Vụ trưởng Ứng dụng công nghệ và Tiến bộ kỹ thuật (Bộ Khoa học và Công nghệ) Chu Thúc Đạt cho biết: thực hiện nhiệm vụ được giao tại Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 5/1/2024 của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2024, Quyết định số 53/QĐ-TTg ngày 15/1/2024 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Chương trình công tác năm 2024 của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Khoa học và Công nghệ đã chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan liên quan xây dựng Chương trình.
Chương trình nhằm mục tiêu hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ để phát triển các sản phẩm chủ lực của địa phương, nâng cao năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh của sản phẩm hàng hóa, dịch vụ, mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước và xuất khẩu, góp phần vào tăng trưởng kinh tế-xã hội của các địa phương.
Theo dự thảo Chương trình, giai đoạn từ 2025-2030, Bộ Khoa học và Công nghệ dự kiến xây dựng được khoảng 250 mô hình chuyển giao, ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ vào sản xuất, phát triển sản phẩm chủ lực hiệu quả. Giai đoạn từ 2031-2035, xây dựng được khoảng 350 mô hình chuyển giao, ứng dụng vào sản xuất, phát triển sản phẩm chủ lực, nâng cao năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh, mở rộng được thị trường tiêu thụ trong nước và xuất khẩu.
Đồng chí Chu Thúc Đạt cho biết thêm, Chương trình gồm các nhiệm vụ chính như: Nghiên cứu xây dựng, hoàn thiện cơ chế, chính sách, giải pháp thúc đẩy phát triển sản phẩm chủ lực của địa phương; ứng dụng, chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ phát triển nguyên liệu, vùng nguyên liệu cho sản phẩm chủ lực; sản xuất, phát triển sản phẩm chủ lực của địa phương theo hướng nâng cao năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh và mở rộng thị trường tiêu thụ; hỗ trợ chuyển giao, mua công nghệ trong nước và từ nước ngoài để thực hiện các dự án đầu tư sản xuất sản phẩm chủ lực của địa phương đã được cấp thẩm quyền phê duyệt chủ trương, dự án đầu tư; đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn nhân lực tham gia phát triển sản phẩm chủ lực của địa phương; xây dựng cơ sở dữ liệu và truyền thông về Chương trình.
Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho rằng, khoa học và công nghệ đã đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, góp phần thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu; hỗ trợ phát triển sản phẩm chủ lực quốc gia, các sản phẩm chủ lực, đặc thù, có lợi thế tại các địa phương, nâng cao năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh của hàng hóa.
Tuy nhiên, trong giai đoạn mới, nhất là khi “Chương trình hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ thúc đẩy phát triển các sản phẩm chủ lực khu vực nông thôn, miền núi” được thực hiện, đặt ra những yêu cầu thay đổi ngày càng lớn. Mô hình tăng trưởng trước đây dựa trên vốn và tài nguyên đã không còn dư địa. Trong bối cảnh hiện nay, để phát triển kinh tế-xã hội một cách bền vững và tạo đột phá thì khoa học và công nghệ phải đóng vai trò then chốt.
Một số nhà nghiên cứu cho rằng, mục tiêu của Chương trình vừa là vinh dự, vừa là thách thức lớn cho ngành khoa học và công nghệ; đồng thời, mong muốn các nhà khoa học tập trung nghiên cứu, đề xuất và làm rõ thế nào là sản phẩm chủ lực của địa phương, sản phẩm chủ lực đó cần gì? Từ đó, xác định nhiệm vụ, hình thức thực hiện của Chương trình.
Thời gian gần đây, Bộ Khoa học và Công nghệ đã nhiều lần tổ chức trao đổi, thảo luận với một số sở khoa học và công nghệ, đơn vị bộ, ngành, viện nghiên cứu, trường đại học để lấy ý kiến đóng góp cho Chương trình. Các đơn vị đều nhấn mạnh sự cần thiết trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình để tiếp tục có giải pháp hỗ trợ địa phương trong ứng dụng chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ trong giai đoạn mới.
Nhiều ý kiến cho rằng, cần mở rộng đối tượng hỗ trợ, ngoài sản phẩm chủ lực còn có sản phẩm tiềm năng, lợi thế, đặc sản…, tăng mục tiêu cụ thể mỗi địa phương có từ 3-5 sản phẩm chủ lực trở lên được xuất khẩu với số lượng lớn, thay vì mỗi địa phương có từ 1-2 sản phẩm như trong dự thảo…
Ngoài ra, nhiều chuyên gia nêu ý kiến góp ý về mô hình tổ chức quản lý thực hiện Chương trình, kinh phí thực hiện, phân công, phân cấp triển khai Chương trình, xử lý tài sản, đầu tư trang thiết bị máy móc, công tác truyền thông, xây dựng cơ sở dữ liệu…
