Kẹt cứng giữa lục bình
Nhiều tuyến kênh, sông ở tỉnh Đồng Tháp, xuất hiện dày đặc lục bình. Không chỉ vào cao điểm mùa khô (khi mực nước sông hạ thấp, dòng chảy yếu), những ngày đầu mùa mưa, nhiều đoạn sông, kênh tại địa phương này vẫn bị lục bình phủ kín.
Đứng trên chiếc cầu sắt bắc qua kênh An Phong-Mỹ Hòa (đoạn qua địa phận Ấp 1, xã Phương Thịnh, tỉnh Đồng Tháp), nơi mà hằng ngày có nhiều tàu ghe lớn đi qua, chúng tôi vô cùng bất ngờ khi lục bình xuất hiện dày đặc khiến cho phương tiện thủy lưu thông qua lại gặp nhiều khó khăn.
Rời cầu sắt An Phong-Mỹ Hòa, men theo tuyến đường bê-tông dọc kênh Công Sự (Ấp 1, xã Phương Thịnh) chừng 500m, lục bình nơi đây phủ kín. Trước mắt chúng tôi là chiếc phà đang chở máy cày nổ máy hết công suất để cố gắng vượt qua “ma trận” lục bình.
Do vướng lục bình, trong thời gian 30 phút nhưng chiếc phà này di chuyển chưa được 200m. Vừa qua xong đám lục bình, phà chạy được chừng 30m thì tiếp tục vướng đám lục bình tiếp theo.
“Cứ đến thời điểm thu hoạch lúa và chuẩn bị cho mùa vụ mới, tôi phải dùng phà chở máy móc, xe máy cày, vận chuyển lúa, hoặc các ghe tàu vào mua lúa đi trên tuyến kênh Công Sự này vô cùng khổ sở, chi phí xăng dầu tốn nhiều hơn và phải mất rất nhiều thời gian để di chuyển vài km mới vào tới ruộng lúa được”, anh Trần Văn Phú, ngụ Ấp 1, xã Phương Thịnh cho biết.
Lục bình dày đặc khiến nhiều ghe thuyền kẹt cứng giữa sông, kênh, mương không chỉ gây bức xúc cho những người điều khiển phương tiện giao thông đường thủy. Những ngày qua, khi chứng kiến ghe xuồng đi lại trên kênh gặp nhiều khó khăn do vướng phải lục bình, anh Nguyễn Hữu Thuận, ngụ Ấp 2, xã Phương Thịnh bức xúc cho biết: “Con kênh trước nhà tôi hiện nay xuất hiện rất nhiều lục bình. Có những khu vực dưới sông lục bình chen cứng, ghe xuồng di chuyển bất tiện làm cho người dân rất bức xúc”.
Nuôi lục bình gây ách tắc kênh mương
Thông tin đến phóng viên, hầu hết người dân đều khẳng định phần lớn lục bình xuất hiện ngày càng dày đặc trên các kênh, mương là do ý thức của những người nuôi lục bình để làm nguyên liệu đan lát.
Chị Nguyễn Thị Hồng, sinh năm 1968, ngụ Ấp 1, xã Phương Thịnh cho hay: “Lục bình xuất hiện đã lâu trên kênh Công Sự. Bản thân tôi cũng có nuôi lục bình trên kênh. Tôi nuôi lục bình chỉ diện tích nhỏ, từ bờ kênh ra chừng 2m. Tuy nhiên, rất nhiều người dân nuôi lục bình không ý thức đã nuôi tràn ra ngoài. Cứ đến mùa chuẩn bị thu hoạch lúa hè thu là lục bình bị đùn suốt hai, ba tháng. Nhà tôi ở đây, hằng ngày chứng kiến các ghe chở lúa, phà chở máy cày, máy gặt đập liên hợp ra vào mà nhìn thấy xót giùm. Họ ra vào cực lắm, vì lục bình chen kín ở nhiều đoạn kênh”.
Cũng theo chị Nguyễn Thị Hồng, lục bình được người dân nuôi tràn ra ngoài là do khi lục bình phát triển nhanh, lan rộng thì người nuôi không kiểm soát nổi. Có rất nhiều hộ gia đình nuôi lục bình dưới kênh phía trước nhà, hoặc cho người khác thuê diện tích dưới kênh để nuôi lục bình nhưng quá trình nuôi đã không thu hoạch lục bình (do bỏ nghề đan lát lục bình, hoặc không còn sống trên địa bàn).
“Trước tình trạng lục bình xuất hiện dày đặc trên các kênh mương, một số người dân chúng tôi đã hùn tiền lại mua thuốc trừ cỏ để phun xịt lục bình (loại thuốc này an toàn, không ảnh hưởng đến thủy sản dưới lòng kênh). Bản thân tôi cũng nuôi lục bình được ba ô tại kênh Lô Số Bảy, để khi lớn lên cắt mang về nhà đan lát. Tuy nhiên, nhìn cảnh lục bình dày đặc trên kênh, ghe tàu lưu thông khó khăn thì tôi thấy lòng mình không chịu được. Người dân chúng tôi không thể nào xuất tiền hoài để mua thuốc phun xịt hoặc không có thời gian đi vớt, chặt lục bình bỏ được. Mong sao chính quyền địa phương có giải pháp xử lý triệt để nạn lục bình phủ kín”, anh N.V.U., ngụ Ấp 1, xã Phương Thịnh chia sẻ.
Theo Ủy ban nhân dân xã Phương Thịnh, thời gian qua, lục bình xuất hiện ngày càng nhiều ở các tuyến kênh, mương một phần do người dân nuôi lục bình để làm nguyên liệu đan lát. Tuy nhiên, có những hộ dân nuôi không đúng quy định dẫn đến lấn chiếm bờ sông, kênh. Bên cạnh đó, khi nhiều đám lục bình thất thoát ra ngoài dẫn đến lan rộng trên các sông, kênh.
Trước tình hình lục bình xuất hiện dày đặc trên kênh Công Sự, kênh An Phong-Mỹ Hòa (đoạn qua địa phận xã Phương Thịnh) khiến cho phương tiện thủy lưu thông qua lại gặp nhiều khó khăn, ông Trương Công Vinh, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phương Thịnh cho biết: “Xã tiếp tục tuyên truyền, vận động người dân nâng cao ý thức về việc khai thác, rào chắn 2 bên lề sông; ảnh hưởng dòng chảy và cản trở phương tiện thủy lưu thông”.
Lãnh đạo xã Phương Thịnh cũng cho biết xã cũng đã có phương án tuyên truyền người dân (đã triển khai) để xử lý lục bình dày đặc, khai thông dòng chảy.
Theo đó, hình thức tiếp cận là triển khai chiến dịch "Đi từng ngõ, gõ từng nhà", giao chỉ tiêu cụ thể cho Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể (Phụ nữ, Thanh niên, Nông dân) vận động các hộ dọc bờ kênh cùng chung sức khơi thông dòng chảy và nuôi lục bình có rào chắn.
Xã cũng tuyên truyền cảnh báo đến người dân về lục bình xuất hiện dày đặc dẫn đến tác hại tai nạn giao thông thủy; nơi muỗi trú ngụ gây bệnh sốt xuất huyết; cản trở dòng chảy tưới tiêu.
Ngoài ra, xã nghiêm cấm phun thuốc diệt cỏ và nhấn mạnh cách làm này dẫn đến hậu quả gây ô nhiễm nguồn nước, ảnh hưởng trực tiếp vùng nuôi cá tra, cá lăng đặc sản và làm nghẹt dòng chảy do xác lục bình thối rữa.
Về giải pháp lâu dài và bền vững, đó là biến lục bình thành một mắt xích trong chuỗi sản xuất nông nghiệp tuần hoàn để người dân tự giác khai thác. Xã sẽ phát huy chuỗi giá trị làng nghề đan lục bình ở địa phương. Hiện trên địa bàn xã có 1 công ty, 16 cơ sở đan lục bình, 1.074 hộ và 2.437 lao động làm nghề liên quan lục bình. Nhiều hộ dân đã tự chủ nguyên liệu, trong đó có việc khai thác, cắt sấy, phơi cọng lục bình dài đạt chuẩn trên sông để cung ứng tại chỗ.
Song song đó, đưa việc quản lý, khơi thông sông, rạch vào quy ước chung của các ấp. Gắn trách nhiệm trực tiếp cho người đứng đầu ở ấp, ban nhân dân ấp và các hợp tác xã, các tổ hợp tác; chia nhỏ đoạn kênh, giao quyền tự quản cho từng hộ dân và Tổ nhân dân tự quản; cắm cọc tre, rào chắn hoặc căng dây tại các vàm kênh để giữ lục bình thành cụm nhỏ, dễ thu hoạch và ngăn trôi tự do theo thủy triều.
Một giải pháp khác mà địa phương hướng đến, đó là tận dụng trong nông nghiệp-ủ phân hữu cơ vi sinh: hướng dẫn nông dân vớt lục bình ủ với chế phẩm trichoderma để bón cho lúa, cây ăn trái, hoa màu; giúp sạch kênh và giảm chi phí phân hóa học. Sử dụng thân lục bình để giữ ẩm cho các nhà vườn cây ăn trái vào mùa khô hạn (tủ gốc giữ ẩm). Chăn nuôi và trồng nấm bằng cách xay xát lục bình tươi làm thức ăn gia súc, gia cầm; hoặc dùng xác lục bình làm giá thể trồng nấm rơm, nấm bào ngư.
