Năm 2025 chứng kiến sự thay đổi đáng kể cục diện cuộc xung đột kéo dài gần 4 năm ở Ukraine, chủ yếu do những điều chỉnh chính sách của Mỹ sau khi Tổng thống Donald Trump quay lại Nhà trắng. Từ đầu năm 2026 đến nay, các nỗ lực ngoại giao vẫn diễn ra dồn dập giữa Mỹ, Ukraine và châu Âu. Tuy vậy, thực tế giao tranh gia tăng trên chiến trường, cùng những toan tính lợi ích chiến lược, sự nghi kỵ và thiếu vắng lòng tin giữa các bên đang ngăn cản nỗ lực hòa giải. Ukraine phải chống chọi với một mùa đông khắc nghiệt, buộc phải ban bố tình trạng khẩn cấp trong lĩnh vực năng lượng do ảnh hưởng của các cuộc tấn công nhằm vào các cơ sở năng lượng. Từ tháng 10/2025 đến nay, tình trạng mất điện trên diện rộng đã diễn ra liên tục trên khắp đất nước bên bờ Biển Đen.
Giữa lúc các tuyên bố ngừng bắn rời rạc được đưa ra và các cuộc giao tranh tiếp diễn khốc liệt tại một số khu vực, những nỗ lực đối thoại vẫn được thúc đẩy trên mặt trận ngoại giao nhưng chưa thể vượt qua được bất đồng lớn nhất và cũng là “giới hạn đỏ” của cả Nga lẫn Ukraine: Vấn đề lãnh thổ. Tổng thống Nga Vladimir Putin yêu cầu Kiev rút quân khỏi các vùng đất ở miền đông và miền nam Ukraine như một điều kiện tiên quyết cho mọi cuộc thảo luận ngừng bắn. Trái lại, phía Ukraine bác bỏ bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào bị áp đặt bằng vũ lực; đồng thời nhiều lần nêu rõ, việc nhượng lại lãnh thổ là điều không thể thương lượng.
Những lập trường đối lập hoàn toàn này khiến việc đạt được một thỏa thuận làm hài lòng cả hai bên là điều rất khó khăn. Đây cũng là lý do mà kế hoạch hòa bình gồm 28 điểm Mỹ từng đề xuất hồi tháng 11/2025, hiện đã được rút gọn còn 20 điểm, vẫn chưa được các bên thông qua. Đó là chưa kể, các nhà lãnh đạo Nga và Ukraine cũng chịu nhiều sức ép chính trị nội bộ và sẽ đối mặt rủi ro chính trị nếu nhượng bộ quá nhiều trong vấn đề chủ quyền lãnh thổ.
Tiến trình hòa bình không chỉ phụ thuộc vào quyết định của Nga và Ukraine, mà còn bị chi phối bởi lợi ích chiến lược phức tạp của các bên liên quan, cụ thể là Mỹ và Liên minh châu Âu (EU). Có thể thấy rõ điều này qua những tranh cãi chung quanh kế hoạch hòa bình gồm 28 điểm mà Washington đề xuất. Lo ngại rằng kế hoạch chứa đựng những yếu tố có lợi cho Nga, EU đã khẩn trương xúc tiến các nỗ lực ngoại giao với Ukraine và cùng đưa ra các chỉnh sửa đối với kế hoạch. Tuy nhiên, Nga phản đối kế hoạch được chỉnh sửa này; cho rằng chưa đáp ứng được các quan ngại của Moskva và còn nhiều điểm khác biệt so với lập trường của Moskva. EU lo ngại tình hình an ninh châu Âu sẽ bị tác động nghiêm trọng bởi cục diện cuộc xung đột ở Ukraine, còn Mỹ thì muốn nhanh chóng tiến tới kết thúc xung đột để tiết kiệm nguồn lực hỗ trợ Kiev, ưu tiên lợi ích của Xứ Cờ hoa. Với sức ảnh hưởng lớn đối với cấu trúc an ninh châu Âu và trật tự quốc tế, cuộc chiến ở Ukraine rõ ràng không phải là câu chuyện của riêng Moskva và Kiev.
Dù duy trì quan điểm cứng rắn, Nga mới đây vẫn để ngỏ cánh cửa đối thoại để giải quyết xung đột. Điện Kremlin nêu rõ, dư địa để đạt thỏa thuận đang thu hẹp và đã đến lúc Ukraine cần đưa ra những quyết định chính trị phù hợp nhằm thúc đẩy tiến trình giải quyết xung đột.
Nhiều kịch bản được đưa ra về tình hình Ukraine năm 2026, trong đó có kịch bản cho rằng, Mỹ sẽ gia tăng sức ép buộc hai bên nhanh chóng “xuống thang” căng thẳng và có thể xuất hiện một lệnh ngừng bắn tạm thời. Điều này cũng dễ xảy ra trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ đang đến gần và những tổn thất của các bên trên chiến trường liên tục gia tăng. Khe cửa cho các cuộc thương lượng vẫn đang hé mở, dấy lên hy vọng về tìm lối thoát cho cuộc chiến dai dẳng và tốn người, tốn của này.
