Thế giới ngày một biến đổi không ngừng do động lực phát triển của nền kinh tế thị trường. Cùng với nó là sự tiến bộ mạnh mẽ của khoa học và công nghệ, nhất là trong lĩnh vực giao thông vận tải, tin học và công nghệ cao… dẫn đến 3 xu hướng chính trong các nền kinh tế: cạnh tranh trong chuỗi cung ứng; chi phí thương mại giảm kết hợp an ninh kinh tế; cuối cùng nhưng có vai trò quan trọng là kiến tạo môi trường sản xuất, kinh doanh.
Mối quan hệ chính phủ - doanh nghiệp
Để hoàn thiện và phát triển môi trường đầu tư kinh doanh, mặc dù chủ thể “người dân” đóng vai trò rất quan trọng về dài hạn (vì thực tế các nguồn lực tài chính, tài nguyên… do Chính phủ điều hành là của toàn dân), nhưng ở thực tại, mối quan hệ giữa Chính phủ (được Quốc hội bổ nhiệm điều hành các nguồn lực của đất nước) và doanh nghiệp đóng vai trò quyết định, định hướng phát triển và xử lý các khuyết tật của thị trường. Nhà nước kiến tạo thể chế và điều tiết, trong khi doanh nghiệp chủ động sản xuất, kinh doanh để tạo ra nguồn lực sản phẩm cho quốc gia.
Chính phủ và doanh nghiệp có chung một nền tảng chức năng ở chỗ cả hai đều thực hiện các chiến lược, quản lý nguồn lực và ra quyết định theo pháp luật hiện hành để đạt được các mục tiêu cụ thể. Mặc dù mục tiêu cuối cùng của hai chủ thể kinh tế này khác nhau, phúc lợi công cộng (welfare) so với lợi nhuận tư nhân (profit).
Tuy nhiên, hiện nay nhiều mô hình quản trị kinh tế chậm thay đổi so với thực tế đời sống kinh doanh: Thể chế, quản lý và thực thi ngày càng chồng chéo nhau, dàn trải hàng ngang và phiến diện dẫn đến triệt tiêu các động lực do chi phí cơ hội ngày càng tăng, nguồn lực sản phẩm cho các siêu dự án quốc gia hạn chế và lợi ích doanh nghiệp ngày càng giảm, dẫn đến nền kinh tế trì trệ, kém phát triển… Điều đó đòi hỏi sự phối hợp, đối thoại tích cực và thực chất giữa doanh nghiệp và Chính phủ để xây dựng và cải thiện hơn nữa thể chế môi trường sản xuất, kinh doanh nhằm đạt được mục tiêu phát triển đất nước và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Mô hình "2 trong 1", được gọi là mô hình lai hoặc tích hợp theo chiều dọc, thường được các nền kinh tế phát triển sử dụng để chủ động kiến tạo môi trường sản xuất, kinh doanh theo hướng tích hợp hai nguồn lực xã hội: chính phủ và doanh nghiệp. Sự kết hợp này tạo ra kịch bản kinh tế dự báo trước, minh bạch để doanh nghiệp, nhà đầu tư yên tâm đầu tư dài hạn nhằm bảo đảm nền kinh tế vận hành hiệu quả theo quy luật thị trường nhưng vẫn đi đúng định hướng, bảo đảm công bằng xã hội.
Giải pháp chiến lược để chuyển đổi mô hình tăng trưởng
Ổn định môi trường kinh doanh thông qua đối thoại công tư (PPD) là nền tảng cốt lõi để giữ vững ổn định vĩ mô, kiểm soát giá cả, lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn. Đối thoại giúp Chính phủ tháo gỡ khó khăn về thể chế, cắt giảm thủ tục hành chính, từ đó tạo niềm tin và kích hoạt nguồn vốn tư nhân trong hợp tác công tư (PPP). Đây là giải pháp chiến lược nhằm chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia cũng như thực hiện tốt 3 đột phá chiến lược trong giai đoạn 2026-2030 mà Đại hội XIV của Đảng đề ra.
PPD là mô hình thể chế có giá trị thực thi pháp lý cao, bao gồm một hội đồng các tác nhân tinh hoa trong khu vực công và tư nhân nhằm thực hiện hiệu quả khung chiến lược 3Q (Quy hoạch, Quản trị, Quan hệ quốc tế) và hướng tới tầm nhìn quốc gia đến năm 2050.
Mục tiêu của PPD bao gồm xây dựng lòng tin và thu hẹp khoảng cách để tạo nền tảng cho việc phân tích vấn đề chung, xác định các chính sách và cải cách thể chế góp phần tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi hơn cho sự phát triển của khu vực tư nhân. Chính phủ và các cơ quan hữu quan trực tiếp tham gia vào PPD có chức năng thúc đẩy các cải cách hợp lý và khả thi, trong khi các doanh nghiệp tham gia PPD có nhiều khả năng hỗ trợ thúc đẩy cải cách.
Nếu không có đối thoại bình đẳng, các chính phủ có xu hướng đi theo những tiếng nói lớn nhất, mạnh mẽ nhất (độc quyền), vốn hiếm khi nói lên lợi ích tốt nhất của tăng trưởng khu vực tư nhân trên diện rộng. Quy trình chính sách không nên giới hạn ở một nhóm nhỏ có đặc quyền tiếp cận các cấu trúc chính trị và quản trị, mà phải xây dựng trên các cấu trúc và quy trình được thiết lập có chủ đích nhằm thu hút sự tham gia của đại diện khu vực doanh nghiệp cốt lõi vào việc xây dựng và thực hiện chính sách, đồng thời thúc đẩy trách nhiệm giải trình của các nhà hoạch định chính sách.
Chính phủ nên chăng cần nghiên cứu thành lập Ủy ban Tham vấn công - tư (PPCC) bao gồm đại diện các cơ quan ban, ngành liên quan do lãnh đạo Chính phủ làm Chủ tịch. Trong quá trình đó, PPCC cần có sự tham gia của các trường đại học và viện nghiên cứu…
Cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam (bao gồm 3 khu vực doanh nghiệp cốt lõi: sản xuất, thương mại và tài chính, ngân hàng) thành lập Ủy ban Thường trực doanh nghiệp hỗn hợp (SC). SC cần tích hợp cả doanh nghiệp FDI liên kết với doanh nghiệp nhà nước và tư nhân để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Kiến tạo môi trường sản xuất, kinh doanh “2 trong 1” PPD
SC được thành lập với cơ chế Chủ tịch luân phiên hằng năm giữa đại diện ba khu vực doanh nghiệp cốt lõi. Ủy ban này có nhiệm vụ phản ánh ý kiến, kiến nghị, nguyện vọng của khu vực tư nhân tới Chính phủ về các nút thắt trong môi trường sản xuất, kinh doanh, tài chính - ngân hàng cũng như những biến động bất thường của thị trường, qua đó góp phần duy trì ổn định vĩ mô, khuyến khích đầu tư nước ngoài và thúc đẩy hoạt động kinh tế trong nước.
Một bộ phận thư ký sẽ tập hợp kết luận của hội nghị PPD (có thể tổ chức hằng quý hoặc đột xuất) thành những quyết định hành động có giá trị thực thi theo pháp luật với các tiêu chí bảo đảm chất lượng và tiến độ thực tế cũng như phù hợp với quá trình xây dựng và thực hiện các nghị định, thông tư của Chính phủ theo luật hiện hành. Các khuyến nghị liên quan đến sửa đổi hoặc xây dựng mới văn bản pháp lý cần đệ trình nhanh chóng lên Quốc hội.
Hoạt động đối thoại công tư của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp (VCCI) và các hiệp hội doanh nghiệp với các cơ quan Chính phủ đã góp phần làm cho môi trường kinh doanh, đầu tư liên tục được cải thiện tích cực. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên mới, mô hình đột phá mang tính kiến tạo PPD “2 trong 1” sẽ hoàn thiện thể chế liên kết các nguồn lực mạnh mẽ hơn nữa, thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo nhằm góp phần hiện thực hóa một cách nhanh và bền vững các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.
