường điện ảnh quốc tế ngay từ khi phim chưa ra rạp. Một di sản văn hóa phi vật thể được lựa chọn làm chủ đề cho cuộc thi sáng tạo IP. Một hệ sinh thái công nghệ truyền thông giải trí vận hành dựa trên IP mở đăng ký mua cổ phiếu IPO. Từ một khái niệm lạ lẫm, IP (Intellectual Property - tài sản trí tuệ) đang trở thành từ khóa xuất hiện dày đặc trên các phương tiện truyền thông, với kỳ vọng sẽ trở thành bệ phóng chiến lược giúp công nghiệp văn hóa nước nhà bứt tốc.

Toàn cảnh Đền thờ liệt sĩ tại chiến trường Điện Biên Phủ - Công trình đạt Giải đặc biệt Giải thưởng Quy hoạch đô thị quốc gia 2022-2023. Ảnh | NVCC

Đưa công trình tưởng niệm chạm tới trái tim người trẻ

Do hoàn cảnh lịch sử đặc thù, hệ thống công trình tưởng niệm anh hùng, liệt sĩ của Việt Nam được đánh giá là một trong những tập hợp quy mô, toàn diện và phong phú bậc nhất thế giới. Bởi vậy, loại hình kiến trúc tưởng niệm đã trở thành mảng màu quan trọng trong bức tranh toàn cảnh của nền kiến trúc đương đại nước nhà. Nhưng làm thế nào để chạm tới trái tim người trẻ hôm nay, để họ tự nguyện trải nghiệm, hào hứng tìm hiểu rồi từ đó hình thành lòng biết ơn sự hy sinh cao đẹp của các anh hùng, liệt sĩ là bài toán mà ThS, kiến trúc sư Phạm Trung Hiếu (ảnh bên) luôn trăn trở đi tìm lời giải.

Minh họa: Kim Duẩn

Ðịnh hình văn hóa đọc cho giới trẻ thời công nghệ

Đọc sách giúp bồi dưỡng tri thức, tư duy, vun bồi nhân cách cho con người. Sách từ lâu vốn được xem là nguồn “thực phẩm” cho tâm hồn, nuôi dưỡng ước mơ, trau dồi khả năng ngôn ngữ giúp một người trẻ trưởng thành. Lịch sử đã cho thấy, những người thành công là những người chịu đọc sách. Tuy nhiên trong thời đại số, việc đọc đã có nhiều thay đổi. Thay vì sách giấy, hành vi đọc của con người phần lớn đã di chuyển lên màn hình điện thoại, các nền tảng công nghệ. Nhiều thống kê cho thấy, người trẻ vẫn đọc và có lẽ đọc không ít hơn thế hệ trước. Tuy nhiên, chất lượng và hiệu quả từ việc đọc là vấn đề đang còn nhiều băn khoăn.

Minh họa | Kim Duẩn

AI và điện ảnh Cuộc trở về với con người

Công nghệ có thể tạo nên những khuôn hình ngày càng hoàn hảo, nhưng điện ảnh chưa bao giờ được nhớ đến chỉ bởi những khuôn hình. Điều còn ở lại sau khi màn ảnh khép lại vẫn là một câu chuyện, một số phận và những rung động rất con người. Khi trí tuệ nhân tạo bước vào thế giới điện ảnh, người làm nghề buộc phải đối diện với một câu hỏi tưởng cũ mà chưa bao giờ cấp thiết đến thế: Điều gì làm nên giá trị của một bộ phim?

Minh họa | Kim Duẩn

Mùa sen

Đâu cứ hạ mới rộ mùa sen, thực ra sen thường trú trong hầu hết tinh thần người Việt Nam. Phức cảm sen từ cuộc sống hiện thực đến văn hóa phương Đông là khúc liên ca truyền sinh bất tận.

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Thị Minh Hải ở châu Phi.

Hành trình khám phá vẻ đẹp thiên nhiên ở 6 châu lục của nhiếp ảnh gia

Mấy năm trước, trong một chuyến săn ảnh chim quý ở Đồng Nai, tôi tình cờ ngồi chung túp lều ngụy trang với Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Thị Minh Hải. Chị cười tươi: “Tớ U70 rồi, chân đang đau, nếu lóng ngóng quá thì các bạn trẻ thông cảm nhé”. Nhìn người phụ nữ tóc đã bạc ôm chiếc máy ảnh nặng hơn 4kg giữa rừng sâu, tôi không khỏi tò mò: Điều gì khiến chị vẫn không ngừng lên đường, băng qua gần 70 quốc gia trên 6 châu lục để đi tìm những khoảnh khắc của thiên nhiên hoang dã?

Minh họa | KIM DUẨN

Showbiz, ma túy và cái giá của sự nổi tiếng

Liên tiếp những vụ nghệ sĩ Việt dính ma túy gần đây khiến công chúng đang nhìn showbiz bằng con mắt khác. Sau ánh đèn, những buổi tiệc sang trọng và các cơn “viral” chớp nhoáng là nỗi cô đơn, áp lực và những cuộc vui có thể nuốt chửng đời người rất nhanh. Nhưng pháp luật không ưu ái cho nỗi cô đơn. Nó chỉ bảo vệ đời người khỏi tệ nạn và cạm bẫy.

“Thỏ ơi” - quán quân hiện tại trên đường đua phim Việt 2026.

THỊ TRƯỜNG ĐIỆN ẢNH VIỆT: KHI CUNG ĐÃ VƯỢT CẦU

Nhìn tổng thể, điện ảnh Việt Nam đang trải qua một giai đoạn bứt tốc mạnh mẽ chưa từng có. Khi doanh thu phòng vé liên tục thiết lập kỷ lục, khi phim nội địa chiếm thế thượng phong trên sân nhà và số lượng dự án mới ngày một gia tăng với tốc độ chóng mặt. Nhưng phía sau con số 70-80 tác phẩm dự kiến ra rạp trong năm 2026 cũng tiềm ẩn những hệ lụy khôn lường, khi tốc độ tăng trưởng quá nóng thường hiếm khi song hành cùng cái đích phát triển bền vững.

Xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới

LTS: Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh: “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng bộ trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam”.

Ký họa chân dung nhà thơ Nguyễn Thị Kim Nhung của họa sĩ Đỗ Hoàng Tường.

Trung du khắc khoải cuộc về

Tôi nhớ một buổi trưa lâu rồi, gặp và quen Nguyễn Thị Kim Nhung, biên tập viên Tạp chí Văn nghệ Quân đội ở một quán ồn ã hợp với cánh đàn ông.

Minh họa | ĐẶNG TIẾN

Tro tình

Giọng Chênh ngà ngà hơi rượu, mắc kẹt trong bóng tối um ủm của căn nhà khăn khẳn mùi nước đái chuột. Từ ngày ở rừng về, hôm nào Chênh cũng say ngật ngưỡng.

Tiến sĩ Nguyễn Việt.

Nỗi nhớ của nhà khảo cổ khi gió heo may về

Tiến sĩ Nguyễn Việt (ảnh bên), nguyên cán bộ Viện Khảo cổ học, Giám đốc Trung tâm Tiền sử Đông Nam Á là một nhà khảo cổ danh tiếng với nhiều thành tựu lớn ở cả trong và ngoài nước.