Đất suy thoái thách thức sinh kế người dân

Gần 12 triệu ha đất bị suy thoái chiếm gần một phần ba diện tích tự nhiên của cả nước. Khi đất mất dần sức sống, người nông dân cũng đối diện nguy cơ mất sinh kế ngay trên chính quê hương mình.

Áp lực mưu sinh khiến người dân tiếp tục gieo trồng trên mảnh đất bạc màu. Ảnh: NAM ANH
Áp lực mưu sinh khiến người dân tiếp tục gieo trồng trên mảnh đất bạc màu. Ảnh: NAM ANH

Không còn là hiện tượng riêng lẻ

Ở vùng đất Nhân Thủy, xã Đồng Lương, tỉnh Thanh Hóa, nhiều quả đồi giờ chỉ còn lổn nhổn đất đá và những khoảng cỏ dại khô xác. Người dân nơi đây nói rằng đất đã “chết dần” qua từng mùa vụ.

Còn tại Điện Biên, sau trận lũ quét lịch sử năm 2024 tại xã Mường Pồn, hàng chục ha ruộng nương bị vùi lấp dưới lớp đất đá dày đặc. Gần hai năm trôi qua, nhiều diện tích vẫn chưa thể phục hồi.

Nhưng nghịch lý là dù đất bạc màu, nhiều hộ dân vẫn không thể dừng canh tác. Áp lực mưu sinh khiến người dân tiếp tục gieo trồng ngắn ngày, tăng phân bón hóa học để giữ năng suất, vô tình đẩy đất vào vòng xoáy suy kiệt nhanh hơn.

Gia đình anh Lò Văn Tuấn ở bản Lĩnh có gần 4.000 m2 ruộng nước bị đất đá phủ kín. Dù đã huy động người thân san gạt, cải tạo, nhưng lớp đất dày lẫn đá khiến việc phục hồi gần như vượt quá khả năng của một hộ nông dân.

Những câu chuyện ấy không còn là hiện tượng riêng lẻ. Từ miền núi phía bắc đến Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên, ngày càng nhiều vùng đất canh tác đang mất dần khả năng sản xuất. Và phía sau sự suy kiệt của đất là nỗi lo hiện hữu về sinh kế của hàng triệu người dân nông thôn.

Theo số liệu của ngành nông nghiệp và môi trường, Việt Nam hiện có khoảng 11,8 triệu ha đất bị suy thoái. Nghiêm trọng hơn, khoảng 1,2 triệu ha đã ở mức suy thoái nghiêm trọng.

Các chuyên gia cho rằng, sức ép suy thoái đất ở Việt Nam đang ngày càng lớn do tác động đồng thời của biến đổi khí hậu, thiên tai cực đoan và phương thức canh tác thiếu bền vững kéo dài nhiều năm.

Ông Trần Lâm Đồng, Phó Giám đốc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam nhận định, phần lớn diện tích đất ở Việt Nam là đất đồi núi có độ dốc lớn. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, nguy cơ suy thoái đất ngày càng mạnh hơn. “Suy thoái đất dẫn đến năng suất, chất lượng rừng giảm và dần dần đất đai bị bỏ hoang hóa”, ông Đồng cảnh báo.

Ở khu vực Tây Bắc, nơi canh tác ngô trên đất dốc còn phổ biến, mức độ xói mòn đang ở ngưỡng đáng báo động. Theo các nghiên cứu chuyên ngành, nếu không áp dụng các biện pháp bảo vệ đất, lượng đất bị xói mòn do mưa có thể lên tới 100-150 tấn/ha/năm.

Điều đó đồng nghĩa mỗi năm mất khoảng 1-1,5 cm lớp đất mặt - phần đất giàu dinh dưỡng nhất, quyết định trực tiếp đến năng suất cây trồng. Với tốc độ ấy, chỉ sau 5-7 năm, chất lượng đất canh tác sẽ suy giảm nghiêm trọng. Xa hơn, trong khoảng 30-40 năm, nguy cơ mất hoàn toàn tầng đất mặt là hiện hữu.

Tại nhiều vùng trung du miền núi phía bắc và Tây Nguyên đã xuất hiện những khu vực xói mòn nặng, đất trơ sỏi đá, gần như không còn khả năng sản xuất. Nhiều vùng đất phải mất hàng chục năm mới có thể phục hồi tự nhiên lớp đất mặt đã bị cuốn trôi.

Xét theo phân bố địa lý, trung du và miền núi phía bắc hiện là khu vực chịu tác động nặng nề nhất với khoảng 1,4 triệu ha đất thoái hóa. Tiếp đến là Bắc Trung Bộ, duyên hải miền trung và Tây Nguyên, mỗi khu vực có khoảng 1,1 triệu ha đất bị suy thoái.

Không chỉ mất đất vì thiên tai, nhiều địa phương còn đứng trước áp lực thu hẹp đất nông nghiệp do quá trình đô thị hóa, phát triển hạ tầng và công nghiệp hóa.

Tại Điện Biên, diện tích đất trồng cây hằng năm đã giảm hơn 9.000 ha so với năm 2019. Nhiều diện tích đất nông nghiệp được chuyển đổi để phục vụ các dự án giao thông, khu đô thị, sân bay, công trình điện và hạ tầng kinh tế - xã hội.

Trong khi đó, phần lớn quỹ đất sản xuất của tỉnh lại có độ dốc lớn, tầng canh tác mỏng, khả năng phục hồi thấp. Quỹ đất phù hợp cho lúa nước chỉ chiếm khoảng 1,5% diện tích tự nhiên.

Điều đáng lo ngại là suy thoái đất làm giảm năng suất cây trồng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của nông sản Việt Nam.

Khi các tiêu chuẩn xanh, tiêu chuẩn phát triển bền vững ngày càng khắt khe trên thị trường quốc tế, chất lượng đất trở thành yếu tố quyết định chất lượng nông sản. Một nền nông nghiệp dựa trên đất đai suy kiệt sẽ rất khó đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài.

Giữ “sức khỏe đất” để giữ sinh kế cho người dân

Trong nhiều năm, đất đai thường được xem như nguồn tài nguyên có thể khai thác vô tận. Nhưng thực tế hiện nay đang cho thấy giới hạn ngày càng rõ rệt.

Khi đất bạc màu, chi phí sản xuất tăng, năng suất giảm xuống, người nông dân là đối tượng chịu tác động đầu tiên. Ở nhiều vùng nông thôn, đất đai vẫn là tài sản lớn nhất, là “điểm tựa” của sinh kế gia đình. Đất suy thoái đồng nghĩa nguy cơ tái nghèo tăng lên.

Ông Trần Quang Bảo, Cục trưởng Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, suy thoái đất ảnh hưởng rất nặng nề đến sinh kế người dân, nguồn nước, đa dạng sinh học và tiềm ẩn nhiều nguy cơ môi trường khác.

“Việt Nam nằm trong vành đai nhiệt đới nên nguy cơ suy thoái đất, hạn hán luôn hiện hữu. Tuy nhiên, chúng ta đã chủ động xây dựng các chương trình phục hồi, phủ xanh đất trống”, ông Bảo cho biết.

Theo các chuyên gia, bài toán hiện nay không chỉ là phục hồi những vùng đất đã suy thoái mà còn phải thay đổi căn bản phương thức phát triển nông nghiệp.

Ông Trần Lâm Đồng cho rằng, nguyên nhân quan trọng dẫn đến suy thoái đất là canh tác thiếu bền vững trong thời gian dài. Vì vậy, cần chuyển hướng sang nâng cao chất lượng rừng và chất lượng đất bằng cách lựa chọn cây trồng có tính bền vững cao hơn, thay đổi phương thức canh tác và lâm sinh.

Nhiều chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu đưa “sức khỏe đất” trở thành trung tâm trong quản lý tài nguyên và phát triển nông nghiệp. Điều này đòi hỏi các địa phương không chỉ quan tâm đến tăng trưởng sản lượng mà phải chú trọng khả năng phục hồi của đất, kiểm soát xói mòn, hạn chế lạm dụng hóa chất và phát triển các mô hình canh tác bền vững.

Trong bối cảnh quỹ đất ngày càng hạn hẹp, giải pháp không thể là tiếp tục khai thác theo chiều rộng mà phải nâng cao giá trị trên từng đơn vị đất.

Những mô hình nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn, nông-lâm kết hợp đang được xem là hướng đi cần thiết nhằm tái tạo độ phì cho đất và giảm áp lực môi trường. Việc đầu tư thủy lợi, chống xói mòn, cải tạo đồng ruộng cũng cần được coi là đầu tư cho tương lai lâu dài của nông nghiệp.

Quan trọng hơn cả là thay đổi tư duy sử dụng đất. Ông Trần Lâm Đồng nhấn mạnh, từ chỗ chỉ “lấy của đất”, nền nông nghiệp Việt Nam cần chuyển sang tư duy “nuôi đất”, phục hồi đất và sử dụng đất như một nguồn tài nguyên cần được tái tạo bền vững.

Có thể bạn quan tâm

Việt Nam - Mỹ ra tuyên bố chung về tiền tệ

Việt Nam - Mỹ ra tuyên bố chung về tiền tệ

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Tài chính Mỹ vừa công bố Tuyên bố chung về tiền tệ, tái khẳng định cam kết hợp tác chặt chẽ trong khuôn khổ Đối thoại Chính sách Tài chính vĩ mô Việt Nam - Mỹ, nhấn mạnh việc tuân thủ các nghĩa vụ quốc tế liên quan chính sách tỷ giá và tiền tệ.

Khi sản phẩm là hệ sinh thái

Nếu định nghĩa sản phẩm du lịch là những sự kiện, dịch vụ, hoạt động… phục vụ du khách thì cũng nên nhìn nhận đây là một hệ sinh thái hoặc một chuỗi liên kết để có những chiến lược, giải pháp phù hợp nhằm thu hút và phục vụ du khách một cách tốt nhất.

Kê khai thuế thu nhập cá nhân tại Thuế thành phố Hà Nội. Ảnh: Nam Anh

Chính sách thuế cần phản ánh đúng thu nhập

Chi phí sinh hoạt ngày càng tăng khiến nhiều ý kiến cho rằng chính sách thuế thu nhập cá nhân cần được điều chỉnh linh hoạt hơn, bảo đảm phản ánh đúng thu nhập và giảm áp lực cho người lao động.

Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao để đón đầu cho phát triển khoa học công nghệ. Ảnh: NGUYỆT ANH

Tận dụng đúng "cửa sổ cơ hội" trong cuộc đua lượng tử

Sau trí tuệ nhân tạo (AI) và bán dẫn, lượng tử đang trở thành chiến trường công nghệ mới giữa các cường quốc. Tư duy phát triển mới này được thể hiện rất rõ qua việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu hoàn thiện Đề án phát triển công nghệ lượng tử mang tầm chiến lược.

Các doanh nghiệp luôn cần vốn để đầu tư trang thiết bị mở rộng sản xuất, kinh doanh. Ảnh: NAM NGUYỄN

Mô hình kiến tạo môi trường sản xuất, kinh doanh “2 trong 1”

Khả năng phối hợp thực chất giữa khu vực công và khu vực tư góp phần duy trì môi trường sản xuất và kinh doanh ổn định. Bài viết đề xuất mô hình đối thoại công - tư “2 trong 1” như một cơ chế kiến tạo nhằm gắn kết nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển quốc gia.

Ảnh, đồ họa: KHIẾU MINH

Khi cánh cửa đã mở

Hai mươi năm sau ngày gia nhập WTO, phần lớn những mục tiêu hội nhập kinh tế mà Việt Nam đặt ra đã trở thành hiện thực. Nhưng trong một thế giới đang thay đổi nhanh chóng, câu chuyện không còn chỉ là mở cửa thị trường hay gia tăng xuất khẩu.

Du khách tham quan các làng nghề truyền thống tại Đồng bằng sông Cửu Long. Ảnh: NGUYỆT ANH

Cùng CNN kể chuyện Việt Nam

Việc ngành du lịch Việt Nam tiếp tục hợp tác với CNN để quảng bá hình ảnh điểm đến quốc gia cho thấy cách làm du lịch đang có sự thay đổi rõ nét.

Săn hàng khuyến mại hoặc giảm giá đang được nhiều người tiêu dùng lựa chọn. Ảnh: NAM NGUYỄN

Tiêu dùng nội địa cần thêm lực đẩy

Việc thúc đẩy tiêu dùng nội địa không thể chỉ dựa vào các chương trình giảm giá ngắn hạn mà cần gắn với nâng cao thu nhập và niềm tin của người dân vào triển vọng kinh tế.

Triệu view, triệu lượt khách

Một trong những yếu tố quan trọng góp phần tạo nên sức tăng mạnh lượng du khách trong những kỳ nghỉ lễ chính là sự bùng nổ về nội dung, tương tác trên mạng xã hội. Minh chứng tiêu biểu nhất và gần nhất chính là lượng du khách đã tăng mạnh tại TP Huế trong dịp lễ Giỗ Tổ Hùng Vương cuối tháng 4 vừa qua.

Nhiều ngân hàng lớn đang chuẩn bị triển khai các kế hoạch huy động vốn quy mô lớn qua kênh trái phiếu. Ảnh: NAM ANH

Sự đảo chiều trên thị trường trái phiếu

Ngân hàng vốn được xem là khu vực “khỏe” nhất trên thị trường vốn, nhưng nay cũng đã bước vào cuộc đua huy động trái phiếu với mức lãi suất tiệm cận lãi vay. Nhiều đợt phát hành trái phiếu gần đây của các ngân hàng ghi nhận lãi suất lên tới 8-9%/năm, cao hơn đáng kể so cùng kỳ năm trước.

Tiềm năng rất lớn về gió là nguồn phát triển năng lượng tái tạo của tỉnh Lâm Đồng. Ảnh: NGUYỆT ANH

Dồn dập sóng đầu tư năng lượng tái tạo

Chỉ trong thời gian ngắn, Lâm Đồng liên tiếp đón nhận các đề xuất đầu tư điện mặt trời, thủy điện tích năng và hạ tầng năng lượng từ nhiều doanh nghiệp lớn. Đằng sau làn sóng này là sự dịch chuyển chiến lược của hệ thống điện quốc gia sang các địa phương có khả năng phát triển nguồn điện linh hoạt và ổn định hơn.

Đầu tư công càng lớn, kỷ luật thực thi càng phải nghiêm

Đầu tư công càng lớn, kỷ luật thực thi càng phải nghiêm

Giải ngân vốn đầu tư công đã tăng tốc từ quý II/2026. Tuy nhiên, từ nay đến cuối năm, vấn đề không chỉ nằm ở tỷ lệ giải ngân. Quan trọng hơn là hiệu quả của từng đồng vốn ngân sách đối với nền kinh tế. Báo Thời Nay phỏng vấn GS, TS, chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long (ảnh dưới) về nội dung này.

Những công cụ mới xuất hiện liên tục khiến kỹ sư lập trình phải cập nhật kỹ năng thường xuyên. Ảnh: NAM ANH

AI định hình lại thị trường nhân lực IT

Chỉ trong vài năm trở lại đây, trí tuệ nhân tạo (AI) đã làm thay đổi sâu sắc cách vận hành của ngành công nghiệp phần mềm. Những công việc từng cần cả một nhóm kỹ sư phối hợp nhiều tuần lễ nay có thể được hoàn thiện chỉ trong vài ngày với sự hỗ trợ của AI.

Khi hộ kinh doanh sợ lớn lên

Khi hộ kinh doanh sợ lớn lên

Áp lực chi phí và tuân thủ đang khiến nhiều hộ kinh doanh co cụm, ngại mở rộng. Giảm gánh nặng thủ tục, tạo môi trường dễ tuân thủ hơn được xem là chìa khóa để khu vực này phục hồi và phát triển bền vững.

Sạch hơn ngon

Một sự chuyển dịch đáng chú ý trong lĩnh vực kinh doanh ăn uống (F&B) thời gian gần đây chính là yếu tố vệ sinh an toàn thực phẩm. Trước kia, nhà hàng hay quán ăn nào làm bếp theo mô hình mở, để khách có thể quan sát quá trình chế biến, đã được xem là bước đột phá, thì hiện nay yếu tố này đã trở thành thông lệ.

Các hãng hàng không linh hoạt áp dụng nhiều giải pháp để tiết giảm chi phí. Ảnh: KỲ DUYÊN

Kích cầu hàng không, du lịch để thúc đẩy tăng trưởng

Cú sốc giá nhiên liệu đặt các hãng hàng không và lữ hành đứng trước thử thách mới, không chỉ là cạnh tranh về giá mà phải xem xét trong tổng thể chuỗi vận tải-lưu trú-dịch vụ-điểm đến và đặc biệt là phải xây dựng nền tảng phát triển bền vững để thích ứng tốt hơn trong bối cảnh thị trường liên tục thay đổi.

Mã số vùng trồng đã trở thành công cụ kiểm soát chất lượng và uy tín của nông sản. Ảnh: NGUYỆT ANH

Giữ uy tín nông sản Việt

Từ những cảnh báo và thu hồi mã số vùng trồng thời gian qua, việc Chính phủ ban hành Nghị định 38 được kỳ vọng sẽ siết chặt quản lý, nâng cao trách nhiệm địa phương và chuẩn hóa toàn bộ chuỗi sản xuất xuất khẩu, qua đó bảo vệ uy tín nông sản Việt trên thị trường quốc tế.

Cá tính của dự báo

Trong báo cáo đăng tải vào đầu năm nay, Công ty chứng khoán (CTCK) VNDirect đưa ra dự báo 2.100 điểm cho VN-Index trong năm 2026. Tuy nhiên, theo báo cáo mới nhất từ đơn vị này, dự báo VN-Index kết thúc năm 2026 được giảm xuống 1.967 điểm.

Hạ tầng giao thông phát triển sẽ giúp kết nối vùng được cải thiện và môi trường đầu tư trở nên thuận lợi hơn. Ảnh: NGUYỆT ANH

Chuyển hóa dòng vốn cho nền kinh tế

Vốn đầu tư công năm 2026 tiếp tục được đẩy lên mức kỷ lục. Khi nỗi lo thiếu vốn dần lùi xa, áp lực giờ đây nằm ở năng lực thực thi và tâm lý sợ trách nhiệm trong bộ máy.Vốn đầu tư công năm 2026 tiếp tục được đẩy lên mức kỷ lục.

Các ngân hàng đang chuyển dần sang chiến lược đa dạng hóa nguồn vốn. Ảnh: NGUYỆT ANH

Ngân hàng chuyển hướng chiến lược

Trong bối cảnh tiền gửi liên tục được rút khỏi hệ thống nhưng lại không thể tăng lãi suất để thu hút vốn, nhiều ngân hàng chủ động thay đổi chiến lược kinh doanh để bảo đảm nội lực.

Sản phẩm alumin phục vụ xuất khẩu tại Nhà máy Alumin Nhân Cơ. Ảnh: LÂM ĐỒNG

Khi ngành nhôm vẫn dừng ở bán thành phẩm

Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có trữ lượng bauxite lớn trên thế giới. Nhưng sau hơn một thập kỷ phát triển công nghiệp bauxite tại Tây Nguyên, chuỗi giá trị nhôm trong nước vẫn chưa thể hình thành trọn vẹn.

Người tiêu dùng trẻ lựa chọn sản phẩm SANYO có mức giá phù hợp nhưng vẫn bảo đảm chất lượng. Ảnh: NAM ANH

Thương hiệu Nhật trở lại và sức hút từ thị trường Việt

Sự trở lại của thương hiệu điện máy Nhật Bản Sanyo sau gần một thập niên vắng bóng không chỉ gợi lại ký ức của nhiều thế hệ người tiêu dùng Việt Nam. Đất nước hình chữ S đang trở thành điểm đến hấp dẫn hàng đầu của dòng vốn đầu tư nước ngoài trong giai đoạn tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thành phố Hồ Chí Minh đang tập trung nhiều giải pháp để tận dụng tiềm năng kinh tế cuối tuần.

Tận dụng tiềm năng kinh tế cuối tuần

Kinh tế cuối tuần được xem là hướng tiếp cận tiềm năng, giúp Thành phố Hồ Chí Minh tối ưu hóa việc sử dụng thời gian, không gian đô thị và hạ tầng hiện hữu. Mô hình này cũng góp phần tạo thêm giá trị gia tăng cho các ngành thế mạnh như dịch vụ, thương mại và du lịch.

Đồ họa: ANH QUÂN

Giải bài toán kiểm soát lạm phát

Giá dầu, chi phí logistics và áp lực tỷ giá đang khiến bài toán kiểm soát lạm phát của Việt Nam trở nên phức tạp hơn so với các giai đoạn trước.