Thực tiễn sau hơn 6 tháng triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cho thấy chuyển đổi số tại cơ sở vẫn gặp nhiều vướng mắc, trong đó kỹ năng số của đội ngũ cán bộ cấp xã còn một số hạn chế. Khi cán bộ cơ sở chưa thành thạo công nghệ, việc triển khai dịch vụ công trực tuyến, hướng dẫn người dân và kết nối các chương trình phát triển kinh tế-xã hội sẽ gặp nhiều trở ngại.
Ngược lại, khi được trang bị tốt hơn về kỹ năng và công cụ số thì hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính phục vụ người dân và hỗ trợ phát triển ở cơ sở sẽ nâng lên rõ rệt. Đây chính là nền tảng để chuyển đổi số đi vào cuộc sống, bắt đầu từ cơ sở.
Ông Vũ Đại Thắng, đại diện Sở Khoa học và Công nghệ Hải Phòng cho biết, sau hơn 6 tháng vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thành phố đã đạt nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng bộc lộ không ít khó khăn như: Đội ngũ cán bộ cấp xã chưa đồng đều, có nơi vừa thiếu vừa yếu; một bộ phận cán bộ còn hạn chế về kinh nghiệm trong lĩnh vực khoa học-công nghệ, cần tiếp tục được bổ sung, kiện toàn và nâng cao trình độ.
Thực tiễn sau hơn 6 tháng triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cho thấy chuyển đổi số tại cơ sở vẫn gặp nhiều vướng mắc, trong đó kỹ năng số của đội ngũ cán bộ cấp xã còn một số hạn chế.
Bên cạnh đó, cơ sở vật chất tại một số trung tâm phục vụ hành chính công chưa đáp ứng yêu cầu; tình trạng hồ sơ giải quyết chậm, quá hạn vẫn xảy ra; công tác chuyển đổi số, kết nối và chia sẻ dữ liệu chưa đồng bộ, nhất là trong các lĩnh vực hộ tịch, đất đai.
Từ thực tế đó, ông Thắng cho rằng, việc nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ cơ sở được xem là yêu cầu cấp thiết, tạo nền tảng để mô hình chính quyền hai cấp vận hành đồng bộ, thống nhất và hiệu quả.
Cùng quan điểm, ông Nguyễn Thanh Vũ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Buôn Ma Thuột (tỉnh Đắk Lắk) cho rằng: Giai đoạn sắp xếp đơn vị hành chính, xây dựng chính quyền địa phương hai cấp tuy khối lượng công việc tăng lên, nhưng cũng là thời điểm cần tập trung nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ; trong đó, kiến thức về khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và kỹ năng số là những nội dung thiết yếu đối với cán bộ cấp xã. Thực tế, đa số cán bộ cơ sở đều mong muốn được học tập, cập nhật và “nâng cấp” năng lực để phục vụ nhân dân tốt hơn, song vẫn gặp hạn chế về thời gian, kinh phí và điều kiện tiếp cận đào tạo.
Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, nơi trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), năng lượng xanh và kinh tế số trở thành động lực then chốt, với tri thức, sáng tạo và công nghệ là nguồn lực sản xuất quan trọng nhất. Trong bối cảnh đó, cán bộ cấp xã giữ vai trò tuyến đầu của chuyển đổi số, trực tiếp hướng dẫn người dân, doanh nghiệp sử dụng dịch vụ công trực tuyến, khai thác dữ liệu và ứng dụng khoa học, công nghệ vào phát triển nông thôn mới, đô thị văn minh. Việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp cùng các mục tiêu phát triển mới đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải trang bị cho cán bộ cơ sở tư duy, kiến thức và kỹ năng số phù hợp, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.
Để tháo gỡ vướng mắc từ thực tiễn, mới đây, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tổ chức chương trình tập huấn trên nền tảng số cho 1.800 học viên là cán bộ, công chức, viên chức cấp xã, với 19 chuyên đề được thiết kế ngắn gọn, thiết thực, sát yêu cầu công tác ở cấp xã. Không chỉ đổi mới phương thức, hình thức học trực tuyến còn thúc đẩy tinh thần tự học, tự bồi dưỡng của cán bộ cơ sở, hình thành thói quen học tập suốt đời.
Mỗi học viên có tài khoản riêng để theo dõi tiến độ, đánh giá năng lực, qua đó giúp các cấp quản lý giám sát minh bạch, thực chất. Đặc biệt, thông qua nền tảng số, chương trình có thể tiếp cận đồng thời hàng chục nghìn cán bộ xã trên cả nước, cho phép học mọi lúc, mọi nơi, không gián đoạn công việc và tiết kiệm đáng kể chi phí ngân sách.
Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được Đảng và Nhà nước xác định là động lực trung tâm, then chốt cho phát triển nhanh và bền vững. Ở cấp cơ sở, thông qua đội ngũ cán bộ xã, các chủ trương, chính sách mới thật sự đi vào cuộc sống, đến từng người dân, hộ gia đình và cộng đồng dân cư. Vì vậy, địa phương cần tạo điều kiện tối đa cho cán bộ học tập, đồng thời gắn kết quả đào tạo với hiệu quả công việc.
Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết sẽ triển khai đồng bộ các nhiệm vụ nhằm hỗ trợ cấp xã giảm tải công việc, tạo điều kiện để cán bộ dành nhiều thời gian hơn cho việc gần dân, hiểu dân và thực hiện tốt các nhiệm vụ cốt lõi. Những công việc hành chính mang tính lặp lại hoàn toàn có thể tự động hóa bằng công nghệ sẽ từng bước được tinh giản. Đây chính là hướng đi căn bản, tạo nền tảng cho chuyển đổi số đi vào chiều sâu và tạo bứt phá từ cấp cơ sở.
Để chuyển đổi số tại cơ sở triển khai hiệu quả, các chuyên gia cho rằng cần tăng cường các khóa tập huấn gắn với vận hành chính quyền 2 cấp như ứng dụng dữ liệu số trong quản lý đất đai, dân cư, doanh nghiệp; đơn giản hóa thủ tục hành chính trên nền tảng dữ liệu; xây dựng kịch bản điều hành và ứng dụng AI trong xử lý, tổng hợp, báo cáo. Đồng thời, số hóa, cung cấp các tài liệu dưới dạng điện tử, truy cập qua internet, nhằm tạo ra một hệ sinh thái tri thức linh hoạt để cán bộ xã chủ động tự học và hỗ trợ người dân, tạo sức lan tỏa từ cơ sở.
