Nâng cao hiệu quả chính sách hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng trong đồng bào dân tộc thiểu số ở Đắk Lắk

Chiều 17/9, Hội đồng nhân dân tỉnh Đắk Lắk tổ chức hội nghị chuyên đề đánh giá việc thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng trong đồng bào dân tộc thiểu số gắn với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2021-2025 và việc triển khai các chương trình, chính sách có liên quan.

Nhiều kết quả tích cực

Đắk Lắk có hệ thống tài nguyên văn hóa và tự nhiên đa dạng, trong đó nhiều buôn, làng đồng bào dân tộc thiểu số còn gìn giữ không gian nhà dài, cồng chiêng, nghề dệt thổ cẩm, nghề thủ công, lễ hội, sử thi, dân ca, dân vũ, ẩm thực và tri thức dân gian. Đây vừa là nguồn lực quan trọng cho phát triển du lịch cộng đồng, vừa đặt ra yêu cầu phát triển du lịch phải gắn chặt với bảo tồn, trao truyền và phát huy giá trị văn hóa, bảo đảm người dân là chủ thể và là đối tượng thụ hưởng trực tiếp.

Để khai thác những tiềm năng, thu hút khách du lịch đến với tỉnh và nâng cao đời sống cho nhân dân, ngày 13/8/2021, Hội đồng nhân dân tỉnh Đắk Lắk ban hành Nghị quyết số 08/2021/NQ-HĐND về hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng tại các thôn, buôn đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2021-2025.

Theo đánh giá của Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk, sau 5 năm thực hiện Nghị quyết, tình hình phát triển du lịch cộng đồng tại các thôn, buôn đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh có nhiều chuyển biến tích cực.

Giai đoạn 2022-2025, tỉnh đã hỗ trợ 5 buôn và 22 hộ gia đình tham gia phát triển du lịch cộng đồng, gồm buôn Akŏ Dhông, buôn Kuốp, buôn Trí, buôn Tuôr và buôn Kli A, với tổng kinh phí hỗ trợ gần 4,185 tỷ đồng.

Từ nguồn kinh phí này đã góp phần cải thiện cảnh quan, biển chỉ dẫn, vệ sinh môi trường, điều kiện đón khách và một số hạ tầng thiết yếu; đồng thời tạo điều kiện để các hộ dân tham gia các dịch vụ lưu trú, ăn uống, biểu diễn văn hóa, hướng dẫn trải nghiệm, bán sản phẩm thủ công và đặc sản địa phương.

Ngoài Nghị quyết số 08, tỉnh đã triển khai Dự án 6 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi và các chính sách có liên quan. Qua đó, buôn Tơng Jŭ và buôn Jun được đầu tư xây dựng điểm đến du lịch tiêu biểu với các hạng mục như nhà trưng bày, trung tâm thông tin, biển chỉ dẫn, trang thiết bị, cảnh quan, vệ sinh, chiếu sáng, nhạc cụ và trang phục biểu diễn… với tổng chi phí xây lắp và thiết bị gần 2,635 tỷ đồng.

Chính sách hỗ trợ này đã tạo tác động tích cực đối với việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số. Không gian nhà dài, đội cồng chiêng, nghề dệt thổ cẩm, nghề thủ công, lễ hội, ẩm thực, sử thi, dân ca, dân vũ được quan tâm duy trì, phục dựng và từng bước trở thành nội dung trải nghiệm du lịch. Nghệ nhân tham gia truyền dạy, trình diễn và hướng dẫn trải nghiệm, qua đó gắn hoạt động bảo tồn với sinh kế và nâng cao ý thức gìn giữ di sản trong cộng đồng, nhất là đối với thế hệ trẻ.

Một số điểm đến như buôn Akŏ Dhông, buôn Kuốp, buôn Jun đã từng bước được kết nối vào các chương trình tham quan, trải nghiệm. Riêng buôn Jun trong 6 tháng đầu năm 2026 đón khoảng 8.680 lượt khách và có khoảng 80 lao động tham gia các hoạt động du lịch…

Những kết quả trên cho thấy, chính sách đã tạo nền tảng ban đầu để đưa tài nguyên văn hóa, cảnh quan và đời sống cộng đồng thành sản phẩm du lịch, tạo thêm việc làm và nguồn thu cho người dân.

Những tồn tại, hạn chế

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng trong đồng bào dân tộc thiểu số gắn với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trên địa bàn tỉnh bộc lộ những khó khăn, bất cập.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk Lê Hoàng Phú cho biết, một số quy định của Nghị quyết số 08 chưa theo kịp yêu cầu thực tế. Nghị quyết chưa quy định rõ mức chi theo định mức xây dựng đối với một số nội dung, gây khó khăn trong thiết kế, thẩm định và quản lý dự án. Nguồn xã hội hóa và đối ứng của địa phương còn hạn chế; việc lồng ghép nguồn lực trong giai đoạn thực hiện Nghị quyết số 08 chưa nhiều.

Quỹ đất công cộng dùng vào mục đích chung không có, nên việc xây dựng bãi đỗ xe chung và nhà vệ sinh công cộng có nhiều khó khăn, phụ thuộc vào đất của người dân tại chỗ.

Hạ tầng kết nối, hạ tầng số, công trình phụ trợ và chất lượng một số hạng mục chưa đồng bộ. Sau đầu tư, phần lớn điểm du lịch chưa có cơ chế tài chính ổn định để duy tu, bảo dưỡng.

Trong 12 hạng mục theo Nghị quyết số 08/2021/NQ-HĐND chưa có hạng mục hỗ trợ trang thiết bị tối thiểu để người dân phục vụ cho khách du lịch tham quan, lưu trú tại hộ gia đình…

Đội ngũ lao động chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, thiếu kỹ năng quản trị điểm đến, phát triển sản phẩm, marketing, ngoại ngữ và ứng dụng công nghệ số. Một số Ban Quản lý du lịch cộng đồng được thành lập nhưng hoạt động chưa hiệu quả, chưa phát huy vai trò điều phối, chưa hình thành rõ cơ chế phân chia lợi ích và trách nhiệm giữa các hộ tham gia. Lực lượng nghệ nhân ngày càng lớn tuổi, trong khi lực lượng kế cận chưa đồng đều, đặt ra nguy cơ mai một tri thức và kỹ năng văn hóa truyền thống nếu không có cơ chế truyền dạy phù hợp.

Sản phẩm du lịch tại nhiều điểm còn rời rạc, dựa chủ yếu vào tài nguyên sẵn có, chưa tạo được chiều sâu trải nghiệm và giá trị gia tăng. Nhiều mô hình cùng khai thác các nội dung tương tự như cồng chiêng, ẩm thực, nhà dài nhưng chưa hình thành câu chuyện, sản phẩm chủ lực và thương hiệu riêng. Sự liên kết giữa cộng đồng với doanh nghiệp, hợp tác xã và lữ hành chưa chặt chẽ; nguồn khách còn phụ thuộc mùa vụ, sự kiện và các đoàn khách; tỷ lệ lưu trú qua đêm, mức chi tiêu và nguồn thu còn thấp…

Cần thiết ban hành nghị quyết mới

Tại hội nghị, đại diện các sở, ngành, xã, phường, nhà quản lý, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và đại diện các buôn du lịch cộng đồng, gia đình được hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng đã dành nhiều thời gian thảo luận, nêu nhiều ý kiến tâm huyết sự cần thiết về phát triển du lịch cộng đồng, góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, tạo sinh kế, việc làm, nâng cao đời sống cho bà con trong buôn.

Đồng thời đề xuất các cơ chế, giải pháp, chính sách hỗ trợ phù hợp với tình hình thực tế hiện nay và sát thực tế hơn, nhằm khai thác tiềm năng, thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng nói chung, du lịch cộng đồng trong đồng bào dân tộc thiểu số nói riêng trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026-2030.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk Y Nhuân Byăh cho rằng: Sau 5 năm thực hiện Nghị quyết số 08/2021/NQ-HĐND của Hội đồng nhân dân tỉnh đã mang lại nhiều kết quả thiết thực, vừa khai thác tiềm năng, thế mạnh, vừa bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, tạo sinh kế, việc làm, nâng cao thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, do nguồn lực có hạn, kinh phí dành cho chương trình chưa nhiều và trong quá trình thực hiện đã bộc lộ nhiều khó khăn, bất cập, hạn chế…

Trong khi đó, hiện nay Đắk Lắk có một không gian phát triển mới và là nơi hội tụ của 45 dân tộc cùng sinh sống, mỗi dân tộc đều mang trong mình những giá trị văn hóa riêng có, được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Từ không gian văn hóa cồng chiêng, nhà dài, sử thi, nghề thủ công truyền thống của các dân tộc Tây Nguyên đến các loại hình văn hóa dân gian, làng nghề, lễ hội đặc sắc của vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, tất cả đã và đang tạo nên một kho tàng văn hóa phong phú, đa dạng, làm nên bản sắc riêng của Đắk Lắk.

Chính vì vậy, du lịch cộng đồng nói chung, du lịch cộng đồng vùng đồng bào dân tộc thiểu số nói riêng chỉ được nhìn nhận như một hoạt động kinh tế đơn thuần mà là để văn hóa tiếp tục sống trong cộng đồng, được trao truyền cho thế hệ trẻ, được phát huy trong đời sống hiện đại và trở thành nguồn lực cho phát triển.

Thông qua hội nghị này giúp tỉnh nhìn nhận một cách đầy đủ hơn mối quan hệ giữa bảo tồn văn hóa dân tộc và phát triển du lịch, giữa giữ gìn bản sắc và tạo sinh kế, giữa chính sách hỗ trợ của Nhà nước với vai trò chủ thể của cộng đồng. Đồng thời nhằm cụ thể hóa các chủ trương lớn của Trung ương như Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam; Nghị quyết số 26-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới.

Trên cơ sở đó, Ủy ban nhân dân tỉnh mong muốn Hội đồng nhân dân tỉnh nghiên cứu tiếp tục ban hành nghị quyết mới nhằm thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn tỉnh phát triển bền vững.

Đồng chí Cao Thị Hòa An, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh Đắk Lắk cho biết: Chính sách hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã tạo được những kết quả bước đầu, góp phần hình thành một số mô hình, cải thiện điều kiện phục vụ khách du lịch, tạo thêm việc làm, sinh kế, thu nhập và từng bước phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng trong phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa dân tộc trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.

Tuy nhiên, kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế và giá trị văn hóa đặc sắc của tỉnh. Một số quy định của chính sách hiện hành, nhất là về mức hỗ trợ, định mức chi, vốn đối ứng và cơ chế hỗ trợ sau đầu tư, chưa thật sự phù hợp với thực tiễn… Đây là những vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn để có giải pháp sửa đổi, hoàn thiện chính sách, chứ không chỉ khắc phục trong tổ chức thực hiện.

Chính vì vậy, Ủy ban nhân dân tỉnh cần khẩn trương tổng kết, đánh giá toàn diện việc thực hiện Nghị quyết số 08/2021/NQ-HĐND; làm rõ kết quả, hiệu quả thực chất, những mô hình cần nhân rộng và những cơ chế, chính sách không còn phù hợp. Đây phải là cơ sở thực tiễn để nghiên cứu chính sách cho giai đoạn 2026–2030.