Những ngày cuối năm, chúng tôi đến làng Bàu Trúc thăm gia đình nghệ nhân Đàng Thị Mỹ Trâm đã gắn bó với nghề chạm bạc thủ công vài chục năm nay. Hằng ngày, trong căn nhà vừa là chỗ ở, vừa là xưởng chế tác của gia đình luôn phát ra chuỗi âm thanh trầm, bổng, lúc nhộn nhịp, lúc chậm rãi được tạo nên từ tiếng búa gõ của nghệ nhân trong quá trình chế tác sản phẩm. Bà con lối xóm ví đó như là điệu nhạc thôi thúc phong trào thi đua lao động sản xuất cho cả xóm.
Trong xưởng, vợ chồng nghệ nhân cùng cô con gái út đang khẩn trương hoàn thành những chiếc ống nhổ (tiếng Chăm gọi là chối) để kịp giao đúng hẹn cho khách hàng. Vừa gõ búa gò những miếng nhôm mỏng để tạo thành hình dạng của chiếc ống nhổ, nghệ nhân Đàng Thị Mỹ Trâm cho biết, nghề chạm bạc lưu truyền lâu đời ở làng Bàu Trúc. Trước đây, cha của bà là ông Đàng Giáo Chức được ông bà truyền dạy nghề, sau đó bà được cha truyền lại nghề. Đến nay, bà đã có 50 năm gắn bó với nghề chạm bạc.
Sau khi cha qua đời, bà Mỹ Trâm tiếp tục truyền nghề lại cho chồng và các con cùng với vài người thân trong tộc họ để tiếp tục giữ nghề. Gia đình bà đã chế tác hàng nghìn sản phẩm, chủ yếu là khay trầu (khai la), hộp trầu (hốp la), cổ bồng trầu (thôn la) và các dụng cụ sử dụng trong lễ trưởng thành của đồng bào Chăm Bà Ni như dao cắt tóc, hũ đựng vôi, chén đựng nước, hộp đựng trầu cau… phục vụ cho đồng bào Chăm ở Ninh Thuận, Bình Thuận.
Ngày xưa, các sản phẩm phục vụ lễ nghi chủ yếu được làm bằng bạc ròng. Do giá thành của bạc ngày càng tăng cho nên người thợ chuyển sang làm bằng đồng hoặc sử dụng nhôm lá giá rẻ, có độ dày gần 1 ly để chế tác sản phẩm phù hợp với thu nhập của người tiêu dùng. Giá bán một chiếc ống nhổ là 90.000 đồng; khay và hộp trầu với giá 600.000 đồng/bộ; cổ bồng trầu có giá 1.600.000 đồng/bộ…
Theo nghệ nhân Đàng Thị Mỹ Trâm, để chế tác thành thạo các sản phẩm chạm bạc, người thợ phải cần mẫn học nghề ít nhất 2 năm. Nghề chạm bạc không khó, chỉ cần đức tính kiên trì công phu trong từng nét chạm là sẽ tạo ra sản phẩm đẹp, bền cho người tiêu dùng. Ngoài việc gò tạo dáng cho sản phẩm, người thợ phải biết sáng tạo trong từng đường nét hoa văn chạm trổ tinh xảo. Đơn cử trên chiếc khay đựng trầu, nghệ nhân phải chạm hình tượng âm dương, rồng phượng, hoa lá cách điệu để tạo nên nét đẹp đặc trưng của sản phẩm chế tác thủ công.
Dụng cụ của nghề chạm bạc rất đơn giản, chỉ cần vài cái búa nhỏ, vài hòn đe, các trụ thép tròn để gò tạo dáng, chiếc chạm làm bằng thép để tạo nét hoa văn. Nhiều năm qua, sản phẩm của gia đình bà Mỹ Trâm làm ra không kịp giao theo đơn đặt hàng của thương lái cũng như người quen đến đặt trực tiếp tại nhà.
Nghệ nhân Đàng Thị Mỹ Trâm chia sẻ: “Sau 2 ngày lao động, gia đình tôi chế tác khoảng 20 chiếc ống nhổ, trị giá 1,8 triệu đồng. Sau khi trừ chi phí vật liệu, mỗi công lao động thu nhập trung bình 250.000 đồng/ngày. Cùng với việc canh tác 6 sào (6.000 m2) ruộng lúa kết hợp với nghề chạm bạc, đời sống của gia đình được no ấm, nuôi 4 người con ăn học tốt nghiệp đại học, cao đẳng. Vợ chồng tôi không chỉ gắn bó với nghề mà còn tâm huyết truyền dạy nghề cho con cháu để tiếp tục gìn giữ nghề do ông bà xưa truyền lại, phục vụ tín ngưỡng tâm linh của đồng bào Chăm”■
