Người gieo mầm tình yêu dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh

Ở tuổi gần 70, Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Hương vẫn bền bỉ mở lớp truyền dạy dân ca ví, giặm miễn phí tại xã Hưng Nguyên Nam (Nghệ An).

Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Hương, người gieo mầm tình yêu dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh cho thế hệ trẻ.
Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Hương, người gieo mầm tình yêu dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh cho thế hệ trẻ.

Không chỉ gìn giữ những làn điệu ví, giặm cổ, bà còn “gieo mầm” cho thế hệ trẻ tình yêu và niềm tự hào về di sản quê hương. Từ lớp học nhỏ ấy, mạch nguồn dân ca Nghệ Tĩnh tiếp tục được trao truyền và ngân vang trong đời sống hôm nay.

Người giữ hồn ví, giặm

Tối thứ bảy hằng tuần, tại nhà văn hóa đa chức năng xã Hưng Nguyên Nam lại rộn ràng tiếng hát. Trong căn phòng không có bục giảng, những học viên ở nhiều lứa tuổi ngồi thành vòng tròn, chăm chú tập từng làn điệu ví, giặm. Giữa vòng tròn ấy, Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Hương - người đã dành gần trọn cuộc đời cho dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh - kiên nhẫn lắng nghe, khi thì hát mẫu, lúc lại dừng từng câu để sửa nhịp phách, cách lấy hơi, nhả chữ cho học viên.

Bà Hương nhớ lại: “Ngày ấy chưa ai nghĩ đến chuyện học hay biểu diễn dân ca. Người dân hát trong lao động, trong sinh hoạt, trong những đêm hội làng. Trẻ con nghe nhiều rồi thuộc, thuộc rồi hát theo một cách tự nhiên. Chính môi trường văn hóa ấy đã nuôi dưỡng trong tôi tình yêu đặc biệt với dân ca ví, giặm”.

Năm 2012, Câu lạc bộ Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh Hưng Tân được thành lập, bà Hương là một trong những người đầu tiên tham gia gây dựng phong trào. Với bà, bảo tồn dân ca không dừng lại ở việc tổ chức các tiết mục biểu diễn, mà trước hết phải tìm lại và lưu giữ được những làn điệu cổ, những lời ca nguyên bản đang dần mai một theo thời gian.

Cùng với các thành viên câu lạc bộ, bà tìm gặp những người cao tuổi, kiên trì nghe hát, ghi chép, đối chiếu từng câu, từng làn điệu còn lưu lại trong dân gian. Cùng với sưu tầm làn điệu cổ, bà và các thành viên trong Câu lạc bộ còn đặt lời mới về xây dựng nông thôn mới, xây dựng đời sống văn hóa... trên nền các làn điệu truyền thống.

Hơn 10 năm qua, bà Hương cùng các thành viên câu lạc bộ đã sưu tầm 15 tác phẩm dân gian; sáng tác, biên soạn 40 tác phẩm mới. Qua tám kỳ liên hoan dân ca ví, giặm cấp tỉnh và khu vực Bắc Trung Bộ, nhiều tiết mục của câu lạc bộ đạt giải cao, góp phần khẳng định sức sống của phong trào dân ca tại địa phương. Năm 2019, bà vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú, ghi nhận những đóng góp bền bỉ trong bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc.

Nối dài mạch nguồn ví, giặm

Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Hương chia sẻ: “Niềm vui lớn nhất không nằm ở những giải thưởng hay những lần đứng trên sân khấu biểu diễn. Điều khiến tôi luôn đau đáu là làm sao để lớp trẻ hôm nay vẫn còn yêu dân ca, vẫn còn muốn học, muốn hát và tự hào cất lên những làn điệu ví, giặm của quê hương mình. Một ngày nào đó, tôi sợ những câu ví, giặm sẽ dần vắng bóng trong đời sống của lớp trẻ”.

Từ nỗi trăn trở ấy, nhiều năm qua, lớp truyền dạy dân ca miễn phí được bà Hương duy trì đều đặn vào tối thứ bảy hằng tuần tại nhà văn hóa của xã. Không có giáo án cố định, mỗi buổi học được điều chỉnh theo khả năng của học viên. Bà Hương hát mẫu rồi hướng dẫn cách lấy hơi, nhả chữ, luyến láy sao cho đúng chất ví, giặm. Có khi chỉ một câu ngắn, bà phải hát mẫu nhiều lần để người học cảm được nhịp và sắc thái tình cảm trong từng chữ.

“Tôi cũng không nhớ mình đã dạy bao nhiêu người rồi. Chỉ biết còn sức khỏe thì còn dạy, còn hát. Mỗi tuần thấy các cháu, các cô, bác đến lớp đông đủ là vui rồi. Tôi không mong các cháu hát thật hay ngay, chỉ mong các cháu yêu dân ca, sau này lớn lên vẫn còn nhớ, còn cất được vài câu ví, vài điệu giặm. Giữ được dân ca là giữ được tiếng quê mình”, bà tâm sự.

Trong số những “hạt mầm” được bà Hương nâng niu, em Hồ Thị Yến Nhi, sinh năm 2008, ở xóm Hưng Tân, là một gương mặt tiêu biểu. Yến Nhi làm quen với dân ca tại Câu lạc bộ Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh Hưng Tân khi mới ba tuổi. Năm 2026, Yến Nhi lọt vào vòng chung kết và giành giải C cuộc thi “Tìm kiếm tài năng Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh”.

Yến Nhi bộc bạch: “Từ nhỏ em đã được bà Hương tận tình chỉ dạy từng câu ví, điệu giặm. Bà giúp em rèn giọng, lấy hơi, nhả chữ, truyền cho em tình yêu và niềm tự hào về dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh”. Cô Hồ Thị Hoàn, mẹ em Yến Nhi cho biết: “Gia đình không có ai theo nghệ thuật, nhưng nhận thấy niềm say mê của con nên luôn động viên con theo đuổi. Điều khiến tôi vui không chỉ là con đạt giải trong một cuộc thi, mà sau nhiều năm, tình yêu với những câu hát quê hương vẫn được giữ trong con”.

Hiện nhiều học trò vẫn đang miệt mài trau dồi mỗi tuần, lớp học nhỏ đã trở thành một điểm hẹn văn hóa của người dân địa phương. Ở đó, các tài năng trẻ được rèn giọng, luyện kỹ thuật biểu diễn, được bồi đắp tình yêu quê hương, ý thức gìn giữ bản sắc. Với Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Hương, đó là ý nghĩa sâu xa nhất của việc giữ di sản, làm cho di sản tiếp tục có đời sống trong hiện tại và tương lai.

Ông Phan Đăng Minh, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh Hưng Tân chia sẻ, điều đáng quý nhất ở Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Hương chính là lòng nhiệt huyết và sự kiên trì, bền bỉ. Nhiều năm qua, bà có mặt trong hầu hết các buổi sinh hoạt của câu lạc bộ hay lớp truyền dạy. Qua hướng dẫn, trao truyền kỹ thuật hát, bà khơi dậy trong học viên niềm tự hào về di sản văn hóa của quê hương.

Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều giá trị văn hóa truyền thống đứng trước nguy cơ bị lãng quên, sự bền bỉ của Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Hương càng trở nên đáng quý. Bà không chỉ gìn giữ những câu ví, điệu giặm trong ký ức, mà còn trao truyền một cách tự nhiên, bền bỉ để di sản ấy tiếp tục sống trong đời sống hôm nay.

Có thể bạn quan tâm

Đền thờ Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật tọa lạc dưới chân núi Văn Trinh, xã Quảng Ngọc, tỉnh Thanh Hóa.

Không gian văn hóa độc đáo xứ Thanh

Tọa lạc dưới chân núi Văn Trinh, gần trung tâm xã Quảng Ngọc, tỉnh Thanh Hóa, đền thờ Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật cách Quốc lộ 1A chừng 4 km là điểm đến thuận lợi cho du khách trên hành trình khám phá di sản văn hóa của dân tộc.

Nghệ nhân trẻ Phan Tấn Đạt bên một sản phẩm khảm ốc.

Lưu giữ nét đẹp khảm ốc xà cừ

Từ chiếc vỏ ốc lấp lánh đủ màu, nghệ nhân trẻ Phan Tấn Đạt (34 tuổi, trú phường Kim Long, thành phố Huế) đã cho ra đời những bức khảm đầy tinh xảo. Từng mảnh ốc nhỏ bé được ghép nối dựa trên những nguyên tắc mỹ thuật giúp anh Đạt hiện thực mục tiêu bảo tồn nghề xưa.

Bia Ma Nhai khắc trên vách núi Thành Nam, xã Con Cuông, Nghệ An.

Độc đáo bia Ma Nhai khắc trên núi đá

Gần 700 năm trường tồn giữa đại ngàn miền tây Nghệ An, bia Ma Nhai là chứng tích đặc biệt về lịch sử giữ nước, khẳng định chủ quyền lãnh thổ và giá trị văn hóa thời Trần.

Thế hệ trẻ Thanh Hóa trong một cuộc về nguồn, tìm hiểu vai trò lãnh đạo của Đảng qua các thời kỳ cách mạng.

Những địa chỉ đỏ khơi dậy lòng yêu nước

Xã Thọ Lập, tỉnh Thanh Hóa có diện tích tự nhiên gần 34 km 2 , bao trùm một vùng di sản. Lấy con người là trung tâm, cấp ủy, chính quyền xã xác định phát triển kinh tế luôn đi đôi với bảo tồn, phát huy nguồn lực nội sinh từ truyền thống lịch sử, cách mạng.

Chị Hoàng Kim Ngọc Uyên Nhi vẽ thủ công lên tà áo dài.

Khát vọng làm mới tà áo dài

Từ tình yêu với văn hóa Huế, vợ chồng nhà thiết kế Hoàng Kim Ngọc Uyên Nhi (sinh năm 1992, phường An Cựu, thành phố Huế) đã đưa họa tiết cung đình và hình ảnh di tích lên những tà áo dài linen.

Thác Tà Puồng trong xanh, hùng vĩ giữa núi rừng Trường Sơn.

Vẻ đẹp hoang sơ nơi đại ngàn

Nằm trong không gian xanh rừng nguyên sinh phía đông dãy Trường Sơn, thác Tà Puồng trở thành điểm đến hấp dẫn nhờ vẻ đẹp hoang sơ và mô hình du lịch cộng đồng của đồng bào Bru-Vân Kiều. Không chỉ khai thác hiệu quả vẻ đẹp tự nhiên, mô hình này còn tạo sinh kế, nâng cao thu nhập và góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương.

Theo các già làng, mỗi món ăn đều chứa đựng ký ức của dân tộc mình.

Đánh thức hương vị đại ngàn

Lễ hội Ẩm thực truyền thống các dân tộc miền núi thành phố Huế tại xã A Lưới 2 đã níu chân du khách bởi những món ăn truyền thống của đồng bào Pa Cô, Tà Ôi, Cơ Tu... mở ra cơ hội để văn hóa ẩm thực vùng cao trở thành sản phẩm du lịch cộng đồng đặc trưng, góp phần gìn giữ bản sắc, nâng cao sinh kế cho người dân.

Chùa Phạm Thông ở làng cổ Đông Sơn, phường Hàm Rồng, tỉnh Thanh Hóa.

Hàm Rồng - một vùng di sản, danh thắng

“Thanh Hóa thắng địa là nơi/Rồng vờn hạt ngọc, hạc bơi chân thành”. Câu ca được cộng đồng lưu truyền, gợi mở, mời gọi du khách trải nghiệm một vùng di sản, danh thắng ở Hàm Rồng.

Khách du lịch nghe giới thiệu về hệ thống hang động Phong Nha-Kẻ Bàng.

Khám phá hang Sơn Đoòng thông qua công nghệ số

Tỉnh Quảng Trị vừa khai trương dịch vụ trải nghiệm khám phá hang động lớn nhất thế giới Sơn Đoòng thông qua công nghệ thực tế ảo (VR 5D). Đây là trải nghiệm độc đáo, hấp dẫn cho những người đam mê du lịch khám phá nhưng chưa có điều kiện trực tiếp đến các hang động ở Phong Nha-Kẻ Bàng.

Từng nhịp búa, thớ gỗ, tấm da tạo nên âm thanh vang vọng, gìn giữ hồn cốt văn hóa làng quê xứ Nghệ qua bao thế hệ.

Giữ nhịp trống giữa làng quê xứ Nghệ

Trong nhịp sống hiện đại, khi nhiều làng nghề truyền thống dần phai nhạt, ở xã Đại Đồng (tỉnh Nghệ An) vẫn có những con người lặng lẽ giữ lửa nghề làm trống da. Từng nhịp búa, thớ gỗ, tấm da tạo nên âm thanh vang vọng, góp phần gìn giữ hồn cốt văn hóa làng quê xứ Nghệ qua bao thế hệ.

Bà Nguyễn Thị Kiềm (bên trái) cùng nhóm thợ giữ nghề chằm nón lá Vân Thê.

Duyên dáng nón lá Vân Thê

Trong bối cảnh nhiều làng nghề truyền thống đối mặt với nguy cơ thất truyền, nghề chằm nón lá Vân Thê vẫn được người dân nơi đây nỗ lực giữ gìn, phát huy. Trải qua bao thăng trầm, du lịch làng nghề đã có đóng góp quan trọng vào việc bảo tồn, tiếp nối giá trị của nghề chằm nón xưa.

Vùng biển Cổ Thạch (xã Liên Hương) với nhiều thuyền thúng tạo nên cảnh đẹp hoang sơ.

Vẻ đẹp hoang sơ vùng biển Cổ Thạch

Nằm ở khu vực phía đông bắc tỉnh Lâm Đồng, xã Liên Hương có danh thắng quốc gia kế bên bãi biển hoang sơ, rực rỡ với những viên đá đầy màu sắc, tạo nên vẻ đẹp huyền ảo. Trong quần thể du lịch của xã còn có di tích lịch sử-văn hóa giúp nơi đây có tiềm năng trở thành thiên đường trải nghiệm.

Một đoạn tường thành cổ Diên Khánh

Phát huy giá trị di sản thành cổ Diên Khánh

Được công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia từ năm 1988, trong định hướng phát triển, thành cổ Diên Khánh (Khánh Hòa), sẽ trở thành một điểm nhấn quan trọng trong hệ thống di tích lịch sử, văn hóa địa phương.

Việc tổ chức những chương trình văn hóa-du lịch đặc sắc thu hút lượng khách trong nước và quốc tế đến Gia Lai.

Bản sắc cộng đồng tạo sức bật cho du lịch Gia Lai

Sau sáp nhập, Gia Lai trở thành vùng đất hội tụ độc đáo, nơi núi rừng Tây Nguyên hùng vĩ giao hòa cùng biển xanh miền trung khoáng đạt. Sự kết hợp ấy đã tạo nên lợi thế riêng biệt, giúp ngành du lịch khẳng định vai trò kinh tế mũi nhọn với những câu chuyện văn hóa, bản sắc và sự đồng hành bền chặt của cộng đồng địa phương.

Phút lắng đọng ở không gian sách cũ Cội Nguồn.

Làm mới cho sách cũ

Lật lại từng trang sách cũ, hình ảnh vùng đất học xứ Huế hiện lên trong dáng vẻ nhẹ nhàng, sâu lắng. Không gian sách Cội Nguồn, phường Thuận Hóa, thành phố Huế của bạn trẻ Nguyễn Thị Mỹ Hằng (27 tuổi) như cánh chim mang theo tri thức nhuốm mầu thời gian.

Đền thờ Vua Hàm Nghi và các tướng sĩ Cần Vương ở Cam Lộ.

Phát triển du lịch ở vùng đất cách mạng

Xã Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị được thiên nhiên ưu ái ban tặng khí hậu ôn hòa, cũng là nơi hội tụ của những tầng nấc văn hóa, lịch sử trầm mặc. Từ “Kinh đô kháng chiến” với thành Tân Sở vang bóng một thời, đến những giếng cổ nghìn năm và vườn chè cổ thụ độc đáo.

Nhà vườn Xuân Đài ở làng Thủy Biều.

Giữ khoảng rỗng cho đô thị Huế

Khái niệm rỗng và mở xoay quanh những làng cổ của thành phố Huế đã nhiều lần được các chuyên gia, nhà nghiên cứu tiến hành thảo luận, đánh giá. Với một thành phố đặc biệt như Huế, giá trị văn hóa, lịch sử đang cùng tồn tại, vừa tách biệt vừa gắn kết với quá trình đô thị hóa.

Không gian linh thiêng của đêm hội âm công bên ánh lửa bập bùng.

Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar của người Pa Kô

Bao đời nay, người Pa Kô tại xã Tà Rụt, tỉnh Quảng Trị vẫn gìn giữ những phong tục truyền thống tốt đẹp, giàu triết lý nhân sinh. Trong số đó, Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar là nghi lễ cầu mong sự thịnh vượng, đồng thời là biểu tượng của lòng biết ơn, lối sống thiện lành và tinh thần đoàn kết cộng đồng.

Bạch Mã hướng tới mô hình khu bảo tồn đa chức năng kiểu mẫu theo chuẩn mực quốc tế.

Bạch Mã - hành trình thức giấc

Từ danh hiệu Vườn Di sản ASEAN đến mô hình quản trị rừng dựa trên công nghệ, từ phục hồi đa dạng sinh học đến kinh tế sinh thái bền vững, Bạch Mã đang từng bước khẳng định vị thế một khu bảo tồn kiểu mẫu của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.

Nghề làm nước mắm tại Phan Thiết.

Phát triển thương hiệu nước mắm Phan Thiết

Nước mắm Phan Thiết có lịch sử truyền thống hơn 300 năm, nổi tiếng với hương vị đậm đà, màu sắc đặc trưng và được xem là đặc sản trứ danh của vùng đất ven biển tỉnh Lâm Đồng. Thời gian qua, thương hiệu nước mắm Phan Thiết được xây dựng, phát triển thành sản phẩm OCOP nhằm quảng bá tại thị trường trong và ngoài nước.

Võ Ca Dao hướng dẫn cho du khách nước ngoài trải nghiệm in tranh mộc bản.

Kể Huế bằng những điều thương nhớ

Từ trải nghiệm cá nhân và ký ức về cố đô, Võ Ca Dao cố gắng chắt lọc thành 100 điều nên thử khi đến Huế. Đó không chỉ là gợi ý cho những ai mới tới đây du lịch lần đầu mà còn là một cách kể Huế bằng đời sống thường ngày.