Kiến nghị tăng thu, giảm chi ngân sách nhà nước hơn 21,7 nghìn tỷ đồng và hơn 1,7 triệu USD

Chiều 9/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội nghe Tổng Kiểm toán nhà nước trình bày Báo cáo kiểm toán quyết toán ngân sách nhà nước năm 2024 và Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội trình bày Báo cáo thẩm tra.

Thu nội địa, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công thấp

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa trình bày Báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước năm 2024, trong đó nêu rõ: Năm 2024, quyết toán thu ngân sách nhà nước đạt gần 2,06 triệu tỷ đồng, tương đương 121% dự toán giao và tăng 16,2% so với thực hiện năm 2023.

Tuy nhiên, qua kiểm toán cho thấy, công tác quản lý thu ngân sách nhà nước còn một số tồn tại, hạn chế.

Công tác dự báo nguồn thu, khoản thu chưa sát thực tế, dẫn đến số thực hiện thu ngân sách năm 2023 làm cơ sở lập dự toán ngân sách nhà nước năm 2024 thấp hơn so với thực hiện. Thu nội địa thực hiện chỉ đạt 83,7% tổng thu ngân sách nhà nước, thấp hơn mức bình quân 85-86% theo Nghị quyết số 23/2021/QH15 của Quốc hội.

Tổng Kiểm toán nhà nước cũng chỉ ra, tình trạng xác định thiếu doanh thu, sai chi phí dẫn đến tính thiếu các loại phí, thuế, các khoản thu khác vẫn diễn ra ở nhiều đơn vị được kiểm toán. Quản lý thu đối với các hộ kinh doanh chưa đầy đủ, chính xác, chưa kịp thời xử lý các trường hợp người nộp thuế không còn hoạt động; chậm giải quyết hồ sơ hoàn thuế, hoàn thuế giá trị gia tăng còn tiềm ẩn nhiều rủi ro vi phạm; còn sai sót trong công tác miễn, giảm, kê khai giảm thuế.

Trong quản lý các khoản thu về đất còn nhiều trường hợp chưa bảo đảm thu đúng, đủ, kịp thời theo quy định pháp luật. Việc xác định quỹ đất 20% làm nhà ở xã hội nộp bằng tiền tại các dự án nhà ở thương mại ở một số địa phương chưa đúng với quy định pháp luật, có nguy cơ gây thất thu ngân sách nhà nước.

Quản lý nợ thuế còn hạn chế, nợ thuế lớn và tăng cao. Tổng nợ thuế đến ngày 31/12/2024 là hơn 204.000 tỷ đồng, tăng 10,5% so với năm 2023, chiếm 11,86% so với tổng thu nội địa. Việc khoanh nợ, phân loại nợ thuế đối với người nộp thuế chưa phù hợp quy định; chưa áp dụng hoặc có áp dụng nhưng chưa đầy đủ, kịp thời các biện pháp cưỡng chế đối với người nộp thuế còn nợ thuế.

Về quyết toán chi ngân sách nhà nước, theo Tổng Kiểm toán nhà nước, quyết toán chi ngân sách nhà nước đạt gần 2,15 triệu tỷ đồng, bằng 98,8% dự toán.

Qua kiểm toán, Kiểm toán nhà nước chỉ rõ, trong chi đầu tư phát triển, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công thấp, đạt 81,8%. Trong đó, không ít các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đạt tỷ lệ giải ngân dưới 50%, thậm chí có đơn vị đạt tỷ lệ giải ngân vốn trong nước 2 năm liên tiếp dưới 30%. Có trường hợp kéo dài vốn năm 2024 sang năm 2025 chưa đúng thẩm quyền và chưa đủ cơ sở.

Bên cạnh đó, công tác quản lý xử lý nợ đọng xây dựng cơ bản chưa nghiêm. Một số bộ, cơ quan trung ương và địa phương còn để phát sinh mới nợ đọng xây dựng cơ bản. Công tác giám sát đánh giá đầu tư chưa được các đơn vị thực hiện nghiêm theo quy định khi có tới 11.615 dự án chậm quyết toán.

Về chi thường xuyên, Tổng Kiểm toán nhà nước nêu rõ, một số bộ, cơ quan trung ương, địa phương chưa chấp hành đúng các quy định pháp luật về chi thường xuyên như: Chi vượt định mức, chi không đúng chế độ, hỗ trợ không đúng nhiệm vụ theo phân cấp, hỗ trợ sai đối tượng; chưa cắt giảm hoặc nộp ngân sách nhà nước khoản tiết kiệm 5% từ nguồn thu phí, thu sự nghiệp theo quy định; chưa xác định hoặc xác định chưa đầy đủ khoản tiết kiệm 5%.

Kết quả kiểm toán cho thấy, tỷ lệ giải ngân các chương trình mục tiêu quốc gia đạt thấp, bình quân vốn sự nghiệp nguồn ngân sách trung ương chỉ đạt 43%. Một số đơn vị không giải ngân được kế hoạch vốn đầu tư năm 2024.

Số chi chuyển nguồn còn lớn, tổng chi chuyển nguồn gần 1,44 triệu tỷ đồng, chiếm 40,1% tổng chi ngân sách nhà nước và tăng hơn 16% so với năm 2023.

Việc tạm ứng trước dự toán chưa quản lý chặt chẽ, thu hồi tạm ứng chưa quyết liệt. Số tạm ứng quá hạn khó thu hồi năm 2024 tăng so với năm 2025; chưa ưu tiên bố trí nguồn vốn để thu hồi vốn ứng trước, tiếp tục ứng trước dự toán khi chưa thu hồi hết số đã ứng trước.

Áp lực trả nợ trái phiếu lớn

Về nợ công năm 2024, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa cho hay, tổng số nợ công là hơn 3,91 triệu tỷ đồng, tăng 5,19% so với năm 2023 và bằng 34,03% GDP.

Qua kiểm toán cho thấy, năm 2024 phát hành trái phiếu Chính phủ hơn 330.000 tỷ đồng, chủ yếu loại kỳ hạn 10 năm, gấp hơn 2 lần số lượng trái phiếu chính phủ đáo hạn của các năm trong giai đoạn từ năm 2025-2033. Điều này gây áp lực trong việc trả nợ khi trái phiếu Chính phủ đáo hạn.

Một số dự án sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi chưa hiệu quả, có dự án đã ký hiệp định nhưng chưa giải ngân nhưng đã phát sinh phí phải trả là hơn 117 tỷ đồng, trong khi đã có quyết định là dừng sử dụng các nguồn vốn vay ODA và vốn vay ưu đãi.

Kiểm toán nhà nước đề nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ Chỉ đạo Bộ Tài chính, các bộ, cơ quan trung ương, địa phương, đơn vị được kiểm toán thực hiện đầy đủ, kịp thời các kết luận, kiến nghị kiểm toán, trong đó: Kiến nghị tăng thu, giảm chi ngân sách nhà nước 21.798,7 tỷ đồng và 1.728.752,09 USD, kiến nghị khác 19.450 tỷ đồng và 127.513.717,8 USD; rà soát để hủy bỏ hoặc thay thế, sửa đổi, bổ sung, ban hành mới đối với một số nội dung không phù hợp với quy định pháp luật hoặc chưa phù hợp với thực tiễn của 166 văn bản (gồm 1 Luật, 11 Nghị định, 2 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, 18 Thông tư và 134 văn bản khác).

Đề nghị bổ sung làm rõ thông tin, số liệu chi tiết cắt giảm bội chi ngân sách nhà nước

Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi khẳng định, trong năm 2024, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục chỉ đạo quyết liệt, chấn chỉnh, tăng cường kỷ luật, kỷ cương chấp hành pháp luật về tài chính và ngân sách nhà nước. Chính sách tài khóa được điều hành chủ động, linh hoạt, kịp thời, có trọng tâm, trọng điểm, hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và người dân, kiểm soát lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội và đời sống người dân.

Tuy nhiên, báo cáo của Chính phủ và báo cáo của Kiểm toán nhà nước cho thấy, còn nhiều tồn tại, hạn chế kéo dài nhiều năm trong lập, chấp hành dự toán, quyết toán ngân sách nhà nước năm 2024 tại một số Bộ, ngành, địa phương. Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương tiếp tục: Thực hiện nghiêm kỷ luật, kỷ cương tài chính, ngân sách nhà nước; kịp thời khắc phục các tồn tại, hạn chế, vi phạm kéo dài nhiều năm. Làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và có giải pháp xử lý triệt để các tồn tại, hạn chế nêu trong báo cáo kiểm toán quyết toán ngân sách nhà nước năm 2024. Chấn chỉnh việc theo dõi, tổng hợp thông tin, số liệu đánh giá, quyết toán thu, chi, bội chi ngân sách nhà nước hằng năm theo đúng yêu cầu tại các Nghị quyết của Quốc hội.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cũng cho biết, bội chi ngân sách nhà nước quyết toán là 323.308 tỷ đồng, bằng 2,8% GDP thực hiện, giảm 76.092 tỷ đồng so với dự toán (399.400 tỷ đồng), giảm 36.412 tỷ đồng so với số Chính phủ đã báo cáo Quốc hội tại Kỳ họp thứ 9. Đa số ý kiến Ủy ban Kinh tế và Tài chính và các cơ quan của Quốc hội cho rằng, đây là nỗ lực của Chính phủ trong điều hành cân đối ngân sách nhà nước, góp phần bảo đảm an ninh tài chính. Tuy nhiên, nhiều năm liên tục số quyết toán bội chi ngân sách nhà nước giảm rất lớn so với dự toán. Việc giảm bội chi ngân sách nhà nước một phần nguyên nhân do việc thực hiện, giải ngân cả chi thường xuyên và chi đầu tư chậm; việc giảm bội chi do không giải ngân được các nhiệm vụ chi đầu tư phát triển sẽ làm giảm động lực phục hồi và tăng trưởng kinh tế.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương khắc phục các tồn tại, hạn chế này và bổ sung làm rõ thông tin, số liệu chi tiết cắt giảm bội chi ngân sách nhà nước để làm căn cứ đánh giá thực chất việc giảm bội chi năm 2024.