Thành phố Hồ Chí Minh đã mở rộng không gian đô thị, hình thành một siêu đô thị vùng với vai trò cực tăng trưởng then chốt của cả nước. Việc sửa đổi Nghị quyết số 98/2023/ QH15 không chỉ dừng lại ở khắc phục những vướng mắc kỹ thuật, mà quan trọng hơn, cần hướng tới những giải pháp căn cơ, thực tiễn, mở khóa nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế cho thành phố.
Một trong những đề xuất được quan tâm là xây dựng Quỹ đầu tư hạ tầng vùng siêu đô thị. Thay vì chỉ dựa vào tỷ lệ điều tiết ngân sách hay phát hành trái phiếu đô thị riêng lẻ, Thành phố Hồ Chí Minh cần một cơ chế tài chính đủ mạnh để tập trung nguồn lực cho các dự án hạ tầng liên kết vùng. Quỹ này có thể hình thành từ ba nguồn: Phần ngân sách được điều tiết theo cơ chế đặc thù; phát hành trái phiếu xanh hoặc trái phiếu vùng; cùng sự tham gia của nhà đầu tư chiến lược theo hình thức đối tác công - tư. Kinh nghiệm quốc tế đã chứng minh hiệu quả của mô hình này. Nhật Bản có Quỹ đầu tư hạ tầng quốc gia, quy mô hàng chục tỷ USD, giúp thúc đẩy nhanh chóng các dự án đường sắt cao tốc, cảng biển, hạ tầng số. Hàn Quốc cũng vận hành Quỹ hạ tầng quốc gia như một kênh huy động vốn hiệu quả cho đường sắt đô thị, đường cao tốc liên vùng. Nếu được vận dụng phù hợp ở Việt Nam, Quỹ đầu tư hạ tầng vùng không chỉ giải quyết bài toán vốn cho tuyến metro liên tỉnh, đường cao tốc ven biển hay trung tâm logistics cảng - sân bay, mà còn là công cụ quan trọng để điều phối lợi ích, bảo đảm phát triển cân bằng trong toàn vùng siêu đô thị.
Cùng với đổi mới tài chính, cải cách hành chính phải là đột phá tiếp theo. Một hướng đi khả thi là thí điểm Khu hành chính số Thành phố Hồ Chí Minh, nơi toàn bộ thủ tục về đầu tư, kinh doanh, đất đai, xuất nhập khẩu được xử lý trên một nền tảng số duy nhất. Mô hình này có thể rút ngắn đáng kể thời gian xử lý hồ sơ, giảm chi phí giao dịch, loại bỏ tầng nấc trung gian. Singapore đã triển khai hệ thống BizFile, cho phép doanh nghiệp đăng ký trực tuyến chỉ trong vài giờ. Dubai xây dựng Smart Dubai Government, xử lý gần như toàn bộ dịch vụ công qua nền tảng số. Kinh nghiệm đó cho thấy, chính quyền điện tử toàn diện không chỉ là công cụ quản trị hiện đại, mà còn là lợi thế cạnh tranh lớn trong thu hút đầu tư. Khi doanh nghiệp toàn cầu có thể đăng ký dự án, xin giấy phép xây dựng hay thông quan hàng hóa chỉ trong vài ngày thay vì vài tháng, họ sẽ có thêm lý do chọn Thành phố Hồ Chí Minh làm điểm đến lâu dài.
Một động lực khác là phát triển cụm đổi mới sáng tạo liên kết vùng. Thay vì phân tán thành nhiều “thung lũng sáng tạo” nhỏ, thành phố có thể dẫn dắt hình thành hành lang đổi mới sáng tạo, kéo dài từ khu vực trung tâm ra các xã, phường ở Bình Dương(cũ) và Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ). Cụm này nếu được quy hoạch bài bản sẽ trở thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh, kết nối trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp khởi nghiệp, quỹ đầu tư mạo hiểm và hạ tầng thử nghiệm công nghệ. Đây không chỉ là không gian sáng tạo, mà còn là động lực then chốt đưa thành phố trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của cả nước.
Điều quan trọng cần nhấn mạnh là việc sửa đổi Nghị quyết số 98/2023/QH15 phải đặt trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia. Cơ chế đặc thù cho Thành phố Hồ Chí Minh không phải là sự ưu ái riêng, mà là cách phát huy vai trò đầu tàu, tạo hiệu ứng lan tỏa cho vùng Đông Nam Bộ và cả nước. Khi thành phố huy động được nguồn lực quốc tế, triển khai quản trị hiện đại, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, cam kết trách nhiệm qua hiệp ước phát triển, thì thành công của thành phố cũng là thành công chung của đất nước. Việc tháo gỡ rào cản pháp lý không chỉ giúp thành phố bứt phá, mà còn góp phần hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển vào giữa thế kỷ 21.
Do đó, việc sửa đổi Nghị quyết số 98/2023/QH15 lần này cần mở ra bốn cánh cửa lớn: Một quỹ tài chính vùng đủ mạnh; một chính quyền số toàn diện; một cụm đổi mới sáng tạo liên kết và một hiệp ước phát triển vùng gắn quyền hạn với trách nhiệm. Đây là những giải pháp đã được kiểm chứng ở nhiều quốc gia, nhưng nếu được áp dụng linh hoạt trong điều kiện Việt Nam, hoàn toàn có thể trở thành bước đột phá thực tiễn. Khi đó, Thành phố Hồ Chí Minh mở rộng sẽ có hành lang pháp lý vững chắc và động lực mạnh mẽ để vươn lên ngang tầm các siêu đô thị toàn cầu, xứng đáng là trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệ của đất nước.
Sự năng động, sáng tạo và tinh thần tiên phong vốn là đặc trưng của Thành phố Hồ Chí Minh. Với hành lang pháp lý mới và những cơ chế phù hợp, thành phố sẽ phát huy mạnh mẽ hơn nữa vai trò đầu tàu, không chỉ cho sự phát triển của một đô thị, mà còn cho tương lai chung của dân tộc.
