Tận dụng đúng "cửa sổ cơ hội" trong cuộc đua lượng tử

Sau trí tuệ nhân tạo (AI) và bán dẫn, lượng tử đang trở thành chiến trường công nghệ mới giữa các cường quốc. Tư duy phát triển mới này được thể hiện rất rõ qua việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu hoàn thiện Đề án phát triển công nghệ lượng tử mang tầm chiến lược.

Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao để đón đầu cho phát triển khoa học công nghệ. Ảnh: NGUYỆT ANH
Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao để đón đầu cho phát triển khoa học công nghệ. Ảnh: NGUYỆT ANH

Nếu ở lĩnh vực AI, bán dẫn hay điện toán đám mây, các chuẩn mực công nghệ và hệ sinh thái thị trường gần như đã được định hình bởi những tập đoàn khổng lồ, thì với công nghệ lượng tử, ngay cả các cường quốc cũng đang trong giai đoạn thử nghiệm.

Điều đó mở ra một cơ hội đặc biệt cho những quốc gia biết đi đúng thời điểm và có chiến lược dài hạn.

Rút ngắn khoảng cách công nghệ lượng tử

Tại buổi làm việc của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số mới đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu phải tiếp tục nghiên cứu sâu hơn, bài bản hơn để xây dựng Đề án “Nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ lượng tử phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh”.

Thông điệp được đưa ra rất rõ ràng, đây là vấn đề chiến lược quốc gia, gắn với chủ quyền số, an ninh dữ liệu, năng lực cạnh tranh và sức mạnh quốc gia trong tương lai. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Việt Nam phải “đi sau nhưng không đi chậm”; phải “đi sớm về nhận thức, đi chắc về nền tảng, đi đúng vào những khâu có thể tạo năng lực thật và giá trị thật”.

Nhìn từ góc độ quốc tế, cuộc đua lượng tử hiện nay chưa bước sang giai đoạn thương mại hóa toàn diện. Các chuẩn công nghệ vẫn đang hình thành, nhiều bài toán nền tảng vẫn chưa có lời giải hoàn chỉnh.

Bà Rossy Nhung Nguyễn, CEO kiêm đồng sáng lập Quanova (tổ chức công nghệ và đổi mới sáng tạo về lượng tử đầu tiên tại Việt Nam) nhận định, nếu Việt Nam đầu tư nghiêm túc ngay từ bây giờ, sẽ không phải “đuổi theo” mà có thể “chạy cùng” với các quốc gia khác trên cùng một đường đua. Khi Việt Nam tham gia vào phần mềm hay AI, các chuẩn mực đã được thiết lập, vai trò của người đến sau gần như đã được định sẵn. Nhưng ở công nghệ lượng tử, ngay cả các quốc gia tiên phong cũng đang thử nghiệm và chưa ai thật sự nắm ưu thế tuyệt đối.

Quan điểm này cũng trùng hợp với đánh giá của giới khoa học trong nước. GS, TS Trần Hồng Thái, Viện trưởng Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho rằng công nghệ lượng tử là lĩnh vực khó, nhưng không phải ngoài tầm với của Việt Nam nếu có chiến lược phù hợp.

Theo ông, điều quan trọng nhất hiện nay là xây dựng được ba nền tảng cốt lõi gồm: nền tảng con người, nền tảng hạ tầng nghiên cứu và nền tảng thể chế.

Trong đó, yếu tố con người giữ vai trò quyết định. Công nghệ lượng tử là lĩnh vực liên ngành sâu, đòi hỏi sự kết hợp giữa vật lý, toán học, khoa học máy tính, quang tử, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo. Việt Nam cần sớm hình thành các chương trình đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ và kỹ sư chuyên ngành lượng tử; đồng thời tăng cường đưa nghiên cứu sinh tới các trung tâm hàng đầu thế giới.

Một lợi thế được nhiều chuyên gia nhắc tới là nền tảng toán học và vật lý lý thuyết của Việt Nam vốn có truyền thống tốt qua nhiều thế hệ. Đây là tiền đề quan trọng bởi lượng tử là lĩnh vực đòi hỏi tư duy trừu tượng rất cao.

Bên cạnh đó, cộng đồng các nhà khoa học người Việt Nam đang làm việc tại những trung tâm nghiên cứu lớn trên thế giới cũng được xem là “tài sản chiến lược” giúp Việt Nam kết nối nhanh với dòng chảy công nghệ toàn cầu.

GS Trần Hồng Thái cho rằng, khoảng cách giữa tiềm năng và năng lực thực tế vẫn là thách thức lớn. Nếu không có cơ chế điều phối thống nhất ở cấp quốc gia, nguồn lực sẽ bị phân tán, các đơn vị đầu tư trùng lặp và khó hình thành năng lực lõi.

“Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đề xuất thành lập Trung tâm Công nghệ lượng tử quốc gia theo mô hình “hub-and-node”, tức một trung tâm hạt nhân kết nối các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và đơn vị quốc phòng-an ninh”, ông Thái cho biết.

Theo định hướng này, thay vì mỗi nơi đầu tư manh mún, Việt Nam sẽ tập trung xây dựng các phòng thí nghiệm trọng điểm, hệ thống thiết bị dùng chung và các nhóm nghiên cứu xuất sắc đủ sức cạnh tranh quốc tế.

Từ nghiên cứu đến năng lực quốc gia

Trong Đề án phát triển công nghệ lượng tử đang được hoàn thiện, năm lĩnh vực ưu tiên đã được xác định. Đáng chú ý, ưu tiên hàng đầu hiện nay là mật mã hậu lượng tử và truyền thông lượng tử. Theo các chuyên gia, khi máy tính lượng tử đủ mạnh xuất hiện trong tương lai, nhiều hệ thống mã hóa truyền thống có thể bị phá vỡ. Điều này khiến an ninh dữ liệu, an ninh tài chính và an ninh quốc gia đứng trước những rủi ro chưa từng có.

Hướng đi về thuật toán và phần mềm lượng tử được đánh giá phù hợp với lợi thế của Việt Nam hơn so với việc đầu tư toàn diện vào phần cứng lượng tử - vốn đòi hỏi nguồn lực tài chính khổng lồ.

GS Trần Hồng Thái cho rằng, Việt Nam hoàn toàn có thể tham gia sâu vào chuỗi giá trị lượng tử thông qua phát triển thuật toán, mô phỏng vật liệu, tối ưu hóa logistics hay trí tuệ nhân tạo lượng tử.

Ngày 15/5/2025, Đại học Quốc gia Hà Nội đã chính thức thành lập Viện Công nghệ lượng tử với định hướng làm chủ một số công nghệ lõi và đào tạo nhân lực chuyên sâu.

TS Nguyễn Quốc Hưng, Viện trưởng Công nghệ lượng tử chia sẻ, Viện đặt mục tiêu trong năm 2026, phối hợp với Trường đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia Hà Nội triển khai chương trình thạc sĩ Truyền thông lượng tử, chương trình chuyên sâu sau đại học đầu tiên của Việt Nam trong lĩnh vực này.

Ở góc độ doanh nghiệp, việc hình thành hệ sinh thái công nghệ lượng tử cũng đang được đặt ra. Những tập đoàn lớn trong lĩnh vực viễn thông, bán dẫn, AI và an ninh mạng như Viettel, VNPT hay FPT được kỳ vọng sẽ trở thành lực lượng nòng cốt của hệ sinh thái lượng tử trong tương lai.

Tuy nhiên, để công nghệ lượng tử thật sự trở thành nền tảng công nghệ chiến lược, bài toán lớn nhất vẫn là cơ chế.

Công nghệ lượng tử có chu kỳ đầu tư dài, rủi ro cao và khó đo đếm hiệu quả trong ngắn hạn. Nếu áp dụng tư duy quản lý truyền thống với áp lực thành tích và cơ chế tài chính cứng nhắc, rất khó tạo ra các đột phá thực chất.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu phải đổi mới cách đánh giá khoa học, chấp nhận rủi ro có kiểm soát và phân biệt rõ giữa thất bại khoa học trung thực với lãng phí hay hình thức.

Đây được xem là điều kiện quan trọng để giới khoa học dám theo đuổi những bài toán khó và dài hạn.

Theo bà Rossy Nhung Nguyễn, việc đưa điện toán và truyền thông lượng tử vào danh mục công nghệ chiến lược quốc gia theo Quyết định 1131/QĐ-TTg cũng cho thấy cam kết chính sách mạnh mẽ của Chính phủ.

“Nếu đầu tư có hệ thống, tập trung vào hai đến ba lĩnh vực ưu tiên và duy trì liên tục trong 10-15 năm, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một trung tâm công nghệ lượng tử của khu vực”. Điều quan trọng nhất, theo bà, là phải tận dụng đúng “cửa sổ cơ hội” khi cuộc chơi vẫn đang ở vạch xuất phát.

Lịch sử phát triển công nghệ từng chứng kiến nhiều cơ hội bị bỏ lỡ khi các quốc gia đi sau không đủ quyết tâm hoặc thiếu tầm nhìn chiến lược. Nhưng với lượng tử, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội khác biệt. Đó là cơ hội tham gia vào quá trình định hình tương lai công nghệ toàn cầu ngay từ những bước đầu tiên.

Có thể bạn quan tâm

Toàn cảnh Hội thảo “Tăng trưởng 2 con số - Động lực từ doanh nghiệp” do Báo Nhân Dân phối hợp Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức.

"Tăng trưởng 2 con số - Động lực từ doanh nghiệp"

Mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn mới đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về một môi trường kinh doanh thật sự thông thoáng, minh bạch và khuyến khích đổi mới sáng tạo. Khi doanh nghiệp được “cởi trói”, nguồn lực đầu tư, năng lực sản xuất và khát vọng vươn lên của khu vực tư nhân sẽ chuyển hóa thành động lực tăng trưởng bền vững cho đất nước.

Doanh nghiệp bất động sản đang phải cạnh tranh quyết liệt hơn để thu hút vốn. Ảnh: NAM ANH

Dòng vốn triệu USD đổi “khẩu vị”

Thị trường mua bán sáp nhập (M&A) bất động sản đang bước sang một chu kỳ thận trọng hơn. Nhà đầu tư yêu cầu dự án phải chứng minh được pháp lý, tiến độ, hiệu quả khai thác và dòng tiền.

Khi đa dạng trở nên cấp thiết

Hiện tượng cổ phiếu (CP) vốn hóa lớn, đầu ngành (blue chip) giảm sàn, mất giá xuất hiện khá nhiều trong năm 2026 này. Đây vốn là những CP có rủi ro thấp, nhưng đứng trước những biến động bất ngờ, nhà đầu tư (NĐT) cần có những giải pháp để bảo vệ danh mục, mà đa dạng hóa có thể là lựa chọn mang tính cấp thiết.

Các sản phẩm dệt may từ nguyên liệu sợi tre được khách nước ngoài quan tâm. Ảnh: HẢI NAM

Hướng tới mở rộng thị trường nước ngoài

Nền tảng số về phát triển thị trường nước ngoài do Vụ Phát triển Thị trường nước ngoài (TTNN), Bộ Công thương và hệ thống các cơ quan Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài phối hợp vận hành, là sáng kiến góp phần tìm kiếm cơ hội giao thương quốc tế. Nền tảng cung cấp dữ liệu xuất nhập khẩu, tin tức thị trường và các báo cáo chuyên sâu cho doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và các cơ quan quản lý.

Xây dựng sâm Ngọc Linh thành thương hiệu quốc gia

Ngày 2/7, Viện Hóa học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (Viện Hàn lâm) đã ký kết Thỏa thuận hợp tác nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ với Tập đoàn Y dược sâm Ngọc Linh Việt Nam. Sự kết hợp nghiên cứu được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho hoạt động nghiên cứu ứng dụng, nâng cao giá trị dược liệu Việt Nam, đặc biệt là sâm Ngọc Linh.

Trải nghiệm làm tăng giá trị

Một người đang sinh sống tại Nha Trang, có dịp vào TP Hồ Chí Minh công tác và đi chợ đã bất ngờ khi thấy giá một số loại hải sản ở chợ ngang bằng, có khi còn rẻ hơn tại Nha Trang, dù mức độ tươi ngon, chất lượng là như nhau. Thực tế, nếu quá trình bảo quản, vận chuyển và tiêu thụ vận hành tối ưu thì vẫn đưa ra thị trường được các sản phẩm hải sản tươi với giá phải chăng. Và từ đây cũng đặt ra vấn đề, yếu tố giá bán, dù quan trọng, nhưng không phải quyết định tất cả hành vi mua.

Lượng du khách nước ngoài tăng cao làm cho sức cầu trong nước có xu hướng cải thiện. Ảnh: NAM NGUYỄN

Động lực để kinh tế bứt tốc nửa cuối năm

Để đạt mục tiêu tăng trưởng 10% trong năm 2026, nền kinh tế cần tiếp tục phát huy hiệu quả các động lực truyền thống, đồng thời khơi thông các động lực tăng trưởng mới trong nửa cuối năm.

Đồ họa: KHIẾU MINH

Từ thu nhập trung bình cao đến quốc gia phát triển

Việc Ngân hàng Thế giới (WB) xếp Việt Nam vào nhóm quốc gia có thu nhập trung bình cao là sự ghi nhận hành trình gần 40 năm đổi mới, đồng thời mở ra chặng đường phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức.

Không ít người vẫn coi việc sử dụng các sản phẩm phim ảnh, âm nhạc cho đến phần mềm máy tính miễn phí là điều bình thường. Ảnh: NAM ANH

Tạo dựng văn hóa tôn trọng sáng tạo

Xem phim trên các trang web miễn phí, tải sách điện tử hay sử dụng phần mềm không bản quyền từng là những hành vi phổ biến. Khi khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số trở thành động lực phát triển đất nước, nhận thức về giá trị của tài sản trí tuệ cũng đang thay đổi.

Tâm lý e ngại ban đầu đối với xăng E10 dần được xóa bỏ thông qua công tác truyền thông và thực tế sử dụng. Ảnh: KHIẾU MINH

Hoàn thiện cơ chế triển khai xăng E10 trên toàn quốc

Sau một tháng triển khai bán xăng sinh học E10 trên phạm vi toàn quốc (từ ngày 1/6), thị trường đã ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực về tiêu thụ, nguồn cung và vận hành hệ thống phân phối. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả bước đầu, vấn đề bảo đảm nguồn cung ethanol cũng như những khó khăn của hệ thống bán lẻ đang đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế để lộ trình chuyển đổi diễn ra bền vững.

Việc nâng trần lên 40% sẽ giúp các ngân hàng có thêm dư địa cho vay trung, dài hạn. Ảnh: NGUYỆT ANH

Hướng đi của dòng tiền mới được “mở van”

Việc nâng trần vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn được đánh giá sẽ mở thêm không gian tín dụng, với hơn 1 triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cũng đặt ra lo ngại về hướng đi của lượng vốn mới này.

Số hóa hỗ trợ phát triển kinh tế di sản

Trong phát triển kinh tế di sản, hoạt động số hóa góp phần quan trọng vào việc bảo tồn, phát triển, để các di sản đem lại lợi ích về mặt kinh tế. Thực tiễn tại Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ 6 diễn ra tại tỉnh Khánh Hòa từ 26 đến 28/6 là minh chứng sống động cho lợi ích của số hóa di sản.

Triển khai chính sách gia hạn nộp thuế, tiền thuê đất

Triển khai chính sách gia hạn nộp thuế, tiền thuê đất

Cục Thuế vừa ban hành công điện yêu cầu Thuế các tỉnh, thành phố cùng các đơn vị trực thuộc khẩn trương triển khai Nghị định số 245/2026/NĐ-CP của Chính phủ về gia hạn thời hạn nộp thuế giá trị gia tăng (GTGT), thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và tiền thuê đất trong năm 2026 nhằm hỗ trợ doanh nghiệp, hộ và cá nhân kinh doanh vượt qua khó khăn, duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Hàng tồn kho là một trong những nguyên nhân khiến lợi nhuận chưa thể chuyển hóa thành tiền mặt. Ảnh: NAM ANH

Dòng tiền mới là phép thử

Dù lợi nhuận vẫn hiện hữu trên báo cáo tài chính, nhưng dòng tiền kinh doanh của nhiều doanh nghiệp bất động sản lại tiếp tục âm. Khoảng cách kéo dài giữa “lãi trên sổ sách” và “tiền thật” có thể biến thành áp lực thanh khoản, đặc biệt với doanh nghiệp có nợ ngắn hạn lớn.

Đại học Bách khoa là một trong những trung tâm đào tạo và nghiên cứu chip bán dẫn (IC) trọng điểm của Việt Nam. Ảnh: ANH QUÂN

Xây dựng năng lực tự chủ bán dẫn

Việt Nam đã có đội ngũ thiết kế vi mạch, nhưng khoảng cách từ bản thiết kế đến con chip hoàn chỉnh vẫn là nút thắt lớn. Sự ra đời của Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho mục tiêu tự chủ công nghệ.

Thị trường điện Việt Nam vẫn có sức hút đáng kể đối với dòng vốn tư nhân.

Mở khung chính sách cho năng lượng

Trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật Điện lực (sửa đổi), nhóm các nhà đầu tư năng lượng quy mô lớn - từ điện gió ngoài khơi đến điện khí LNG - tiếp tục gửi nhiều kiến nghị liên quan đến tín dụng, bảo đảm đầu tư và hợp đồng mua bán điện.

Các doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận tín dụng xanh. Ảnh: NGUYỆT ANH

Nút thắt “tiêu chí” của dòng vốn xanh

Tín dụng xanh tại Việt Nam tăng trưởng tích cực nhưng chủ yếu tập trung vào các dự án lớn. Doanh nghiệp nhỏ vẫn khó tiếp cận do nút thắt tiêu chí về môi trường, dữ liệu và quản trị.

Hiểu rõ câu chuyện nâng hạng

Việc thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam được nâng hạng, về tổng thể sẽ mang tính tích cực. Nhưng như nhiều chuyên gia chứng khoán và những người có uy tín trên thị trường khẳng định, nâng hạng vốn dĩ là câu chuyện dài. Mà đã là câu chuyện dài thì sẽ có từng phần khác nhau, và tất nhiên có cả những kịch tính, bất ngờ.

Phần lớn các phòng thí nghiệm được xây dựng dựa trên năng lực sẵn có của các đơn vị chủ trì. Ảnh: NGUYỆT ANH

Đánh thức động lực kinh tế tri thức

Phòng thí nghiệm không đơn thuần là nơi đặt những thiết bị nghiên cứu hiện đại. Đây là cái nôi sản sinh công nghệ lõi, là nơi hình thành những ý tưởng có khả năng thay đổi năng lực cạnh tranh của cả nền kinh tế.

Giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài. Ảnh: NAM ANH

“Hòn đá tảng” của thị trường chứng khoán

Trong các báo cáo phân loại thị trường hằng năm, tình trạng hết tỷ lệ sở hữu nước ngoài (room ngoại) liên tục được một công ty tài chính đa quốc gia (MSCI - Mỹ) nhắc đến như một hạn chế lớn của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Trên sàn chứng khoán, giá trị vốn hóa của Viettel Global vượt qua con số 10 tỷ USD.

Mở đường cho doanh nghiệp công nghệ lên sàn

FPT, CMC đang là những dấu ấn hiếm hoi của doanh nghiệp công nghệ trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, dữ liệu và nền kinh tế số tăng tốc, việc mở rộng cánh cửa thị trường vốn cho doanh nghiệp công nghệ được kỳ vọng sẽ tạo thêm những động lực tăng trưởng mới.

Thanh khoản tạo đáy

Sau khi giá trị giao dịch (GTGD) khớp lệnh tại sàn HoSE giảm xuống dưới ngưỡng 10.000 tỷ đồng/phiên vào ngày 11/6, đã xuất hiện những tín hiệu phục hồi sau đó. Trong phiên hôm qua (17/6), GTGD tại HoSE đã vượt ngưỡng 20.000 tỷ đồng.