Lợi thế từ hợp nhất
Nhiều năm qua, Thành phố Hồ Chí Minh đã nỗ lực hình thành đa dạng không gian kinh tế cuối tuần như: Phố đi bộ, khu vui chơi - giải trí, trung tâm thương mại, sự kiện văn hóa-nghệ thuật, không gian ẩm thực và các hoạt động giải trí về đêm. Sau hợp nhất, mô hình kinh tế này có cơ hội mở rộng sang các khu vực mới với tiềm năng sinh thái, biển và công nghiệp sáng tạo. Các chuyên gia nhận định, quá trình hợp nhất TP Hồ Chí Minh với tỉnh Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu đã hình thành nên một chỉnh thể siêu đô thị tích hợp đồng thời nhiều lớp không gian chức năng, có khả năng bổ trợ lẫn nhau trong phát triển du lịch.
Không chỉ sở hữu thế mạnh về dân số, tài nguyên, diện tích, ngoài lõi đô thị trung tâm, TP Hồ Chí Minh còn sở hữu không gian công nghiệp và sáng tạo, vùng sinh thái ven sông, khu vực nông nghiệp ngoại vi và trục biển đảo nghỉ dưỡng, tạo nên lợi thế đa chiều. Số liệu thống kê từ Sở Công thương TP Hồ Chí Minh cho thấy, quý I/2026, GRDP của thành phố tăng 8,27% so với cùng kỳ. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng trong quý I đạt 474.556 tỷ đồng, tăng 13,3% so với cùng kỳ. Trong đó, bán lẻ hàng hóa tăng 14,9%, dịch vụ lưu trú, ăn uống tăng 20,2%, dịch vụ lữ hành tăng gần 13%.
Sau hợp nhất, khu vực dịch vụ tiếp tục giữ vai trò trụ cột tăng trưởng của thành phố. Xu hướng kinh tế đang chuyển dần từ các mô hình kinh doanh trong giờ hành chính sang cuối tuần hoặc ban đêm.
Theo Đề án phát triển kinh tế ban đêm do Viện Nghiên cứu Phát triển TP Hồ Chí Minh chủ trì xây dựng và hoàn thành vào tháng 3/2026, kinh tế cuối tuần được xác định rõ là “dư địa tăng trưởng mới” quan trọng nhất của siêu đô thị. Từ sau tháng 7/2025, lượng khách du lịch cuối tuần tập trung về các điểm nổi bật như phố đi bộ Nguyễn Huệ, Đại Nam, bãi biển Vũng Tàu… đã tăng 30-50%, góp phần phân tán lưu lượng khách khỏi trung tâm cũ và hỗ trợ GRDP của ba vùng chức năng tăng trung bình 8,3% trong năm 2025.
Các chuyên gia kinh tế cho rằng, nếu được khai thác tối ưu thông qua nhiều chính sách hỗ trợ thiết thực, kinh tế cuối tuần có tiềm năng đóng góp thêm 5-8% vào GRDP siêu đô thị thông qua việc kéo dài chuỗi tiêu dùng, kích thích liên kết cung ứng địa phương…
TS Dương Đức Minh, Phó Viện trưởng Nghiên cứu Phát triển kinh tế và du lịch TP Hồ Chí Minh lý giải, cấu trúc mới tạo điều kiện để thành phố chuyển từ mô hình “Điểm đến đô thị đơn cực” sang mô hình “Siêu đô thị du lịch đa trung tâm”. Các lớp trải nghiệm khác biệt có thể được kết nối và tổ chức liên hoàn trong cùng một chu kỳ tiêu dùng cuối tuần.
Tuy nhiên, nếu không tái cấu trúc sản phẩm, tái định vị vai trò của từng cực chức năng và tái thiết cơ chế kết nối toàn vùng, không gian mở rộng sau sáp nhập sẽ chỉ dừng lại ở sự cộng gộp hành chính thay vì trở thành nền tảng cho một mô hình tăng trưởng mới. “Du lịch cuối tuần tại siêu đô thị TP Hồ Chí Minh không đơn thuần là một phân khúc sản phẩm cần phát triển, mà như một cơ chế chiến lược để chuyển hóa lợi thế hợp nhất không gian thành tăng trưởng đa giá trị trong mô hình phát triển đô thị mới”, ông Minh phân tích thêm.
Cũng theo ông Minh, giá trị chiến lược của hợp nhất nằm ở việc TP Hồ Chí Minh lần đầu tiên hình thành được một phổ chức năng trải nghiệm đủ rộng để tổ chức nhiều logic tiêu dùng khác nhau trong cùng một bán kính di chuyển ngắn. Sau hợp nhất, ba mảnh ghép không còn tồn tại như những cực du lịch biệt lập mà chuyển hóa thành các mắt xích chức năng trong cùng một hệ sinh thái ngày càng lớn mạnh.
Hiện nay, khu vực TP Hồ Chí Minh giữ vai trò lõi phát sinh nhu cầu và cung ứng tiêu dùng cường độ cao, khu vực Bình Dương cũ bổ sung không gian đô thị vệ tinh và nhóm nhu cầu trung lưu, kỹ nghệ, còn khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu cũ trở thành vùng hấp thụ nhu cầu nghỉ dưỡng biển và giải trí cuối tuần của toàn hệ thống.
Theo bà Trần Thị Lan Anh (Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh), thách thức lớn nhất không còn nằm ở vật lý hay giao thông, mà ở độ tinh xảo trong vận hành và quản trị không gian. Đầu tư vào kinh tế cuối tuần đòi hỏi sự bền bỉ trong chiến lược “Kiến tạo nơi chốn” thay vì tư duy khai thác ngắn hạn. Kinh tế cuối tuần không phải là giải pháp tạm thời, mà là động lực tái cấu trúc đô thị. Cần chuyển dịch từ quản lý hành chính sang thiết kế sinh kế, nơi chính quyền “giao quyền” cho doanh nghiệp SMEs làm chủ không gian trải nghiệm dưới sự giám sát chuyên nghiệp.
Cần thêm nhiều giải pháp
Kinh tế cuối tuần được xem là yếu tố chiến lược then chốt, hỗ trợ đồng thời ba mục tiêu cốt lõi của quy hoạch siêu đô thị, gồm tái cấu trúc không gian, thúc đẩy liên kết vùng và nâng cao chất lượng đời sống. Việc khai thác tối ưu nguồn lực này đòi hỏi các chính sách đồng bộ để chuyển hóa tiềm năng thành tăng trưởng thực chất và bền vững.
Theo Sở Công thương TP Hồ Chí Minh, cần triển khai cùng lúc nhiều nhóm giải pháp giúp siêu đô thị vượt qua những rào cản về hạ tầng giao thông, sự quá tải cục bộ tại trung tâm và khoảng cách về trải nghiệm dịch vụ giữa các vùng thì mới đủ động lực thúc đẩy mô hình này phát triển bền vững.
Trước hết phải quan tâm đến nhóm giải pháp chuyển đổi số thông qua việc xây dựng hệ sinh thái số dùng chung nhằm tối ưu hóa thời gian tiêu dùng của khách hàng và bổ sung thêm nhiều tiện ích. Từ cơ sở dữ liệu thông minh, thúc đẩy quá trình cá nhân hóa trải nghiệm của khách hàng, triển khai các chính sách giá linh hoạt để điều tiết dòng khách, ổn định doanh thu.
Trong khi đó, nhóm giải pháp về hạ tầng và giao thông kết nối vùng cũng cần được quan tâm nhằm tạo điều kiện tối đa cho người dân, du khách tham gia trải nghiệm các sự kiện, hoạt động, kích cầu mua sắm vào dịp cuối tuần.
Xa hơn, thành phố cần triển khai nhóm giải pháp về quy hoạch và phát triển nhằm tạo lực hút vùng ven, thông qua việc hình thành các trung tâm thương mại, đại siêu thị ven đô với những điểm đến đủ sức giữ chân người dân và du khách, giảm tải cho lõi trung tâm. Bên cạnh đó, nhóm giải pháp về an ninh trật tự cũng đáng được đầu tư nhằm bảo đảm an toàn, tạo nên độ thân thiện cho từng điểm đến.
Ông Trương Quang Vinh (Trường đại học Hoa Sen) cho rằng, việc thiếu một hệ sinh thái thông tin tập trung đang làm giảm khả năng định hướng hành vi tiêu dùng cho mô hình kinh tế cuối tuần tại TP Hồ Chí Minh. Do đó, cần xây dựng một cổng thông tin chính thức “Weekend HCMC” tích hợp lịch sự kiện, bản đồ trải nghiệm, phân loại hoạt động theo chủ đề và gợi ý hành trình theo khu vực. Việc công bố lịch hoạt động theo mùa giúp hình thành sự lặp lại có chủ đích, qua đó tạo kỳ vọng thị trường và thúc đẩy thói quen tiêu dùng cuối tuần.
Ngoài ra, thành phố có thể ứng dụng phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo để cá nhân hóa gợi ý hành trình cuối tuần theo từng phân khúc như gia đình, sinh viên, khách quốc tế, nhóm yêu thích ẩm thực hoặc nghệ thuật. Một hệ sinh thái kinh tế cuối tuần hiệu quả không chỉ dừng lại ở khâu quảng bá mà cần bảo đảm chuỗi giá trị dịch vụ liền mạch từ khám phá đến thanh toán. Vì vậy, thành phố cần thúc đẩy liên kết giữa các nền tảng đặt vé sự kiện, đặt chỗ ẩm thực, lưu trú và vận chuyển nhằm tạo thành hệ thống tích hợp.
