Không gian văn hóa độc đáo xứ Thanh

Tọa lạc dưới chân núi Văn Trinh, gần trung tâm xã Quảng Ngọc, tỉnh Thanh Hóa, đền thờ Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật cách Quốc lộ 1A chừng 4 km là điểm đến thuận lợi cho du khách trên hành trình khám phá di sản văn hóa của dân tộc.

Đền thờ Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật tọa lạc dưới chân núi Văn Trinh, xã Quảng Ngọc, tỉnh Thanh Hóa.
Đền thờ Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật tọa lạc dưới chân núi Văn Trinh, xã Quảng Ngọc, tỉnh Thanh Hóa.

Đóng góp tư liệu quý vào kho tàng ca trù cả nước

Trần Nhật Duật sinh tháng 4 năm 1255, là con thứ 6 của Thái tôn Hoàng đế Trần Cảnh. Học rộng, tài cao, ông đã được phong tước vương khi rất trẻ. Vào khoảng năm 1272-1273, triều đình sai Trần Nhật Duật trấn thủ Thanh Hóa (Theo lịch sử Đảng bộ huyện Quảng Xương, lý lịch di tích cùng công trình nghiên cứu của tác giả Vũ Quốc Oai về “Đền thờ Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật và lễ hội Văn Trinh”).

Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật được bổ làm tri phủ Thanh Hóa, lập thái ấp ở vùng Văn Trinh và có thêm những xứ đồng được khẩn hoang, hình thành thêm những xóm làng trù mật. Thanh Hóa dưới triều Trần có bước phát triển về kinh tế-xã hội, là hậu phương vững chắc, góp phần nhân thêm hào khí Đông A triều Trần, vang dội chiến công ba lần đánh tan quân Mông-Nguyên xâm lược. Trần Nhật Duật không chỉ là nhà quân sự, chính trị tài ba, chú trọng bang giao, biết nhiều tiếng dân tộc thiểu số, ngoại ngữ, ông còn yêu thích ca múa, chăm lo phát triển văn hóa, nguồn lực con người. Ông khuyến khích phát triển tuồng, chèo, các hoạt động văn nghệ, trò diễn dân gian.

Khảo sát, nghiên cứu về đất và người Văn Trinh, tác giả Vũ Quốc Oai đến từ Đại học Vinh ghi nhận: “Truyện kể về Trần Nhật Duật đã tổ chức, đào tạo một phường ca vũ nhạc và đặt nền móng cho hát chầu đế vương. Lối hát đó được lưu truyền trong dân gian, theo thời gian đã hình thành trên mảnh đất Văn Trinh lối hát nhà trò đậm chất dân gian độc đáo với nhiều đào hát tài hoa. Hát nhà trò Văn Trinh vốn không có người cầm chầu, cầm chịch như hát ca trù hay hát cô đầu. Xu hướng chuyển dịch lời chữ Hán thành Nôm ra cho dễ hiểu là phổ biến”. Hát nhà trò Văn Trinh được bảo tồn bằng văn tự và lưu truyền qua các thế hệ. Các sáng tác văn học với hàng chục bài thơ-hát của các tác giả nổi tiếng và của nhiều tác giả khuyết danh trong lễ hội đền Văn Trinh đã đóng góp thêm tư liệu quý vào kho tàng ca trù cả nước.

Trải qua các thời kỳ lịch sử, Đền thờ Trần Nhật Duật dưới chân núi Văn Trinh từng bị xuống cấp. Được cấp ủy, chính quyền địa phương quan tâm, sự đồng hành của các cơ quan chuyên môn, nhà nghiên cứu, nhất là các hộ dân cư trú ở khu vực này khi tự nguyện di chuyển nhà ở, phục vụ công tác nghiên cứu, trùng tu, tôn tạo di tích, Đền thờ Trần Nhật Duật đã được phục dựng.

Di tích núi Văn Trinh và Đền thờ Trần Nhật Duật được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh vào tháng 1/2004, đáp ứng yêu cầu bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa của dân tộc.

Lưu truyền lời hát trong tâm thức cộng đồng

Phó trưởng Phòng Văn hóa-Xã hội xã Quảng Ngọc, Lê Anh Đức chia sẻ: Đền thờ Trần Nhật Duật ngày nay được phục dựng trên diện tích hơn 10ha dưới chân núi Văn Trinh, hướng về phía bắc thuộc khu vực đền Trung xưa. Qua nghinh môn là sân rồng, hai bên có nhà tả, hữu vu; giữa là nhà Bái Đường gồm 5 gian, hai chái; phía sau là sân hậu, tiếp đến tòa điện chữ Công, gồm tiền đường, trung đường và chính tẩm. Chính tẩm bài trí long ngai, đồ thờ có Thánh tượng Chiêu Văn, hai bên dựng tả kiếm, hữu đàn; trung đường thờ Trinh túc phu nhân và tiền đường có đôi câu đối “Thánh đức quang nhân phù nhật nguyệt/Thần công quảng đại đẳng càn khôn”, dịch nghĩa là: Bậc thánh đức sáng cùng ngày tháng/ Bậc thần quảng đại với đất trời.

Gắn liền di tích cùng quần thể di sản vật thể trong không gian văn hóa ở xã Quảng Ngọc là lễ hội truyền thống được tổ chức thường niên và không thể thiếu Hát nhà trò Văn Trinh. Không gian lễ hội kết nối tới đền Thượng. Lễ hội truyền thống này công diễn tới hơn 100 bài Hát nhà trò Văn Trinh mang ý nghĩa thờ Thánh nhưng thực chất là phục vụ dân chúng, đối tượng chủ yếu của cuộc hát. Hát nhà trò Văn Trinh có phần bị mai một nhưng các lời hát vẫn lưu truyền trong tâm thức cộng đồng. Nhiều cá nhân tâm huyết tiếp tục nghiên cứu, tự nguyện tham gia bảo tồn truyền dạy di sản phi vật thể. Câu lạc bộ Hát nhà trò Văn Trinh được thành lập, thu hút 14 thành viên tham gia.

Ông Nguyễn Hoàng Anh, thành viên câu lạc bộ chia sẻ: Ngoài đàn, trống, phách, Hát nhà trò Văn Trinh không thể thiếu ca nương. Lối hát có nội dung ca ngợi công đức của Chiêu Văn đại vương, cảnh đẹp, đổi thay của quê hương, được trình diễn ở nhà Bái Đường nhằm mục đích chính là phục vụ công chúng, đối tượng thụ hưởng, tham gia và sáng tạo văn hóa.

Ngày 26/4/2024, Hát nhà trò Văn Trinh đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Bên cạnh niềm vinh dự đó, để bảo tồn và phát huy loại hình di sản độc đáo gắn với danh nhân Trần Nhật Duật và không gian văn hóa xã Quảng Ngọc (Thanh Hóa), các thành viên Câu lạc bộ Hát nhà trò Văn Trinh mong mỏi có các chính sách hỗ trợ thiết thực nhằm “giữ chân” nghệ nhân.

Có thể bạn quan tâm

Nghệ nhân trẻ Phan Tấn Đạt bên một sản phẩm khảm ốc.

Lưu giữ nét đẹp khảm ốc xà cừ

Từ chiếc vỏ ốc lấp lánh đủ màu, nghệ nhân trẻ Phan Tấn Đạt (34 tuổi, trú phường Kim Long, thành phố Huế) đã cho ra đời những bức khảm đầy tinh xảo. Từng mảnh ốc nhỏ bé được ghép nối dựa trên những nguyên tắc mỹ thuật giúp anh Đạt hiện thực mục tiêu bảo tồn nghề xưa.

Bia Ma Nhai khắc trên vách núi Thành Nam, xã Con Cuông, Nghệ An.

Độc đáo bia Ma Nhai khắc trên núi đá

Gần 700 năm trường tồn giữa đại ngàn miền tây Nghệ An, bia Ma Nhai là chứng tích đặc biệt về lịch sử giữ nước, khẳng định chủ quyền lãnh thổ và giá trị văn hóa thời Trần.

Thế hệ trẻ Thanh Hóa trong một cuộc về nguồn, tìm hiểu vai trò lãnh đạo của Đảng qua các thời kỳ cách mạng.

Những địa chỉ đỏ khơi dậy lòng yêu nước

Xã Thọ Lập, tỉnh Thanh Hóa có diện tích tự nhiên gần 34 km 2 , bao trùm một vùng di sản. Lấy con người là trung tâm, cấp ủy, chính quyền xã xác định phát triển kinh tế luôn đi đôi với bảo tồn, phát huy nguồn lực nội sinh từ truyền thống lịch sử, cách mạng.

Chị Hoàng Kim Ngọc Uyên Nhi vẽ thủ công lên tà áo dài.

Khát vọng làm mới tà áo dài

Từ tình yêu với văn hóa Huế, vợ chồng nhà thiết kế Hoàng Kim Ngọc Uyên Nhi (sinh năm 1992, phường An Cựu, thành phố Huế) đã đưa họa tiết cung đình và hình ảnh di tích lên những tà áo dài linen.

Thác Tà Puồng trong xanh, hùng vĩ giữa núi rừng Trường Sơn.

Vẻ đẹp hoang sơ nơi đại ngàn

Nằm trong không gian xanh rừng nguyên sinh phía đông dãy Trường Sơn, thác Tà Puồng trở thành điểm đến hấp dẫn nhờ vẻ đẹp hoang sơ và mô hình du lịch cộng đồng của đồng bào Bru-Vân Kiều. Không chỉ khai thác hiệu quả vẻ đẹp tự nhiên, mô hình này còn tạo sinh kế, nâng cao thu nhập và góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương.

Theo các già làng, mỗi món ăn đều chứa đựng ký ức của dân tộc mình.

Đánh thức hương vị đại ngàn

Lễ hội Ẩm thực truyền thống các dân tộc miền núi thành phố Huế tại xã A Lưới 2 đã níu chân du khách bởi những món ăn truyền thống của đồng bào Pa Cô, Tà Ôi, Cơ Tu... mở ra cơ hội để văn hóa ẩm thực vùng cao trở thành sản phẩm du lịch cộng đồng đặc trưng, góp phần gìn giữ bản sắc, nâng cao sinh kế cho người dân.

Chùa Phạm Thông ở làng cổ Đông Sơn, phường Hàm Rồng, tỉnh Thanh Hóa.

Hàm Rồng - một vùng di sản, danh thắng

“Thanh Hóa thắng địa là nơi/Rồng vờn hạt ngọc, hạc bơi chân thành”. Câu ca được cộng đồng lưu truyền, gợi mở, mời gọi du khách trải nghiệm một vùng di sản, danh thắng ở Hàm Rồng.

Khách du lịch nghe giới thiệu về hệ thống hang động Phong Nha-Kẻ Bàng.

Khám phá hang Sơn Đoòng thông qua công nghệ số

Tỉnh Quảng Trị vừa khai trương dịch vụ trải nghiệm khám phá hang động lớn nhất thế giới Sơn Đoòng thông qua công nghệ thực tế ảo (VR 5D). Đây là trải nghiệm độc đáo, hấp dẫn cho những người đam mê du lịch khám phá nhưng chưa có điều kiện trực tiếp đến các hang động ở Phong Nha-Kẻ Bàng.

Từng nhịp búa, thớ gỗ, tấm da tạo nên âm thanh vang vọng, gìn giữ hồn cốt văn hóa làng quê xứ Nghệ qua bao thế hệ.

Giữ nhịp trống giữa làng quê xứ Nghệ

Trong nhịp sống hiện đại, khi nhiều làng nghề truyền thống dần phai nhạt, ở xã Đại Đồng (tỉnh Nghệ An) vẫn có những con người lặng lẽ giữ lửa nghề làm trống da. Từng nhịp búa, thớ gỗ, tấm da tạo nên âm thanh vang vọng, góp phần gìn giữ hồn cốt văn hóa làng quê xứ Nghệ qua bao thế hệ.

Bà Nguyễn Thị Kiềm (bên trái) cùng nhóm thợ giữ nghề chằm nón lá Vân Thê.

Duyên dáng nón lá Vân Thê

Trong bối cảnh nhiều làng nghề truyền thống đối mặt với nguy cơ thất truyền, nghề chằm nón lá Vân Thê vẫn được người dân nơi đây nỗ lực giữ gìn, phát huy. Trải qua bao thăng trầm, du lịch làng nghề đã có đóng góp quan trọng vào việc bảo tồn, tiếp nối giá trị của nghề chằm nón xưa.

Vùng biển Cổ Thạch (xã Liên Hương) với nhiều thuyền thúng tạo nên cảnh đẹp hoang sơ.

Vẻ đẹp hoang sơ vùng biển Cổ Thạch

Nằm ở khu vực phía đông bắc tỉnh Lâm Đồng, xã Liên Hương có danh thắng quốc gia kế bên bãi biển hoang sơ, rực rỡ với những viên đá đầy màu sắc, tạo nên vẻ đẹp huyền ảo. Trong quần thể du lịch của xã còn có di tích lịch sử-văn hóa giúp nơi đây có tiềm năng trở thành thiên đường trải nghiệm.

Một đoạn tường thành cổ Diên Khánh

Phát huy giá trị di sản thành cổ Diên Khánh

Được công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia từ năm 1988, trong định hướng phát triển, thành cổ Diên Khánh (Khánh Hòa), sẽ trở thành một điểm nhấn quan trọng trong hệ thống di tích lịch sử, văn hóa địa phương.

Việc tổ chức những chương trình văn hóa-du lịch đặc sắc thu hút lượng khách trong nước và quốc tế đến Gia Lai.

Bản sắc cộng đồng tạo sức bật cho du lịch Gia Lai

Sau sáp nhập, Gia Lai trở thành vùng đất hội tụ độc đáo, nơi núi rừng Tây Nguyên hùng vĩ giao hòa cùng biển xanh miền trung khoáng đạt. Sự kết hợp ấy đã tạo nên lợi thế riêng biệt, giúp ngành du lịch khẳng định vai trò kinh tế mũi nhọn với những câu chuyện văn hóa, bản sắc và sự đồng hành bền chặt của cộng đồng địa phương.

Phút lắng đọng ở không gian sách cũ Cội Nguồn.

Làm mới cho sách cũ

Lật lại từng trang sách cũ, hình ảnh vùng đất học xứ Huế hiện lên trong dáng vẻ nhẹ nhàng, sâu lắng. Không gian sách Cội Nguồn, phường Thuận Hóa, thành phố Huế của bạn trẻ Nguyễn Thị Mỹ Hằng (27 tuổi) như cánh chim mang theo tri thức nhuốm mầu thời gian.

Đền thờ Vua Hàm Nghi và các tướng sĩ Cần Vương ở Cam Lộ.

Phát triển du lịch ở vùng đất cách mạng

Xã Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị được thiên nhiên ưu ái ban tặng khí hậu ôn hòa, cũng là nơi hội tụ của những tầng nấc văn hóa, lịch sử trầm mặc. Từ “Kinh đô kháng chiến” với thành Tân Sở vang bóng một thời, đến những giếng cổ nghìn năm và vườn chè cổ thụ độc đáo.

Nhà vườn Xuân Đài ở làng Thủy Biều.

Giữ khoảng rỗng cho đô thị Huế

Khái niệm rỗng và mở xoay quanh những làng cổ của thành phố Huế đã nhiều lần được các chuyên gia, nhà nghiên cứu tiến hành thảo luận, đánh giá. Với một thành phố đặc biệt như Huế, giá trị văn hóa, lịch sử đang cùng tồn tại, vừa tách biệt vừa gắn kết với quá trình đô thị hóa.

Không gian linh thiêng của đêm hội âm công bên ánh lửa bập bùng.

Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar của người Pa Kô

Bao đời nay, người Pa Kô tại xã Tà Rụt, tỉnh Quảng Trị vẫn gìn giữ những phong tục truyền thống tốt đẹp, giàu triết lý nhân sinh. Trong số đó, Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar là nghi lễ cầu mong sự thịnh vượng, đồng thời là biểu tượng của lòng biết ơn, lối sống thiện lành và tinh thần đoàn kết cộng đồng.

Bạch Mã hướng tới mô hình khu bảo tồn đa chức năng kiểu mẫu theo chuẩn mực quốc tế.

Bạch Mã - hành trình thức giấc

Từ danh hiệu Vườn Di sản ASEAN đến mô hình quản trị rừng dựa trên công nghệ, từ phục hồi đa dạng sinh học đến kinh tế sinh thái bền vững, Bạch Mã đang từng bước khẳng định vị thế một khu bảo tồn kiểu mẫu của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.

Nghề làm nước mắm tại Phan Thiết.

Phát triển thương hiệu nước mắm Phan Thiết

Nước mắm Phan Thiết có lịch sử truyền thống hơn 300 năm, nổi tiếng với hương vị đậm đà, màu sắc đặc trưng và được xem là đặc sản trứ danh của vùng đất ven biển tỉnh Lâm Đồng. Thời gian qua, thương hiệu nước mắm Phan Thiết được xây dựng, phát triển thành sản phẩm OCOP nhằm quảng bá tại thị trường trong và ngoài nước.

Võ Ca Dao hướng dẫn cho du khách nước ngoài trải nghiệm in tranh mộc bản.

Kể Huế bằng những điều thương nhớ

Từ trải nghiệm cá nhân và ký ức về cố đô, Võ Ca Dao cố gắng chắt lọc thành 100 điều nên thử khi đến Huế. Đó không chỉ là gợi ý cho những ai mới tới đây du lịch lần đầu mà còn là một cách kể Huế bằng đời sống thường ngày.

Các sản phẩm OCOP thủ công mỹ nghệ ở thành phố Đà Nẵng được chú ý tại các hội chợ.

Tạo thêm hành lang pháp lý để sản phẩm OCOP vươn xa

Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, sản phẩm nông nghiệp nông thôn của các chủ thể OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm) trên địa bàn thành phố Đà Nẵng tăng lên đáng kể về số lượng, mẫu mã. Bên cạnh tập trung vào những sản phẩm đã và đang có niên hạn, thành phố Đà Nẵng còn có riêng một nghị quyết để phát triển các sản phẩm OCOP theo hướng bền vững.