Năm 2020, gia đình ông Lê Văn Tâm, ngụ xã Chợ Lách (Vĩnh Long) chịu thiệt hại nặng nề do vườn sầu riêng bị nước mặn xâm nhập làm cây chết hàng loạt. Khi đó, tại địa phương chưa có hệ thống cống nên vườn cây ăn quả của bà con bị nước từ sông xâm nhập vào mương vườn gây thiệt hại. Vùng đất xưa nay nổi tiếng với vườn cây trĩu quả nhờ nước ngọt quanh năm đã bắt đầu bị ảnh hưởng bởi xâm nhập mặn. Khi được đầu tư xây dựng các cống Vàm Long Huê, Vàm Định Bình giúp cả vùng sản xuất sầu riêng, chôm chôm, hoa kiểng của bà con được bảo vệ an toàn.
Ông Tâm cho biết: “Sau đợt nước mặn xâm nhập vô mương vườn làm cây sầu riêng bị chết, gia đình phải trồng lại. Đến nay, sầu riêng đã bắt đầu cho quả nên rất mừng. Khi hệ thống cống ngăn mặn hoàn thành bà con an tâm sản xuất, không phải canh từng con nước, đo độ mặn để tưới cây như trước vì nước ngọt đã được trữ bên trong kênh”.
Từ năm 2024, cống Tân Phú và Bến Rớ (xã Tân Phú) hoàn thành, đưa vào sử dụng đã giúp bảo vệ vườn cây ăn quả của hàng nghìn hộ dân trong xã. Nước mặn từ sông Tiền và sông Hàm Luông bị ngăn lại và tạo thành “túi nước ngọt” để phục vụ tưới tiêu cho bà con.
Ông Trần Văn Út trồng 1 ha chôm chôm và sầu riêng tại xã Tân Phú cho biết: “Những đợt hạn mặn lịch sử vào năm 2016 và 2020 làm vườn sầu riêng, chôm chôm tại địa phương bị thiệt hại nặng nề. Khi hệ thống cống hoàn thành đã ngăn mặn, trữ nước ngọt cho nên bà con có nước tưới trong mùa hạn mặn”.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Chợ Lách Trần Hữu Nghị cho biết: Sau sáp nhập, xã Chợ Lách là vùng trọng điểm sản xuất cây ăn quả, cây giống, hoa kiểng… rất cần nước ngọt. Thời gian qua, địa phương được đầu tư 10 cống lớn phục vụ ngăn mặn, trữ ngọt cho vùng sản xuất nông nghiệp của người dân. Hiện tại, còn bốn cống gồm: Cái Gà, Cái Tre, Kênh Cũ, Kênh Long Phụng đã kiến nghị đầu tư, khép kín hoàn toàn vùng sản xuất nông nghiệp với diện tích khoảng 3.500 ha. Trong đó, có khoảng 1.000 ha cây giống, hoa kiểng, còn lại là cây ăn quả đặc sản, như: Chôm chôm, sầu riêng, măng cụt, bưởi da xanh...
Tại khu vực ba cù lao Minh, Bảo và An Hóa, các dự án thuộc khu vực Bắc Bến Tre, Nam Bến Tre đã hoàn thành và đưa vào sử dụng, góp phần bảo vệ hàng trăm nghìn héc-ta diện tích cây trồng và phục vụ nước sinh hoạt cho người dân.
Mới đây, tỉnh Vĩnh Long vừa tổ chức lễ khánh thành Dự án Hạ tầng thiết yếu hỗ trợ phát triển vùng cây ăn trái hoa kiểng khu vực Mỏ Cày Bắc và Chợ Lách, với tổng kinh phí hơn 150 tỷ đồng.
Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án nông nghiệp tỉnh Lê Minh Truyền cho biết: “Bước đầu công trình hoàn thành đã phát huy được hiệu quả đầu tư là xây dựng cơ sở hạ tầng thủy lợi, giao thông huyết mạch cần thiết để phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng ổn định, an toàn và bền vững. Đồng thời, ứng phó với các tác động bất lợi của biến đổi khí hậu, nước biển dâng và khai thác tốt lợi thế, tiềm năng có sẵn của vùng để góp phần ổn định đời sống dân cư. Từ đó, chủ động kiểm soát mặn, giữ ngọt, từng bước khép kín khu vực Mỏ Cày Bắc và Chợ Lách cho gần 5.260 ha đất trồng cây ăn quả, cây giống, hoa kiểng của địa phương”.
Hiện tại, tỉnh Vĩnh Long đang triển khai dự án Quản lý nước Bến Tre (thuộc dự án Quản lý nước JICA 3) do Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng Thủy lợi 10 (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) làm chủ đầu tư. Dự án có 8 cống thủy lợi với tổng mức đầu tư 7.578 tỷ đồng. Trong đó, vốn vay ODA Nhật Bản 4.158 tỷ đồng, vốn đối ứng trong nước 3.420 tỷ đồng. Dự án triển khai giai đoạn 2017-2030, với mục tiêu kiểm soát nguồn nước, ứng phó biến đổi khí hậu, bảo đảm sinh kế và phát triển sản xuất nông nghiệp bền vững cho vùng. Năm 2024, hai cống Tân Phú và Bến Rớ đã hoàn thành, đưa vào sử dụng. Đối với hai cống Vàm Nước Trong và Vàm Thơm đang đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng để bàn giao chủ đầu tư.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nguyễn Quỳnh Thiện cho biết, tỉnh đã chỉ đạo các sở, ngành, xã quyết liệt tháo gỡ khó khăn để sớm giao mặt bằng đối với hai cống. Tổng vốn bố trí giải phóng mặt bằng khoảng 45 tỷ đồng. Dự án Quản lý nước Bến Tre được kỳ vọng là công trình trọng điểm trong chiến lược ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn và biến đổi khí hậu của khu vực.
Thời gian tới, đơn vị chủ đầu tư sẽ tiếp tục triển khai xây dựng bốn cống còn lại của dự án, gồm: An Hóa, Bến Tre, Thủ Cửu và Cái Quao, từ đó, giúp hoàn thiện dần hệ thống thủy lợi, phục vụ sản xuất và sinh hoạt của người dân.
