Mang đậm dấu ấn văn hóa dân gian, khu di tích đang từng bước khẳng định vai trò như một điểm nhấn trong hành trình phát triển du lịch văn hóa, tâm linh của xứ Lạng.
Ở trên một quả đồi thuộc xã Tân Thành, đền Công đồng Bắc Lệ được bao bọc bởi không gian xanh của núi rừng, tạo nên vẻ trầm mặc, linh thiêng đặc trưng của vùng sơn cước. Trong đời sống tín ngưỡng dân gian, đền Công đồng Bắc Lệ được xem là một trong những nơi thờ chính của Mẫu Thượng Ngàn - vị thánh mẫu cai quản miền rừng núi trong hệ thống Tam tòa Thánh Mẫu của người Việt.
Đến với đền Bắc Lệ, khách du lịch được tìm hiểu về không gian hội tụ tâm linh, những yếu tố ấy tạo nên một bức tranh tín ngưỡng dân gian phong phú, phản ánh đời sống tinh thần lâu đời của cư dân miền núi phía bắc. Đây cũng là nơi thể hiện khá đầy đủ Tín ngưỡng thực hành thờ Mẫu Tam phủ của người Việt - Di sản văn hóa phi vật thể đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2016.
Giá trị của ngôi đền còn thể hiện đậm nét qua kiến trúc và nghệ thuật dân gian truyền thống. Qua nhiều lần trùng tu, ngôi đền vẫn giữ được vẻ cổ kính với hệ thống tượng thờ, hoành phi, câu đối cùng nhiều chi tiết chạm khắc tinh xảo, tạo nên không gian linh thiêng cho di tích.
Năm 1992, đền Công đồng Bắc Lệ được công nhận là Di tích lịch sử cấp tỉnh. Tuy nhiên, trong nhiều năm, tiềm năng du lịch của di tích này vẫn chưa thật sự được khai thác tương xứng. Tiềm năng du lịch được khai mở khi chính quyền xã Tân Thành xác định phát triển du lịch tâm linh là hướng đi trọng tâm nhằm phát huy giá trị văn hóa bản địa và tạo sinh kế cho người dân. Trong quá trình xây dựng sản phẩm OCOP, chính quyền địa phương đã nghiên cứu kỹ các tiêu chí theo Quyết định số 919/QĐ-TTg ngày 1/8/2022 của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình Mỗi xã một sản phẩm giai đoạn 2021-2025.
Với một xã miền núi còn nhiều khó khăn, việc lựa chọn phát triển sản phẩm du lịch tâm linh được xem là quyết định táo bạo, phù hợp tiềm năng thực tế của địa phương. Đồng chí Phùng Văn Quang, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tân Thành cho biết, để hoàn thiện hồ sơ OCOP 4 sao, địa phương đã tập trung vào các tiêu chí cốt lõi, như: giá trị văn hóa của di tích, sức mạnh cộng đồng và khả năng phát triển sản phẩm du lịch gắn với trải nghiệm thực tế.
Không chỉ hoạt động tín ngưỡng, đền Công đồng Bắc Lệ còn được định hướng trở thành không gian trải nghiệm văn hóa, nơi du khách có thể tìm hiểu về tín ngưỡng thờ Mẫu, thưởng thức hát chầu văn, trải nghiệm các sản phẩm OCOP địa phương và hòa mình vào không gian lễ hội vùng cao. Cùng với đó, hạ tầng phục vụ du lịch từng bước được đầu tư. Hệ thống điện thờ, giao thông, vệ sinh môi trường, an ninh trật tự chung quanh khu di tích được nâng cấp đồng bộ. Các hộ kinh doanh quanh khu vực đền cũng được vận động nâng cao chất lượng dịch vụ, bảo đảm nguồn gốc hàng hóa và xây dựng hình ảnh văn minh du lịch.
Việc đền Công đồng Bắc Lệ được công nhận là sản phẩm OCOP 4 sao đầu tiên của tỉnh Lạng Sơn trong lĩnh vực du lịch không chỉ là niềm vui của người dân xã Tân Thành mà còn mở ra hướng phát triển mới cho du lịch văn hóa, tâm linh ở địa phương. Từ một điểm hành hương quen thuộc, di tích đang dần trở thành sản phẩm du lịch có thương hiệu, được tổ chức bài bản và chuyên nghiệp hơn.
Điều đáng chú ý là quá trình phát triển du lịch tại Bắc Lệ không tách rời việc bảo tồn di sản. Chính yếu tố văn hóa truyền thống đã tạo nên sức hấp dẫn riêng của ngôi đền. Những nghi lễ hầu đồng, hát văn, lễ hội tháng 9 âm lịch hay không gian tín ngưỡng gắn với vùng sơn cước biên cương vẫn được gìn giữ như phần hồn cốt của di tích. Nhiều du khách khi đến Bắc Lệ muốn tìm cảm giác bình yên giữa không gian linh thiêng của miền sơn cước.
Chị Hoàng Thị Minh Huệ, du khách đến từ Hà Nội chia sẻ, điều khiến chị ấn tượng nhất là sự kết hợp hài hòa giữa tín ngưỡng truyền thống và trải nghiệm văn hóa địa phương, mang lại cảm giác thư thái khi hòa mình vào không gian trong lành, nhiều giá trị văn hóa, lịch sử được thể hiện rõ nét.
Trong bối cảnh nhiều địa phương đang tìm hướng phát triển du lịch bền vững dựa trên giá trị văn hóa bản địa, câu chuyện của đền Công đồng Bắc Lệ cho thấy di sản là ký ức của quá khứ và có thể trở thành nguồn lực cho hiện tại và tương lai. Khi những giá trị văn hóa được bảo tồn đúng cách và gắn với sinh kế cộng đồng, di tích sẽ không chỉ sống trong đời sống tâm linh mà còn góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội.
Từ miền đất linh thiêng của tín ngưỡng thờ Mẫu, đền Công đồng Bắc Lệ hôm nay đang từng bước trở thành điểm đến tiêu biểu của du lịch văn hóa xứ Lạng. Danh hiệu OCOP 4 sao là sự ghi nhận cho những nỗ lực của chính quyền và người dân địa phương, đồng thời mở ra kỳ vọng về một hành trình mới, hành trình đưa di sản văn hóa trở thành động lực phát triển bền vững.
