Cơ hội nào khi cán cân thương mại đảo chiều?

Cán cân thương mại của Việt Nam bất ngờ chuyển sang nhập siêu trong những tháng đầu năm 2026. Thế giới đang chuyển từ ưu tiên giá rẻ sang ưu tiên độ ổn định chuỗi cung ứng.

Đồ họa: KHIẾU MINH
Đồ họa: KHIẾU MINH

Trong giai đoạn 2021 - 2025, cán cân thương mại hàng hóa đều ghi nhận thặng dư, năm 2025 tiếp tục đạt mức trên 20 tỷ USD. Tuy nhiên bước sang năm 2026, xu hướng đã thay đổi. Tháng 1, 2 và 3 ghi nhận nhập siêu tương ứng khoảng 1,78 tỷ USD, 1,01 tỷ USD và 0,68 tỷ USD. Tháng 4 ghi nhận con số cao nhất, 3,99 tỷ USD, nâng tổng mức nhập siêu lên 7,46 tỷ USD.

Chưa phải là dấu hiệu bất thường

Theo bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Thống kê dịch vụ và giá, Cục Thống kê, việc chuyển sang nhập siêu chủ yếu phản ánh nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất. Nhóm hàng tư liệu sản xuất đạt 165,37 tỷ USD, chiếm 94,2% tổng kim ngạch nhập khẩu. Trong đó, nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng chiếm 54,8% và nhóm nguyên, nhiên, vật liệu chiếm 39,4%.

Nhóm hàng vật phẩm tiêu dùng chỉ đạt 10,27 tỷ USD, chiếm 5,8%. Điều này cho thấy doanh nghiệp chủ động tăng dự trữ đầu vào để phòng ngừa rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng và biến động giá năng lượng.

Ở chiều ngược lại, xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng cao đạt 169 tỷ USD, tăng 20% so với cùng kỳ năm trước. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo với kim ngạch đạt 151,5 tỷ USD, tăng 21,2%, chiếm gần 90% tổng kim ngạch xuất khẩu. Bên cạnh đó, nhóm hàng nông, lâm, thủy sản tiếp tục duy trì vai trò quan trọng với kim ngạch đạt 12,68 tỷ USD, tăng 0,9%.

“Nhập siêu trong giai đoạn này mang tính chất ngắn hạn, gắn với chu kỳ sản xuất và yếu tố giá, đồng thời phản ánh sự chủ động thích ứng của doanh nghiệp trước những biến động của kinh tế toàn cầu, chưa phải là dấu hiệu bất thường”, bà Oanh nêu rõ.

Trong báo cáo triển vọng vĩ mô tháng 5, các chuyên gia của Công ty Chứng khoán MB (MBS) dự báo kim ngạch nhập khẩu năm 2026 sẽ ở mức khoảng 15 - 16%. Việt Nam tiếp tục gia tăng nhập khẩu hàng hóa từ Mỹ nhằm thu hẹp thặng dư thương mại với nước này. Đồng thời, nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị và dây chuyền công nghệ được kỳ vọng tăng mạnh để phục vụ mở rộng sản xuất cũng như đầu tư hạ tầng.

Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam có thể tăng khoảng 15 - 16% trong năm 2026 nhờ nhiều yếu tố hỗ trợ. Theo Cơ quan Phát triển về Thương mại của Liên hợp quốc (UNCTAD), thương mại hàng hóa toàn cầu trong lĩnh vực điện tử (nhóm ngành có thế mạnh của Việt Nam) được dự báo tăng mạnh 14% so với năm 2025. Sự tăng trưởng này đến từ nhu cầu đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) gia tăng.

Sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các mức thuế đối ứng vào tháng 2, mức thuế nhập khẩu trung bình đối với hàng hóa Việt Nam vào Mỹ đã giảm từ 21,6% xuống khoảng 16%. Ngoài ra, chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sang các thị trường có tiêu chuẩn cao nhưng giá trị gia tăng lớn hơn như Liên minh châu Âu và Hàn Quốc cũng được kỳ vọng tạo thêm dư địa tăng trưởng cho xuất khẩu.

Việt Nam đang thúc đẩy tiến trình đàm phán và ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do với các thị trường mới như các Tiểu Vương quốc Ả rập thống nhất, Israel và Qatar. Trên cơ sở đó, MBS dự báo thặng dư thương mại trong năm 2026 sẽ duy trì ở mức khoảng 23 tỷ USD.

231.jpg
Xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng cao đạt 169 tỷ USD, tăng 20% so với cùng kỳ năm trước. Ảnh: KHIẾU MINH

Duy trì tăng trưởng hai con số

Dù nhập siêu hiện nay được đánh giá chủ yếu mang tính chu kỳ và phục vụ sản xuất, song theo giới chuyên gia, diễn biến này vẫn đặt ra nhiều vấn đề cần theo dõi trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn. Đặc biệt, căng thẳng leo thang tại Trung Đông được xem là yếu tố có thể tác động trực tiếp và gián tiếp tới hoạt động thương mại quốc tế cũng như cán cân thương mại của Việt Nam trong thời gian tới.

Rủi ro lớn nhất hiện nay nằm ở khả năng gián đoạn vận tải và biến động mạnh của giá năng lượng toàn cầu. Khi xung đột kéo dài, chi phí vận tải quốc tế có thể tăng mạnh do tàu hàng phải chuyển hướng hoặc đối mặt nguy cơ tắc nghẽn tại các tuyến hàng hải chiến lược. Điều này không chỉ kéo dài thời gian giao hàng mà còn làm tăng đáng kể chi phí logistics của doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Giá dầu tăng cũng sẽ kéo theo chi phí đầu vào của nhiều ngành sản xuất trong nước tăng lên, đặc biệt với các lĩnh vực phụ thuộc lớn vào nhiên liệu và nguyên liệu nhập khẩu như dệt may, nhựa, hóa chất, vận tải hay chế biến chế tạo. Áp lực chi phí gia tăng có thể làm suy giảm biên lợi nhuận và sức cạnh tranh của hàng xuất khẩu Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Không chỉ tác động tới chi phí sản xuất, biến động năng lượng còn có thể làm gia tăng áp lực lạm phát tại các nền kinh tế lớn như Mỹ và châu Âu. Khi lạm phát tăng trở lại, các ngân hàng trung ương có thể duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt lâu hơn dự kiến, qua đó ảnh hưởng đến tiêu dùng và nhu cầu nhập khẩu hàng hóa. Đây là yếu tố có thể gây sức ép lên xuất khẩu của Việt Nam trong các quý tới.

Trong báo cáo đánh giá tác động của chiến sự Trung Đông đối với kinh tế Việt Nam, VinaCapital cho rằng nếu xung đột chuyển sang trạng thái “chiến tranh tiêu hao”, kéo dài nhiều tuần mà không bên nào giành được lợi thế quyết định, nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng tại Eo biển Hormuz sẽ gia tăng đáng kể. Đối với Việt Nam, VinaCapital dự báo tăng trưởng GDP có thể giảm khoảng 1 điểm phần trăm do chi phí năng lượng tăng cao và thương mại toàn cầu suy yếu; đồng thời giảm thêm khoảng 1 điểm phần trăm do xuất khẩu sụt giảm.

Theo TS Nguyễn Sơn, giảng viên ngành Quản lý chuỗi cung ứng và logistics, Đại học RMIT Việt Nam, thay vì chỉ nhìn vào áp lực chi phí, doanh nghiệp Việt Nam cần nhận ra rằng tình huống này tạo ra cơ hội với đối tác. Điển hình như châu Âu đang đồng thời đối mặt với khủng hoảng năng lượng và quan hệ Liên minh châu Âu (EU) - Mỹ suy giảm. Trong bối cảnh đó, họ đang tích cực tìm kiếm các đối tác thương mại ổn định.

Doanh nghiệp Việt Nam có thể chủ động đề xuất điều chỉnh hợp đồng: Bổ sung điều khoản phụ phí vận tải linh hoạt, chia sẻ gánh nặng chi phí tăng thêm một cách minh bạch, và tận dụng khuôn khổ Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU để đàm phán ưu đãi dài hạn đổi lấy cam kết cung ứng ổn định. Cân bằng trên bàn đàm phán có thể nghiêng về phía người bán có nguồn cung đáng tin cậy.

Quan trọng hơn, trong môi trường bất ổn địa chính trị kéo dài, các nhà mua hàng quốc tế đang ngày càng ưu tiên sự ổn định và đáng tin cậy hơn giá thấp nhất tuyệt đối. Đây là xu hướng có lợi cho Việt Nam. Với nền tảng chính trị ổn định, vị trí địa lý an toàn, mạng lưới 20 hiệp định thương mại tự do có hiệu lực và quan hệ cân bằng với nhiều cực quyền lực, Việt Nam đang sở hữu lợi thế cạnh tranh phi giá ngày càng có giá trị.

"Lợi thế này chỉ được hiện thực hóa nếu doanh nghiệp Việt Nam chủ động củng cố năng lực giao hàng đúng hạn, chất lượng ổn định, và thông tin chuỗi cung ứng minh bạch, những yếu tố mà người mua quốc tế đang coi trọng hơn bao giờ hết trong bối cảnh rủi ro toàn cầu gia tăng", TS Nguyễn Sơn lưu ý.

Có thể bạn quan tâm

Liệu cơm gắp mắm

Cuộc đua bán hàng trên kênh thương mại điện tử (TMĐT) đang có chiều hướng ngày càng khốc liệt, mà ở đó, sự kém hiệu quả sẽ phải trả giá bằng chi phí lớn.

Không gian Thế giới kim cương tại các trung tâm thương mại lớn ở Thành phố Hồ Chí Minh.

“Vùng trũng” quản lý tài sản có giá trị

Kim cương có giá trị hàng trăm triệu đến vài tỷ đồng, thậm chí được xem như một kênh tích trữ, nhưng vẫn được giao dịch trong một thị trường thiếu tiêu chuẩn thống nhất, truy xuất nguồn gốc và cơ chế bảo vệ người mua.

Các doanh nghiệp nhỏ và vừa mong muốn có cơ chế để tiếp cận được máy móc, công nghệ. Ảnh: NAM ANH

Cải cách phải đến được với số đông doanh nghiệp

Sau hơn một năm triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW, nhiều cơ chế, chính sách đã nhanh chóng được ban hành, tạo chuyển biến tích cực cho môi trường đầu tư, kinh doanh. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng cải cách chỉ thật sự thành công khi đến được với số đông doanh nghiệp.

Việc triển khai xăng sinh học trên diện rộng đang mở ra cơ hội phát triển cho ngành công nghiệp ethanol trong nước. Ảnh: NAM HẢI

Xây dựng hệ sinh thái nhiên liệu sinh học bền vững

Sau hơn một tháng triển khai xăng E10 trên phạm vi cả nước, bài toán của thị trường không còn dừng ở việc có đủ ethanol để pha chế hay không. Điều quan trọng hơn là làm thế nào để hình thành một hệ sinh thái nhiên liệu sinh học bền vững, trong đó chính sách ổn định, nguồn cung chủ động, vùng nguyên liệu phát triển đồng bộ và cơ chế thị trường đủ hấp dẫn để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư dài hạn.

Nguồn cung hàng hóa thiết yếu được bảo đảm sẽ ổn định giá cả tiêu dùng. Ảnh: NAM NGUYỄN

Giữ đà tăng trưởng cao, chủ động kiểm soát lạm phát

Sáu tháng đầu năm 2026, kinh tế Việt Nam tiếp tục phục hồi tích cực với tốc độ tăng trưởng cao, chỉ số giá tiêu dùng tiến sát ngưỡng mục tiêu điều hành. Vấn đề đặt ra không chỉ là đà tăng trưởng, mà phải bảo đảm ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát và củng cố nền tảng phát triển bền vững.

Thi công cầu cạn thuộc gói XL1 trên tuyến cao tốc Khánh Hòa-Buôn Ma Thuột.

Nỗ lực rút ngắn tiến độ trong điều kiện thi công phức tạp

Các nhà thầu thi công dự án đường cao tốc Khánh Hòa-Buôn Ma Thuột đang huy động cao độ nhân lực, thiết bị, tăng ca kíp nhằm rút ngắn tối đa thời gian thực hiện. Tuy nhiên, trong điều kiện địa hình đồi núi, địa chất phức tạp, nguồn vật liệu khan hiếm và chi phí tăng cao, việc tăng tốc cần được đặt trong nguyên tắc bảo đảm an toàn, chất lượng và hiệu quả.

Với lực lượng lao động trẻ, Việt Nam có sức hút đáng kể đối với các nhà đầu tư. Ảnh: NAM ANH

Giữ lợi thế thu hút FDI bằng môi trường đầu tư

Làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng vẫn mở ra cơ hội cho Việt Nam. Tuy nhiên, để duy trì sức hút với các nhà đầu tư quốc tế, Việt Nam cần chuyển từ cạnh tranh bằng ưu đãi sang cạnh tranh bằng chất lượng môi trường đầu tư.

Đổi vai

Trên thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam, trước đây, nhà đầu tư (NĐT) nước ngoài thường gắn với lợi thế vốn lớn, nhiều kinh nghiệm. Nhưng hiện tại, không phải quỹ nước ngoài nào cũng có những lợi thế đó.

Hiệp hội Dệt may Việt Nam vẫn duy trì được mức xuất siêu 9,2 tỷ USD. Ảnh: NAM NGUYỄN

Hướng tới mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu

Trong sáu tháng đầu năm 2026, hoạt động thương mại quốc tế chịu nhiều tác động từ biến động địa - chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại, các tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng khắt khe và sự dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu. Những yếu tố này vừa tạo ra thách thức, vừa mở ra nhiều cơ hội mới cho hàng hóa Việt Nam nếu doanh nghiệp chủ động thích ứng, nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng tốt các yêu cầu của thị trường.

Tự mở kênh bán hàng trực tuyến

Mặc dù các sàn thương mại điện tử (TMĐT) lớn như Shopee, TikTok Shop, Lazada, Tiki… đang bao trùm thị trường nhưng không ít đơn vị kinh doanh vẫn thiết lập một kênh bán hàng riêng cho mình.

Toàn cảnh Hội thảo “Tăng trưởng 2 con số - Động lực từ doanh nghiệp” do Báo Nhân Dân phối hợp Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức.

"Tăng trưởng 2 con số - Động lực từ doanh nghiệp"

Mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn mới đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về một môi trường kinh doanh thật sự thông thoáng, minh bạch và khuyến khích đổi mới sáng tạo. Khi doanh nghiệp được “cởi trói”, nguồn lực đầu tư, năng lực sản xuất và khát vọng vươn lên của khu vực tư nhân sẽ chuyển hóa thành động lực tăng trưởng bền vững cho đất nước.

Doanh nghiệp bất động sản đang phải cạnh tranh quyết liệt hơn để thu hút vốn. Ảnh: NAM ANH

Dòng vốn triệu USD đổi “khẩu vị”

Thị trường mua bán sáp nhập (M&A) bất động sản đang bước sang một chu kỳ thận trọng hơn. Nhà đầu tư yêu cầu dự án phải chứng minh được pháp lý, tiến độ, hiệu quả khai thác và dòng tiền.

Khi đa dạng trở nên cấp thiết

Hiện tượng cổ phiếu (CP) vốn hóa lớn, đầu ngành (blue chip) giảm sàn, mất giá xuất hiện khá nhiều trong năm 2026 này. Đây vốn là những CP có rủi ro thấp, nhưng đứng trước những biến động bất ngờ, nhà đầu tư (NĐT) cần có những giải pháp để bảo vệ danh mục, mà đa dạng hóa có thể là lựa chọn mang tính cấp thiết.

Các sản phẩm dệt may từ nguyên liệu sợi tre được khách nước ngoài quan tâm. Ảnh: HẢI NAM

Hướng tới mở rộng thị trường nước ngoài

Nền tảng số về phát triển thị trường nước ngoài do Vụ Phát triển Thị trường nước ngoài (TTNN), Bộ Công thương và hệ thống các cơ quan Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài phối hợp vận hành, là sáng kiến góp phần tìm kiếm cơ hội giao thương quốc tế. Nền tảng cung cấp dữ liệu xuất nhập khẩu, tin tức thị trường và các báo cáo chuyên sâu cho doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và các cơ quan quản lý.

Xây dựng sâm Ngọc Linh thành thương hiệu quốc gia

Ngày 2/7, Viện Hóa học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (Viện Hàn lâm) đã ký kết Thỏa thuận hợp tác nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ với Tập đoàn Y dược sâm Ngọc Linh Việt Nam. Sự kết hợp nghiên cứu được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho hoạt động nghiên cứu ứng dụng, nâng cao giá trị dược liệu Việt Nam, đặc biệt là sâm Ngọc Linh.

Trải nghiệm làm tăng giá trị

Một người đang sinh sống tại Nha Trang, có dịp vào TP Hồ Chí Minh công tác và đi chợ đã bất ngờ khi thấy giá một số loại hải sản ở chợ ngang bằng, có khi còn rẻ hơn tại Nha Trang, dù mức độ tươi ngon, chất lượng là như nhau. Thực tế, nếu quá trình bảo quản, vận chuyển và tiêu thụ vận hành tối ưu thì vẫn đưa ra thị trường được các sản phẩm hải sản tươi với giá phải chăng. Và từ đây cũng đặt ra vấn đề, yếu tố giá bán, dù quan trọng, nhưng không phải quyết định tất cả hành vi mua.

Lượng du khách nước ngoài tăng cao làm cho sức cầu trong nước có xu hướng cải thiện. Ảnh: NAM NGUYỄN

Động lực để kinh tế bứt tốc nửa cuối năm

Để đạt mục tiêu tăng trưởng 10% trong năm 2026, nền kinh tế cần tiếp tục phát huy hiệu quả các động lực truyền thống, đồng thời khơi thông các động lực tăng trưởng mới trong nửa cuối năm.

Đồ họa: KHIẾU MINH

Từ thu nhập trung bình cao đến quốc gia phát triển

Việc Ngân hàng Thế giới (WB) xếp Việt Nam vào nhóm quốc gia có thu nhập trung bình cao là sự ghi nhận hành trình gần 40 năm đổi mới, đồng thời mở ra chặng đường phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức.

Không ít người vẫn coi việc sử dụng các sản phẩm phim ảnh, âm nhạc cho đến phần mềm máy tính miễn phí là điều bình thường. Ảnh: NAM ANH

Tạo dựng văn hóa tôn trọng sáng tạo

Xem phim trên các trang web miễn phí, tải sách điện tử hay sử dụng phần mềm không bản quyền từng là những hành vi phổ biến. Khi khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số trở thành động lực phát triển đất nước, nhận thức về giá trị của tài sản trí tuệ cũng đang thay đổi.

Tâm lý e ngại ban đầu đối với xăng E10 dần được xóa bỏ thông qua công tác truyền thông và thực tế sử dụng. Ảnh: KHIẾU MINH

Hoàn thiện cơ chế triển khai xăng E10 trên toàn quốc

Sau một tháng triển khai bán xăng sinh học E10 trên phạm vi toàn quốc (từ ngày 1/6), thị trường đã ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực về tiêu thụ, nguồn cung và vận hành hệ thống phân phối. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả bước đầu, vấn đề bảo đảm nguồn cung ethanol cũng như những khó khăn của hệ thống bán lẻ đang đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế để lộ trình chuyển đổi diễn ra bền vững.

Việc nâng trần lên 40% sẽ giúp các ngân hàng có thêm dư địa cho vay trung, dài hạn. Ảnh: NGUYỆT ANH

Hướng đi của dòng tiền mới được “mở van”

Việc nâng trần vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn được đánh giá sẽ mở thêm không gian tín dụng, với hơn 1 triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cũng đặt ra lo ngại về hướng đi của lượng vốn mới này.

Số hóa hỗ trợ phát triển kinh tế di sản

Trong phát triển kinh tế di sản, hoạt động số hóa góp phần quan trọng vào việc bảo tồn, phát triển, để các di sản đem lại lợi ích về mặt kinh tế. Thực tiễn tại Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ 6 diễn ra tại tỉnh Khánh Hòa từ 26 đến 28/6 là minh chứng sống động cho lợi ích của số hóa di sản.

Triển khai chính sách gia hạn nộp thuế, tiền thuê đất

Triển khai chính sách gia hạn nộp thuế, tiền thuê đất

Cục Thuế vừa ban hành công điện yêu cầu Thuế các tỉnh, thành phố cùng các đơn vị trực thuộc khẩn trương triển khai Nghị định số 245/2026/NĐ-CP của Chính phủ về gia hạn thời hạn nộp thuế giá trị gia tăng (GTGT), thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và tiền thuê đất trong năm 2026 nhằm hỗ trợ doanh nghiệp, hộ và cá nhân kinh doanh vượt qua khó khăn, duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh.