Cơ hội nào khi cán cân thương mại đảo chiều?

Cán cân thương mại của Việt Nam bất ngờ chuyển sang nhập siêu trong những tháng đầu năm 2026. Thế giới đang chuyển từ ưu tiên giá rẻ sang ưu tiên độ ổn định chuỗi cung ứng.

Đồ họa: KHIẾU MINH
Đồ họa: KHIẾU MINH

Trong giai đoạn 2021 - 2025, cán cân thương mại hàng hóa đều ghi nhận thặng dư, năm 2025 tiếp tục đạt mức trên 20 tỷ USD. Tuy nhiên bước sang năm 2026, xu hướng đã thay đổi. Tháng 1, 2 và 3 ghi nhận nhập siêu tương ứng khoảng 1,78 tỷ USD, 1,01 tỷ USD và 0,68 tỷ USD. Tháng 4 ghi nhận con số cao nhất, 3,99 tỷ USD, nâng tổng mức nhập siêu lên 7,46 tỷ USD.

Chưa phải là dấu hiệu bất thường

Theo bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Thống kê dịch vụ và giá, Cục Thống kê, việc chuyển sang nhập siêu chủ yếu phản ánh nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất. Nhóm hàng tư liệu sản xuất đạt 165,37 tỷ USD, chiếm 94,2% tổng kim ngạch nhập khẩu. Trong đó, nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng chiếm 54,8% và nhóm nguyên, nhiên, vật liệu chiếm 39,4%.

Nhóm hàng vật phẩm tiêu dùng chỉ đạt 10,27 tỷ USD, chiếm 5,8%. Điều này cho thấy doanh nghiệp chủ động tăng dự trữ đầu vào để phòng ngừa rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng và biến động giá năng lượng.

Ở chiều ngược lại, xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng cao đạt 169 tỷ USD, tăng 20% so với cùng kỳ năm trước. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo với kim ngạch đạt 151,5 tỷ USD, tăng 21,2%, chiếm gần 90% tổng kim ngạch xuất khẩu. Bên cạnh đó, nhóm hàng nông, lâm, thủy sản tiếp tục duy trì vai trò quan trọng với kim ngạch đạt 12,68 tỷ USD, tăng 0,9%.

“Nhập siêu trong giai đoạn này mang tính chất ngắn hạn, gắn với chu kỳ sản xuất và yếu tố giá, đồng thời phản ánh sự chủ động thích ứng của doanh nghiệp trước những biến động của kinh tế toàn cầu, chưa phải là dấu hiệu bất thường”, bà Oanh nêu rõ.

Trong báo cáo triển vọng vĩ mô tháng 5, các chuyên gia của Công ty Chứng khoán MB (MBS) dự báo kim ngạch nhập khẩu năm 2026 sẽ ở mức khoảng 15 - 16%. Việt Nam tiếp tục gia tăng nhập khẩu hàng hóa từ Mỹ nhằm thu hẹp thặng dư thương mại với nước này. Đồng thời, nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị và dây chuyền công nghệ được kỳ vọng tăng mạnh để phục vụ mở rộng sản xuất cũng như đầu tư hạ tầng.

Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam có thể tăng khoảng 15 - 16% trong năm 2026 nhờ nhiều yếu tố hỗ trợ. Theo Cơ quan Phát triển về Thương mại của Liên hợp quốc (UNCTAD), thương mại hàng hóa toàn cầu trong lĩnh vực điện tử (nhóm ngành có thế mạnh của Việt Nam) được dự báo tăng mạnh 14% so với năm 2025. Sự tăng trưởng này đến từ nhu cầu đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) gia tăng.

Sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các mức thuế đối ứng vào tháng 2, mức thuế nhập khẩu trung bình đối với hàng hóa Việt Nam vào Mỹ đã giảm từ 21,6% xuống khoảng 16%. Ngoài ra, chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sang các thị trường có tiêu chuẩn cao nhưng giá trị gia tăng lớn hơn như Liên minh châu Âu và Hàn Quốc cũng được kỳ vọng tạo thêm dư địa tăng trưởng cho xuất khẩu.

Việt Nam đang thúc đẩy tiến trình đàm phán và ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do với các thị trường mới như các Tiểu Vương quốc Ả rập thống nhất, Israel và Qatar. Trên cơ sở đó, MBS dự báo thặng dư thương mại trong năm 2026 sẽ duy trì ở mức khoảng 23 tỷ USD.

231.jpg
Xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng cao đạt 169 tỷ USD, tăng 20% so với cùng kỳ năm trước. Ảnh: KHIẾU MINH

Duy trì tăng trưởng hai con số

Dù nhập siêu hiện nay được đánh giá chủ yếu mang tính chu kỳ và phục vụ sản xuất, song theo giới chuyên gia, diễn biến này vẫn đặt ra nhiều vấn đề cần theo dõi trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn. Đặc biệt, căng thẳng leo thang tại Trung Đông được xem là yếu tố có thể tác động trực tiếp và gián tiếp tới hoạt động thương mại quốc tế cũng như cán cân thương mại của Việt Nam trong thời gian tới.

Rủi ro lớn nhất hiện nay nằm ở khả năng gián đoạn vận tải và biến động mạnh của giá năng lượng toàn cầu. Khi xung đột kéo dài, chi phí vận tải quốc tế có thể tăng mạnh do tàu hàng phải chuyển hướng hoặc đối mặt nguy cơ tắc nghẽn tại các tuyến hàng hải chiến lược. Điều này không chỉ kéo dài thời gian giao hàng mà còn làm tăng đáng kể chi phí logistics của doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Giá dầu tăng cũng sẽ kéo theo chi phí đầu vào của nhiều ngành sản xuất trong nước tăng lên, đặc biệt với các lĩnh vực phụ thuộc lớn vào nhiên liệu và nguyên liệu nhập khẩu như dệt may, nhựa, hóa chất, vận tải hay chế biến chế tạo. Áp lực chi phí gia tăng có thể làm suy giảm biên lợi nhuận và sức cạnh tranh của hàng xuất khẩu Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Không chỉ tác động tới chi phí sản xuất, biến động năng lượng còn có thể làm gia tăng áp lực lạm phát tại các nền kinh tế lớn như Mỹ và châu Âu. Khi lạm phát tăng trở lại, các ngân hàng trung ương có thể duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt lâu hơn dự kiến, qua đó ảnh hưởng đến tiêu dùng và nhu cầu nhập khẩu hàng hóa. Đây là yếu tố có thể gây sức ép lên xuất khẩu của Việt Nam trong các quý tới.

Trong báo cáo đánh giá tác động của chiến sự Trung Đông đối với kinh tế Việt Nam, VinaCapital cho rằng nếu xung đột chuyển sang trạng thái “chiến tranh tiêu hao”, kéo dài nhiều tuần mà không bên nào giành được lợi thế quyết định, nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng tại Eo biển Hormuz sẽ gia tăng đáng kể. Đối với Việt Nam, VinaCapital dự báo tăng trưởng GDP có thể giảm khoảng 1 điểm phần trăm do chi phí năng lượng tăng cao và thương mại toàn cầu suy yếu; đồng thời giảm thêm khoảng 1 điểm phần trăm do xuất khẩu sụt giảm.

Theo TS Nguyễn Sơn, giảng viên ngành Quản lý chuỗi cung ứng và logistics, Đại học RMIT Việt Nam, thay vì chỉ nhìn vào áp lực chi phí, doanh nghiệp Việt Nam cần nhận ra rằng tình huống này tạo ra cơ hội với đối tác. Điển hình như châu Âu đang đồng thời đối mặt với khủng hoảng năng lượng và quan hệ Liên minh châu Âu (EU) - Mỹ suy giảm. Trong bối cảnh đó, họ đang tích cực tìm kiếm các đối tác thương mại ổn định.

Doanh nghiệp Việt Nam có thể chủ động đề xuất điều chỉnh hợp đồng: Bổ sung điều khoản phụ phí vận tải linh hoạt, chia sẻ gánh nặng chi phí tăng thêm một cách minh bạch, và tận dụng khuôn khổ Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU để đàm phán ưu đãi dài hạn đổi lấy cam kết cung ứng ổn định. Cân bằng trên bàn đàm phán có thể nghiêng về phía người bán có nguồn cung đáng tin cậy.

Quan trọng hơn, trong môi trường bất ổn địa chính trị kéo dài, các nhà mua hàng quốc tế đang ngày càng ưu tiên sự ổn định và đáng tin cậy hơn giá thấp nhất tuyệt đối. Đây là xu hướng có lợi cho Việt Nam. Với nền tảng chính trị ổn định, vị trí địa lý an toàn, mạng lưới 20 hiệp định thương mại tự do có hiệu lực và quan hệ cân bằng với nhiều cực quyền lực, Việt Nam đang sở hữu lợi thế cạnh tranh phi giá ngày càng có giá trị.

"Lợi thế này chỉ được hiện thực hóa nếu doanh nghiệp Việt Nam chủ động củng cố năng lực giao hàng đúng hạn, chất lượng ổn định, và thông tin chuỗi cung ứng minh bạch, những yếu tố mà người mua quốc tế đang coi trọng hơn bao giờ hết trong bối cảnh rủi ro toàn cầu gia tăng", TS Nguyễn Sơn lưu ý.

Có thể bạn quan tâm

Triệu view, triệu lượt khách

Một trong những yếu tố quan trọng góp phần tạo nên sức tăng mạnh lượng du khách trong những kỳ nghỉ lễ chính là sự bùng nổ về nội dung, tương tác trên mạng xã hội. Minh chứng tiêu biểu nhất và gần nhất chính là lượng du khách đã tăng mạnh tại TP Huế trong dịp lễ Giỗ Tổ Hùng Vương cuối tháng 4 vừa qua.

Nhiều ngân hàng lớn đang chuẩn bị triển khai các kế hoạch huy động vốn quy mô lớn qua kênh trái phiếu. Ảnh: NAM ANH

Sự đảo chiều trên thị trường trái phiếu

Ngân hàng vốn được xem là khu vực “khỏe” nhất trên thị trường vốn, nhưng nay cũng đã bước vào cuộc đua huy động trái phiếu với mức lãi suất tiệm cận lãi vay. Nhiều đợt phát hành trái phiếu gần đây của các ngân hàng ghi nhận lãi suất lên tới 8-9%/năm, cao hơn đáng kể so cùng kỳ năm trước.

Tiềm năng rất lớn về gió là nguồn phát triển năng lượng tái tạo của tỉnh Lâm Đồng. Ảnh: NGUYỆT ANH

Dồn dập sóng đầu tư năng lượng tái tạo

Chỉ trong thời gian ngắn, Lâm Đồng liên tiếp đón nhận các đề xuất đầu tư điện mặt trời, thủy điện tích năng và hạ tầng năng lượng từ nhiều doanh nghiệp lớn. Đằng sau làn sóng này là sự dịch chuyển chiến lược của hệ thống điện quốc gia sang các địa phương có khả năng phát triển nguồn điện linh hoạt và ổn định hơn.

Đầu tư công càng lớn, kỷ luật thực thi càng phải nghiêm

Đầu tư công càng lớn, kỷ luật thực thi càng phải nghiêm

Giải ngân vốn đầu tư công đã tăng tốc từ quý II/2026. Tuy nhiên, từ nay đến cuối năm, vấn đề không chỉ nằm ở tỷ lệ giải ngân. Quan trọng hơn là hiệu quả của từng đồng vốn ngân sách đối với nền kinh tế. Báo Thời Nay phỏng vấn GS, TS, chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long (ảnh dưới) về nội dung này.

Những công cụ mới xuất hiện liên tục khiến kỹ sư lập trình phải cập nhật kỹ năng thường xuyên. Ảnh: NAM ANH

AI định hình lại thị trường nhân lực IT

Chỉ trong vài năm trở lại đây, trí tuệ nhân tạo (AI) đã làm thay đổi sâu sắc cách vận hành của ngành công nghiệp phần mềm. Những công việc từng cần cả một nhóm kỹ sư phối hợp nhiều tuần lễ nay có thể được hoàn thiện chỉ trong vài ngày với sự hỗ trợ của AI.

Khi hộ kinh doanh sợ lớn lên

Khi hộ kinh doanh sợ lớn lên

Áp lực chi phí và tuân thủ đang khiến nhiều hộ kinh doanh co cụm, ngại mở rộng. Giảm gánh nặng thủ tục, tạo môi trường dễ tuân thủ hơn được xem là chìa khóa để khu vực này phục hồi và phát triển bền vững.

Sạch hơn ngon

Một sự chuyển dịch đáng chú ý trong lĩnh vực kinh doanh ăn uống (F&B) thời gian gần đây chính là yếu tố vệ sinh an toàn thực phẩm. Trước kia, nhà hàng hay quán ăn nào làm bếp theo mô hình mở, để khách có thể quan sát quá trình chế biến, đã được xem là bước đột phá, thì hiện nay yếu tố này đã trở thành thông lệ.

Các hãng hàng không linh hoạt áp dụng nhiều giải pháp để tiết giảm chi phí. Ảnh: KỲ DUYÊN

Kích cầu hàng không, du lịch để thúc đẩy tăng trưởng

Cú sốc giá nhiên liệu đặt các hãng hàng không và lữ hành đứng trước thử thách mới, không chỉ là cạnh tranh về giá mà phải xem xét trong tổng thể chuỗi vận tải-lưu trú-dịch vụ-điểm đến và đặc biệt là phải xây dựng nền tảng phát triển bền vững để thích ứng tốt hơn trong bối cảnh thị trường liên tục thay đổi.

Mã số vùng trồng đã trở thành công cụ kiểm soát chất lượng và uy tín của nông sản. Ảnh: NGUYỆT ANH

Giữ uy tín nông sản Việt

Từ những cảnh báo và thu hồi mã số vùng trồng thời gian qua, việc Chính phủ ban hành Nghị định 38 được kỳ vọng sẽ siết chặt quản lý, nâng cao trách nhiệm địa phương và chuẩn hóa toàn bộ chuỗi sản xuất xuất khẩu, qua đó bảo vệ uy tín nông sản Việt trên thị trường quốc tế.

Áp lực mưu sinh khiến người dân tiếp tục gieo trồng trên mảnh đất bạc màu. Ảnh: NAM ANH

Đất suy thoái thách thức sinh kế người dân

Gần 12 triệu ha đất bị suy thoái chiếm gần một phần ba diện tích tự nhiên của cả nước. Khi đất mất dần sức sống, người nông dân cũng đối diện nguy cơ mất sinh kế ngay trên chính quê hương mình.

Cá tính của dự báo

Trong báo cáo đăng tải vào đầu năm nay, Công ty chứng khoán (CTCK) VNDirect đưa ra dự báo 2.100 điểm cho VN-Index trong năm 2026. Tuy nhiên, theo báo cáo mới nhất từ đơn vị này, dự báo VN-Index kết thúc năm 2026 được giảm xuống 1.967 điểm.

Hạ tầng giao thông phát triển sẽ giúp kết nối vùng được cải thiện và môi trường đầu tư trở nên thuận lợi hơn. Ảnh: NGUYỆT ANH

Chuyển hóa dòng vốn cho nền kinh tế

Vốn đầu tư công năm 2026 tiếp tục được đẩy lên mức kỷ lục. Khi nỗi lo thiếu vốn dần lùi xa, áp lực giờ đây nằm ở năng lực thực thi và tâm lý sợ trách nhiệm trong bộ máy.Vốn đầu tư công năm 2026 tiếp tục được đẩy lên mức kỷ lục.

Các ngân hàng đang chuyển dần sang chiến lược đa dạng hóa nguồn vốn. Ảnh: NGUYỆT ANH

Ngân hàng chuyển hướng chiến lược

Trong bối cảnh tiền gửi liên tục được rút khỏi hệ thống nhưng lại không thể tăng lãi suất để thu hút vốn, nhiều ngân hàng chủ động thay đổi chiến lược kinh doanh để bảo đảm nội lực.

Sản phẩm alumin phục vụ xuất khẩu tại Nhà máy Alumin Nhân Cơ. Ảnh: LÂM ĐỒNG

Khi ngành nhôm vẫn dừng ở bán thành phẩm

Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có trữ lượng bauxite lớn trên thế giới. Nhưng sau hơn một thập kỷ phát triển công nghiệp bauxite tại Tây Nguyên, chuỗi giá trị nhôm trong nước vẫn chưa thể hình thành trọn vẹn.

Người tiêu dùng trẻ lựa chọn sản phẩm SANYO có mức giá phù hợp nhưng vẫn bảo đảm chất lượng. Ảnh: NAM ANH

Thương hiệu Nhật trở lại và sức hút từ thị trường Việt

Sự trở lại của thương hiệu điện máy Nhật Bản Sanyo sau gần một thập niên vắng bóng không chỉ gợi lại ký ức của nhiều thế hệ người tiêu dùng Việt Nam. Đất nước hình chữ S đang trở thành điểm đến hấp dẫn hàng đầu của dòng vốn đầu tư nước ngoài trong giai đoạn tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thành phố Hồ Chí Minh đang tập trung nhiều giải pháp để tận dụng tiềm năng kinh tế cuối tuần.

Tận dụng tiềm năng kinh tế cuối tuần

Kinh tế cuối tuần được xem là hướng tiếp cận tiềm năng, giúp Thành phố Hồ Chí Minh tối ưu hóa việc sử dụng thời gian, không gian đô thị và hạ tầng hiện hữu. Mô hình này cũng góp phần tạo thêm giá trị gia tăng cho các ngành thế mạnh như dịch vụ, thương mại và du lịch.

Đồ họa: ANH QUÂN

Giải bài toán kiểm soát lạm phát

Giá dầu, chi phí logistics và áp lực tỷ giá đang khiến bài toán kiểm soát lạm phát của Việt Nam trở nên phức tạp hơn so với các giai đoạn trước.

Tuổi đời của giải chạy

Ngoài năng lực vận hành, số lượng người chạy (runner), trải nghiệm mang lại cho người tham gia… thì thâm niên hay tuổi đời cũng là yếu tố quan trọng để tạo nên sức hút của một giải chạy. Năm 2026 đã đi qua gần một nửa và ghi nhận sự thanh lọc gắt gao trong các giải chạy bộ.

Tính đến nay, đã có 42 ngân hàng điều chỉnh giảm lãi suất tiền gửi niêm yết. Ảnh: NAM ANH

Lãi suất lại gặp áp lực

Khi tín dụng tăng nhanh còn tiền gửi tăng chậm, áp lực lãi suất bắt đầu quay lại hệ thống ngân hàng. Ở mặt khác, ngân hàng đang chịu áp lực phải bảo đảm mức lãi vay ở mức thấp nhất có thể nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và thúc đẩy nền kinh tế.

Kỹ sư đang thuyết trình giới thiệu sản phẩm công nghệ. Ảnh: NGUYỆT ANH

Vẫn thiếu người “vẽ bản đồ” công nghệ

Chính phủ đã có động thái thể hiện quyết tâm bứt phá bằng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nhưng một thực tế đang đặt ra là việc khó tìm kiếm những người “vẽ bản thiết kế” cho các đề tài, dự án lớn.

Số doanh nghiệp thành lập mới tăng cho thấy thể chế đang chuyển động theo hướng thuận lợi hơn cho khu vực kinh tế tư nhân. Ảnh: NAM NGUYỄN

Bồi đắp “sức bền” cho doanh nghiệp

Doanh nghiệp gia nhập thị trường gia tăng, nhưng áp lực rút lui vẫn lớn. Bồi đắp “sức bền” trở thành yêu cầu cấp thiết để doanh nghiệp trụ lại và phát triển.

Mô hình mới cho F&B nhỏ lẻ

Do tính chất phổ biến và thiết yếu, kinh doanh ăn uống (F&B) luôn là một ngành sôi động dù có phải đối mặt với nhiều thách thức. Nhưng trong thực tế ngành F&B đang có những thay đổi, thách thức vô cùng mạnh mẽ, đặc biệt ở quy mô nhỏ.

Những dự án được đầu tư hạ tầng đồng bộ thường ghi nhận giá trị bất động sản tăng rõ rệt. Ảnh: NAM ANH

“Cơn sốt” kỳ vọng của bất động sản

Liên tiếp các dự án hạ tầng lớn được công bố, giá chào bán bất động sản tại nhiều nơi bị đẩy lên cao. Các chuyên gia cảnh báo, thị trường đang được dẫn dắt bởi kỳ vọng nhiều hơn nền tảng.

Hệ sinh thái 5G Open RAN do Viettel và Qualcomm hợp tác.

Đặt nền móng cho kỷ nguyên kết nối mới

Trong khi mạng 5G vẫn đang trong quá trình triển khai và thương mại hóa, Việt Nam đã bắt đầu chuẩn bị nền tảng 6G. Những bước đi này mở ra cơ hội để tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái công nghệ toàn cầu.

Nhiều phòng thí nghiệm về robot, tự động hóa, giao thông thông minh, cảm biến… được đầu tư mạnh mẽ tại các cơ sở đào tạo. Ảnh: NGUYỄN NAM

Đường vào công nghệ lõi

Việc ban hành danh mục 11 nhóm công nghệ chiến lược cùng 35 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược thể hiện bước đi hiện thực hóa tham vọng của Việt Nam.

HTX khu vực nông nghiệp giữ vai trò quan trọng trong phát triển nông thôn và tổ chức sản xuất cho nông dân. Ảnh: THÀNH ĐẠT

Gỡ điểm nghẽn để hợp tác xã tăng tốc

Nghị quyết 68-NQ/TW đã mở ra cơ hội liên kết sâu hơn với kinh tế tư nhân, đặt hợp tác xã trước sức ép phải đổi mới quản trị, chuyển đổi số và tham gia thị trường bằng tư duy của một chủ thể kinh tế hiện đại.

Tâm lý e ngại rủi ro thể chế còn có thể khiến doanh nghiệp thu hẹp quy mô đầu tư. Ảnh: BẮC SƠN

Áp lực nâng chuẩn môi trường kinh doanh

Dù vẫn giữ sức hút đầu tư, những rào cản về thủ tục và chi phí tuân thủ đang tạo áp lực nâng chuẩn môi trường kinh doanh tại Việt Nam. Cải cách vì thế trở thành yêu cầu cấp thiết để tăng sức cạnh tranh trong khu vực.

Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam đã kiến nghị Thủ tướng cho phép doanh nghiệp được vay vàng từ người dân với lãi suất thỏa thuận theo quy định.

Để vàng không còn “nằm yên”

Đề xuất cho doanh nghiệp vay vàng trong dân một lần nữa làm nóng bài toán đưa hàng trăm tấn vàng “nằm yên” trở lại lưu thông. Tuy nhiên, tranh luận này không chỉ dừng ở cơ chế vay - cho vay, mà phản ánh vấn đề sâu xa hơn: Thị trường vàng Việt Nam vẫn thiếu một cấu trúc vận hành hiện đại, minh bạch và hiệu quả.