Gia Huy, một kỹ sư lập trình đã có bốn năm kinh nghiệm cho biết, AI đang thay đổi gần như toàn bộ quy trình làm việc của anh. Nếu như trước đây, để triển khai một dự án cho doanh nghiệp cần sự phối hợp của nhiều thành viên (từ thiết kế hệ thống, viết mã, kiểm thử cho đến hoàn thiện sản phẩm...), thì nay nhiều khâu đã được tự động hóa nhờ AI.
“Thừa thợ, thiếu chuyên gia”
Sự thay đổi này đang giúp doanh nghiệp công nghệ nâng cao năng suất lao động đáng kể. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt, tốc độ phát triển sản phẩm được xem là yếu tố quyết định khả năng tồn tại của doanh nghiệp công nghệ. AI vì thế nhanh chóng trở thành công cụ chiến lược đối với nhiều công ty phần mềm.
Tuy nhiên, phía sau sự thuận lợi ấy là áp lực ngày càng lớn đối với người lao động ngành công nghệ. AI không làm cho công việc của kỹ sư phần mềm trở nên nhẹ nhàng hơn như nhiều người hình dung.
Theo Gia Huy, những công cụ mới xuất hiện liên tục khiến kỹ sư lập trình phải cập nhật kỹ năng thường xuyên, đồng thời tích lũy kinh nghiệm để kiểm soát rủi ro và hạn chế sai sót khi sử dụng AI.
Không ít kỹ sư phần mềm hiện nay đang đối mặt với áp lực phải “tự đào tạo lại” để thích ứng với công nghệ mới. Những kiến thức từng được xem là lợi thế chỉ vài năm trước có thể nhanh chóng trở nên lạc hậu. Điều đó khiến vòng đời kỹ năng trong ngành công nghệ ngày càng ngắn hơn.
Thực tế cho thấy AI đang dần thay thế nhiều công việc lập trình cơ bản nhưng lại làm gia tăng nhu cầu đối với nhóm kỹ sư trình độ cao. Các vị trí đòi hỏi tư duy hệ thống, kiểm thử chuyên sâu, quản trị dữ liệu hay phát triển sản phẩm tích hợp AI ngày càng trở nên khan hiếm.
Anh Nguyễn Hữu Đăng, Giám đốc Trung tâm AI xuất sắc của Công ty cổ phần VTI cho biết, AI hiện đã trở thành một phần không thể thiếu trong hoạt động phát triển phần mềm của doanh nghiệp. “Chúng tôi có thể tiết kiệm được nhân sự ở trình độ lập trình cơ bản nhờ AI nhưng lại đối mặt với sự thiếu hụt nghiêm trọng những chuyên gia kiểm thử, có kinh nghiệm chuyên môn cấp cao”, anh Đăng nhận định.
Ông Phạm Thái Sơn, Tổng Giám đốc NTQ cho rằng, thị trường công nghệ thông tin Việt Nam hiện nay đang rơi vào tình trạng “thừa thợ, thiếu chuyên gia”. Theo ông Sơn, số lượng sinh viên tốt nghiệp ngành công nghệ thông tin mỗi năm khá lớn nhưng nguồn nhân lực đáp ứng được yêu cầu thực tế của doanh nghiệp, đặc biệt ở các lĩnh vực mới như AI, dữ liệu lớn hay an ninh mạng lại rất hạn chế. “Cơn khát nhân lực về lâu dài có thể ảnh hưởng không nhỏ tới tính cạnh tranh của doanh nghiệp công nghệ Việt”, ông Sơn nhấn mạnh.
Trong báo cáo xu hướng tuyển dụng 2025-2026 của nền tảng tuyển dụng TopCV công bố cuối năm ngoái, lĩnh vực IT và phần mềm đứng thứ hai trong nhóm ngành được doanh nghiệp ưu tiên tuyển dụng với tỷ lệ 8,64%.
Tuy nhiên, đây cũng là nhóm ngành gặp khó khăn lớn trong tuyển dụng nhân lực chất lượng cao. Theo TopCV, 5 vị trí khó tuyển nhất hiện nay gồm kỹ sư AI (12,2%), kỹ sư cầu nối (9,92%), kiến trúc sư giải pháp (9,16%), lập trình viên di động (7,63%) và kiến trúc sư phần mềm (6,87%).
Những con số này phản ánh nhu cầu rất lớn của doanh nghiệp đối với nhân lực công nghệ trình độ cao trong bối cảnh AI đang tái định hình ngành phần mềm. Đặc biệt, kỹ sư AI hiện trở thành nhóm nhân lực được săn đón mạnh nhất khi nhiều doanh nghiệp đẩy nhanh quá trình ứng dụng AI vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Theo ông Phạm Thái Sơn, để thu hút nhân tài, nhiều doanh nghiệp đang sẵn sàng tăng lương và mở rộng chế độ đãi ngộ cho các vị trí kỹ sư AI, chuyên gia dữ liệu hay kiến trúc sư giải pháp. “Tuy nhiên, tiền lương không còn là yếu tố duy nhất quyết định khả năng giữ chân nhân sự công nghệ. Người lao động hiện nay có xu hướng tìm kiếm môi trường cho phép họ tiếp cận công nghệ mới, tham gia các dự án lớn và có cơ hội phát triển lâu dài”, ông Sơn cho biết.
Cuộc cạnh tranh nhân lực giữa các doanh nghiệp công nghệ hiện không chỉ diễn ra trong nước mà còn mở rộng ra thị trường quốc tế. Với sự phát triển của mô hình làm việc từ xa, nhiều kỹ sư giỏi tại Việt Nam có thể làm việc trực tiếp cho doanh nghiệp nước ngoài với mức thu nhập hấp dẫn hơn rất nhiều.
AI định hình lại thị trường lao động và yêu cầu tái đào tạo nhân lực
Báo cáo xu hướng tuyển dụng 2025-2026 của ITViec công bố đầu năm nay cho thấy thị trường lao động công nghệ đang có dấu hiệu phục hồi nhưng trở nên “kén chọn” hơn.
Có 66,1% số doanh nghiệp dự kiến tăng nhân sự IT trong năm 2025 và 69,6% tiếp tục mở rộng tuyển dụng trong năm 2026. Tuy nhiên, cũng có 34,3% số doanh nghiệp cho biết, AI đã giúp cải thiện năng suất lao động, nên họ không cần tuyển thêm nhân sự.
Xu hướng này phản ánh sự thay đổi rõ rệt của thị trường công nghệ. Doanh nghiệp không còn ưu tiên tuyển số lượng lớn lập trình viên phổ thông mà chuyển sang tìm kiếm nhóm nhân sự tinh gọn, có khả năng làm chủ AI và tham gia vào các khâu phát triển sản phẩm có giá trị cao hơn.
Không chỉ thay đổi ngành công nghiệp phần mềm, AI đang dần định hình lại toàn bộ thị trường lao động Việt Nam. Khảo sát cho thấy có tới 40,7% số doanh nghiệp lựa chọn AI là định hướng chiến lược cho giai đoạn phát triển mới.
Riêng trong ngành IT - phần mềm, tỷ lệ doanh nghiệp chọn AI làm định hướng chiến lược lên tới 58%, cao hơn nhiều so với blockchain hay an ninh mạng. Các vị trí được dự báo có nhu cầu cao nhất trong thời gian tới gồm kỹ sư phần mềm nâng cao, kỹ sư dữ liệu, chuyên gia khoa học dữ liệu và kỹ sư tự động hóa.
Theo Báo cáo thị trường lao động năm 2026 của Navigos Group, khả năng hiểu và ứng dụng công nghệ trong công việc, đặc biệt là AI, hiện là yêu cầu được doanh nghiệp ưu tiên hàng đầu với tỷ lệ 76,8%.
Báo cáo cũng cho thấy sự phát triển mạnh của các lĩnh vực công nghệ cao như AI, Fintech hay Big Data đang khiến nhu cầu tuyển dụng dịch chuyển mạnh sang nhóm nhân lực có kỹ năng chuyên sâu thay vì sinh viên mới ra trường. AI làm tăng năng suất cá nhân, đồng thời cũng làm tăng độ phức tạp của hệ thống.
Ông Nguyễn Hữu Đăng cho rằng, trong kỷ nguyên AI, kỹ sư phần mềm không còn đơn thuần là người viết mã mà phải trở thành những “kiến trúc sư công nghệ” có khả năng giải quyết bài toán thực tiễn bằng tư duy sáng tạo và năng lực thích ứng cao.
Theo các chuyên gia, AI không làm giảm nhu cầu nhân lực ngành công nghệ mà đang tái cấu trúc thị trường lao động theo hướng ưu tiên nhân lực chất lượng cao. Những kỹ sư có khả năng làm chủ công nghệ mới, hiểu dữ liệu và có tư duy sản phẩm sẽ trở thành lực lượng then chốt trong quá trình chuyển đổi số.
Trong bối cảnh đó, bài toán đào tạo nhân lực công nghệ đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Các trường đại học, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ hơn để rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường.
Nhiều chuyên gia nhận định, lợi thế cạnh tranh trong kỷ nguyên AI không còn thuộc về quốc gia có nguồn lao động đông mà thuộc về nơi sở hữu đội ngũ nhân lực chất lượng cao, có khả năng sáng tạo và thích ứng nhanh với thay đổi công nghệ.
Nghịch lý của ngành công nghiệp phần mềm hiện nay vì thế không nằm ở việc AI lấy đi việc làm, mà ở chỗ AI đang tạo ra nhu cầu rất lớn đối với nhóm nhân lực tinh hoa mà thị trường chưa thể đáp ứng kịp. Nếu AI làm biến mất phần lớn công việc kỹ thuật có tính lặp lại, thế hệ kỹ sư kế tiếp sẽ trưởng thành bằng cách nào? Đây cũng là phép thử đối với năng lực thích ứng của doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và người lao động Việt Nam trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.
