Họa sĩ Trịnh Tú:

Người đi, khuyết một mảnh hồn phố

Thành phố nào cũng có những chứng nhân đồng thời là người viết nên những trang-không-chính-danh của mình. Như những Gavrochet của Paris, những gã du ca của Roma, "người nghệ sĩ lang thang hoài trên phố, bỗng thấy mình chẳng nhớ nổi một con đường" trong thơ Phan Vũ có tới 90% hình bóng Trịnh Tú, người anh trai của chủ nhân "tiếng dương cầm trong căn nhà đổ"... Trịnh Tú đi rồi, trong một đêm mưa tầm tã tháng Bảy ngâu. Người Hà Nội bỗng giật mình: hình như một mảnh hồn phố đã khuyết cùng hình bóng liêu xiêu khẽ khàng của người lãng tử ấy...
Ký họa chân dung họa sĩ Trịnh Tú của họa sĩ Đỗ Hoàng Tường
Ký họa chân dung họa sĩ Trịnh Tú của họa sĩ Đỗ Hoàng Tường

"ẤU THƠ TAO" VÀ MỘT HÀ NỘI XUYÊN KHÔNG

Trịnh Tú hay "lạc đề" trong một câu chuyện thời sự, một cuộc vui bằng câu nói rất "cậu ấm": "ấu thơ tao". Người mới gặp hẳn là ngạc nhiên và có khi nghĩ người đàn ông này "trẻ" hơi quá lâu. Còn bạn bè hẳn là đã quá quen với những hành ngôn xóa mờ tuổi tác, thời gian, nơi chốn của Trịnh Tú để sống với một bầu không khí thật tự nhiên mà khi vắng Trịnh Tú người ta mới nhận ra: khí quyển bạn bè kiểu "underground Hà Nội".

Là con trai út trong một gia đình đậm đặc chất nghệ sĩ, người cha là họa sĩ - thiền sư Trịnh Hữu Ngọc, được biết đến trong giới hội họa như một Claude Monet Việt Nam, người anh trai là dịch giả - họa sĩ Trịnh Lữ, người dịch Đại gia Gasby, Rừng Nauy và mới nhất vừa cho ra mắt cuốn Vẽ gì cũng là tự họa, người em gái là tay dương cầm lừng danh Trịnh Thị Nhàn, từng lấp lánh trong 24 phím cầm chiều của Dương Tường và là người làm vang lên "tiếng dương cầm trong căn nhà đổ" trong thơ Phan Vũ - cả hai đều được Phú Quang phổ nhạc , Trịnh Tú đương nhiên hưởng trọn nguồn gene yêu nghệ thuật và được đào tạo để thành một nghệ sĩ đích thực theo tiêu chuẩn cổ điển phương Tây từ nhỏ.

Ông học giỏi tiếng Pháp, đọc và nói ngôn ngữ này như tiếng Việt, ông chơi dương cầm hay như tất cả những người anh chị em của mình. Và ông thành sinh viên trường mỹ thuật như một chuyện đương nhiên. "Ấu thơ tao" trong ký ức Trịnh Tú là ngôi nhà rất rộng và đẹp giữa phố Hàng Bông Nhuộm, là những buổi sớm "trôi trong sương hồ Tây" khi lên Nghi Tàm thăm ngôi nhà cụ Ngọc ngồi vẽ, là những bà vú chiều mấy anh em cậu Tú như con, là những thức quà mẹ mua về từ ngoài phố, những buổi học tiếng Pháp, học đàn mà các con cụ Ngọc đều răm rắp ngồi vào bàn đúng giờ...

Nhưng cuộc đời có nhiều ngã rẽ bất ngờ. Sau một "tai ương" của tuổi trẻ bồng bột, chàng sinh viên Trịnh Tú trở thành người vẽ giải phẫu của Bệnh viện Việt Đức. GS Tôn Thất Tùng, Giám đốc bệnh viện, một người bạn thân của họa sĩ Trịnh Hữu Ngọc đã thu xếp cho người con trai của bạn mình công việc ấy, vẫn liên quan đến tay nghề của một sinh viên mỹ thuật, lại đủ sống và "giúp đỡ" bạn bè.

TRỊNH TÚ, NGƯỜI BẠN ẤM ÁP KHẼ KHÀNG

Là người vẽ giải phẫu và sau đó trở thành trợ lý của GS Tôn Thất Tùng. Lại là người đông bạn, ham vui và chiều bạn vào bậc nhất Hà Nội, trong suốt 20 năm trời, Trịnh Tú đã trở thành "cò bệnh viện", "kho thuốc" và "hầm rượu" của giới văn nghệ sĩ và báo chí đất Hà thành. Ai ốm đau bệnh tật, cha già mẹ héo, vợ đẻ, con đi cấp cứu... gọi cho Trịnh Tú, có ngay cách liên hệ bác sĩ nào, khoa nào, thuốc khó mua mấy nhờ Tú là có.

Và rượu, thời người Việt Nam ra nước ngoài còn đếm trên đầu ngón tay, GS Tôn Thất Tùng đi hội thảo, đi mổ , đi dạy ở đâu, được biếu tặng hay mua được chai rượu nào đều về giao cho Trịnh Tú. Để rồi sau đó, nó làm thăng hoa thêm bao cuộc vui của giới tài tử đất này, những người vốn đã chỉ sống bằng khí trời và mơ mộng.

Hai thập kỷ sau đó, bọn hậu sinh chân ướt chân ráo vào nghề, vẫn còn được truyền tai những giai thoại về những cuộc vui có rượu ông Tùng do Trịnh Tú mở tủ tuồn ra, cũng như những ân tình ngày một đầy thêm về những bệnh nhân thập tử nhất sinh được Trịnh Tú mang danh "trợ lý cụ Tùng" chuyển thẳng đến bệnh viện cấp cứu trong gang tấc.

Bạn bè đều coi đó là lẽ đương nhiên. Trịnh Tú cũng coi đó là việc thường nhật như cơm ăn nước uống. Những ấm áp khẽ khàng ấy, vào thời mọi thứ đều là dịch vụ, đều tính đúng tính đủ này, nghe thật giống cổ tích. Đến tận 40 năm sau nữa, khi Trịnh Tú đã là một họa sĩ già về hưu chuyên vẽ minh họa của tờ Nông thôn ngày nay, vẫn có những cú điện thoại bất kể ngày đêm đến các đàn em đàn cháu của ông nay đã thành các bác sĩ đầu ngành của các bệnh viện lớn: "Q à, H à, Tú đây! Tú có người bạn..."...

TRỊNH TÚ, VẼ NHƯ THƠ

Tú sống lãng đãng, lúc nào cũng cần bạn, cần vui, cần chia sẻ cái gì thật đẹp thật hay vừa nghe, vừa đọc, vừa nhìn được. Nên có lẽ cũng vì thế mà tranh của ông cũng lãng đãng, nhẹ nhàng, nhiều thơ. 30 năm làm nghề "cận y", rồi làm báo (20 năm ông làm họa sĩ của báo Lao động), cuối cùng thì giấc mơ hội họa vẫn không ngừng đeo bám Trịnh Tú.

Chỉ kịp làm hai triển lãm, một ở Hà Nội năm 2014 với 18 bức sơn dầu kỷ niệm Nhí (họa sĩ Trịnh Cẩm Nhi - con gái ông) 18 tuổi và một ở TP Hồ Chí Minh năm 2016, Trịnh Tú thật sự không quyết liệt và ham hố một mục tiêu cụ thể nào trong con đường hội họa muôn nẻo hấp dẫn và gian truân. Ông vẽ nhẹ nhàng, đầy cảm xúc nhưng vẫn lại là cảm xúc của một chàng nghệ sĩ thiếu niên thơ ngây nhìn đời trong trẻo mộng mơ.

Say mê vẽ khỏa thân nhưng những người phụ nữ của ông thanh tân chẳng chút dục tính nào. Màu sắc trong tranh thì cứ bảng lảng tím nhạt, xanh nhạt, vàng nhạt, hồng nhạt. Thế giới của Trịnh Tú, dù ở tuổi 60 hay 70, cứ bềnh bồng lơ lửng thế, chẳng một chút vội vã, cũng không chịu ngả một sắc u sầu nào.

Đời, qua đôi mắt ông, qua nét cọ của ông, cứ như chưa từng buồn, chưa từng đau, chưa từng có mảnh bom phạt ngang ngôi nhà thời thơ ấu, chưa ăn đói mặc rét và không hề oan khuất. Đời, với Trịnh Tú, như chỉ có tiếng dương cầm và sương hồ Tây, chỉ có tình yêu và những cuộc vui bạn bè...

Câu thơ mà ông hay nói khi ngà ngà: "Những đám mây đã cùng ta uống rượu hôm ấy - giờ làm mưa rơi nơi nao?". Chẳng buồn, chẳng sợ khi nhìn về tuổi già và bệnh tật, vì Trịnh Tú luôn tin "thôi ta còn bạn bè"...

Một mảnh hồn phố nữa lại khuyết rồi...

Có thể bạn quan tâm

Được cuộc đời yêu và yêu lại cuộc đời

Được cuộc đời yêu và yêu lại cuộc đời

Ngày 8/12/2023, sảnh nhà hát Opera Garnier tấp nập du khách viếng thăm. Đào Tố Loan vừa trải qua một chuyến bay dài, cùng các thành viên đoàn công tác của mình ghé thăm nhà hát. Mái vòm cổ kính của một trong những địa chỉ văn hóa nổi tiếng ở thủ đô nước Pháp đã khiến giọng soprano hàng đầu Việt Nam tràn đầy xúc cảm. Cô ngẫu hứng cất giọng, không micro, không nhạc đệm aria quen thuộc O Mio Babbino Caro của nhà soạn nhạc Giacomo Puccini. Số đông du khách thoáng sững sờ trong những giây đầu tiên, rồi dừng chân, tập trung ở các hành lang rộng, lắng nghe dòng suối âm thanh trong trẻo vang vọng khắp không gian nhiều trăm năm của thánh đường nghệ thuật thế giới.

Anh trai “say hi” - một trong những IP ăn khách hàng đầu đã giúp chủ thể sở hữu DatVietVAC có thể bước vào quỹ đạo tăng trưởng mới của nền kinh tế sáng tạo. Nguồn: Vie Channel

BỆ PHÓNG CHIẾN LƯỢC MANG TÊN IP

Một IP kinh dị dân gian được hoạch định hướng tới chinh phục thị trường điện ảnh quốc tế ngay từ khi phim chưa ra rạp. Một di sản văn hóa phi vật thể được lựa chọn làm chủ đề cho cuộc thi sáng tạo IP. Một hệ sinh thái công nghệ truyền thông giải trí vận hành dựa trên IP mở đăng ký mua cổ phiếu IPO. Từ một khái niệm lạ lẫm, IP (Intellectual Property - tài sản trí tuệ) đang trở thành từ khóa xuất hiện dày đặc trên các phương tiện truyền thông, với kỳ vọng sẽ trở thành bệ phóng chiến lược giúp công nghiệp văn hóa nước nhà bứt tốc.

Toàn cảnh Đền thờ liệt sĩ tại chiến trường Điện Biên Phủ - Công trình đạt Giải đặc biệt Giải thưởng Quy hoạch đô thị quốc gia 2022-2023. Ảnh | NVCC

Đưa công trình tưởng niệm chạm tới trái tim người trẻ

Do hoàn cảnh lịch sử đặc thù, hệ thống công trình tưởng niệm anh hùng, liệt sĩ của Việt Nam được đánh giá là một trong những tập hợp quy mô, toàn diện và phong phú bậc nhất thế giới. Bởi vậy, loại hình kiến trúc tưởng niệm đã trở thành mảng màu quan trọng trong bức tranh toàn cảnh của nền kiến trúc đương đại nước nhà. Nhưng làm thế nào để chạm tới trái tim người trẻ hôm nay, để họ tự nguyện trải nghiệm, hào hứng tìm hiểu rồi từ đó hình thành lòng biết ơn sự hy sinh cao đẹp của các anh hùng, liệt sĩ là bài toán mà ThS, kiến trúc sư Phạm Trung Hiếu (ảnh bên) luôn trăn trở đi tìm lời giải.

Minh họa: Kim Duẩn

Ðịnh hình văn hóa đọc cho giới trẻ thời công nghệ

Đọc sách giúp bồi dưỡng tri thức, tư duy, vun bồi nhân cách cho con người. Sách từ lâu vốn được xem là nguồn “thực phẩm” cho tâm hồn, nuôi dưỡng ước mơ, trau dồi khả năng ngôn ngữ giúp một người trẻ trưởng thành. Lịch sử đã cho thấy, những người thành công là những người chịu đọc sách. Tuy nhiên trong thời đại số, việc đọc đã có nhiều thay đổi. Thay vì sách giấy, hành vi đọc của con người phần lớn đã di chuyển lên màn hình điện thoại, các nền tảng công nghệ. Nhiều thống kê cho thấy, người trẻ vẫn đọc và có lẽ đọc không ít hơn thế hệ trước. Tuy nhiên, chất lượng và hiệu quả từ việc đọc là vấn đề đang còn nhiều băn khoăn.

“Tiệm phở của anh Hai” - nơi tinh hoa ẩm thực Việt được lan tỏa bằng ngôn ngữ game indie hiện đại.

Game Việt - NHỊP CẦU LAN TỎA VĂN HÓA HỮU HIỆU

Từ Tiệm phở của anh Hai đến Chạy trốn phồn hoa, từ Nam Quốc Sơn Hà đến Lạc thần chiến ca..., hướng đi biến văn hóa bản địa thành linh hồn của trò chơi không chỉ là nỗ lực làm mới sản phẩm của các nhà phát triển game Việt, mà còn gửi gắm tham vọng giúp giới trẻ tìm về nguồn cội bằng ngôn ngữ đương đại và bắc nhịp cầu lan tỏa giá trị Việt Nam ra với thế giới.

Nhiều hoạt động bổ ích trong chăm sóc, chữa trị, tư vấn, hướng dẫn cho người cao tuổi tại Cơ sở chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi Long Biên (Hà Nội).

Cây cao bóng cả và niềm vui đi “nhà già”

Một ngày đầu tháng 7/2026, bà Trịnh Thị Kim Chi, 68 tuổi, ở phường Đống Đa được con trai dìu đến Cơ sở chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi Long Biên (Hà Nội). Sau nhiều tháng lặng lẽ khép mình, ít giao tiếp và có dấu hiệu sa sút trí nhớ, đây là ngày đầu tiên bà đi “nhà già” bán trú - cách người dân vẫn gọi vui mô hình “sáng đưa đi, chiều đón về”, tương tự trẻ nhỏ đi nhà trẻ. Với người con trai, đó không chỉ là nơi gửi gắm mẹ trong lúc cả gia đình đi học, đi làm, mà còn là hy vọng bà sẽ tìm lại niềm vui tuổi xế chiều.

Minh họa | Kim Duẩn

AI và điện ảnh Cuộc trở về với con người

Công nghệ có thể tạo nên những khuôn hình ngày càng hoàn hảo, nhưng điện ảnh chưa bao giờ được nhớ đến chỉ bởi những khuôn hình. Điều còn ở lại sau khi màn ảnh khép lại vẫn là một câu chuyện, một số phận và những rung động rất con người. Khi trí tuệ nhân tạo bước vào thế giới điện ảnh, người làm nghề buộc phải đối diện với một câu hỏi tưởng cũ mà chưa bao giờ cấp thiết đến thế: Điều gì làm nên giá trị của một bộ phim?

Ký họa chân dung nhà thơ Tùng Bách của họa sĩ Đỗ Hoàng Tường.

Niềm trắc ẩn giấu sau nụ cười

Nhà thơ Xứ Nghệ - chưa hẳn vì mưu sinh, đã lưu lạc hơn một phần tư thế kỷ (26 năm) nơi phương trời nam. Đọc thơ Tùng Bách người đọc cảm thấy thoải mái vì đa phần các bài thơ ngắn, giản dị và vui. Đặc biệt thơ ông vừa ngắn lại vừa có “tứ”, một thủ pháp mà nhiều thi sĩ rất đề cao. Hoặc lập tứ kiểu tùy hứng (dân gian) hoặc song song, điểm đọng hay tương phản (hiện đại).

Minh họa | Kim Duẩn

Mùa sen

Đâu cứ hạ mới rộ mùa sen, thực ra sen thường trú trong hầu hết tinh thần người Việt Nam. Phức cảm sen từ cuộc sống hiện thực đến văn hóa phương Đông là khúc liên ca truyền sinh bất tận.

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Thị Minh Hải ở châu Phi.

Hành trình khám phá vẻ đẹp thiên nhiên ở 6 châu lục của nhiếp ảnh gia

Mấy năm trước, trong một chuyến săn ảnh chim quý ở Đồng Nai, tôi tình cờ ngồi chung túp lều ngụy trang với Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Thị Minh Hải. Chị cười tươi: “Tớ U70 rồi, chân đang đau, nếu lóng ngóng quá thì các bạn trẻ thông cảm nhé”. Nhìn người phụ nữ tóc đã bạc ôm chiếc máy ảnh nặng hơn 4kg giữa rừng sâu, tôi không khỏi tò mò: Điều gì khiến chị vẫn không ngừng lên đường, băng qua gần 70 quốc gia trên 6 châu lục để đi tìm những khoảnh khắc của thiên nhiên hoang dã?

Minh họa | KIM DUẨN

Showbiz, ma túy và cái giá của sự nổi tiếng

Liên tiếp những vụ nghệ sĩ Việt dính ma túy gần đây khiến công chúng đang nhìn showbiz bằng con mắt khác. Sau ánh đèn, những buổi tiệc sang trọng và các cơn “viral” chớp nhoáng là nỗi cô đơn, áp lực và những cuộc vui có thể nuốt chửng đời người rất nhanh. Nhưng pháp luật không ưu ái cho nỗi cô đơn. Nó chỉ bảo vệ đời người khỏi tệ nạn và cạm bẫy.

“Thỏ ơi” - quán quân hiện tại trên đường đua phim Việt 2026.

THỊ TRƯỜNG ĐIỆN ẢNH VIỆT: KHI CUNG ĐÃ VƯỢT CẦU

Nhìn tổng thể, điện ảnh Việt Nam đang trải qua một giai đoạn bứt tốc mạnh mẽ chưa từng có. Khi doanh thu phòng vé liên tục thiết lập kỷ lục, khi phim nội địa chiếm thế thượng phong trên sân nhà và số lượng dự án mới ngày một gia tăng với tốc độ chóng mặt. Nhưng phía sau con số 70-80 tác phẩm dự kiến ra rạp trong năm 2026 cũng tiềm ẩn những hệ lụy khôn lường, khi tốc độ tăng trưởng quá nóng thường hiếm khi song hành cùng cái đích phát triển bền vững.

Xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới

LTS: Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh: “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng bộ trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam”.

Ký họa chân dung nhà thơ Nguyễn Thị Kim Nhung của họa sĩ Đỗ Hoàng Tường.

Trung du khắc khoải cuộc về

Tôi nhớ một buổi trưa lâu rồi, gặp và quen Nguyễn Thị Kim Nhung, biên tập viên Tạp chí Văn nghệ Quân đội ở một quán ồn ã hợp với cánh đàn ông.

Minh họa | ĐẶNG TIẾN

Tro tình

Giọng Chênh ngà ngà hơi rượu, mắc kẹt trong bóng tối um ủm của căn nhà khăn khẳn mùi nước đái chuột. Từ ngày ở rừng về, hôm nào Chênh cũng say ngật ngưỡng.

Tiến sĩ Nguyễn Việt.

Nỗi nhớ của nhà khảo cổ khi gió heo may về

Tiến sĩ Nguyễn Việt (ảnh bên), nguyên cán bộ Viện Khảo cổ học, Giám đốc Trung tâm Tiền sử Đông Nam Á là một nhà khảo cổ danh tiếng với nhiều thành tựu lớn ở cả trong và ngoài nước.