Với bệnh nhân đột quỵ não, thời gian được ví như sinh mệnh. “Giờ vàng” quyết định sự sống, nhưng ở những vùng địa hình hẻo lánh, xa xôi, đường sá trắc trở, việc đưa người bệnh lên tuyến trên gặp muôn vàn khó khăn.
Chính vì vậy, một hành trình nhân văn đang từng bước được mở rộng: Đưa y học hiện đại từ tuyến cuối về với những bản làng heo hút, để tăng cơ hội sống cho người bệnh.
Chuyến xe hôm ấy có Giáo sư, Tiến sĩ Mai Duy Tôn, Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai làm trưởng đoàn. Đoàn công tác mắc kẹt tại rốn lũ Hoàng Su Phì khi đất đá vùi lấp nhiều tuyến quốc lộ huyết mạch. Giao thông bị chia cắt nghiêm trọng, các bác sĩ càng thấm thía nỗi bất lực của người dân vùng cao.
“Khi chẳng thể đi từ xã này sang xã khác thì làm sao có thể nghĩ đến việc đưa bệnh nhân về bệnh viện tuyến Trung ương. Trong khi, bệnh nhân đột quỵ não lại phụ thuộc hoàn toàn vào thời gian vàng chỉ 4-5 giờ với điều trị thuốc tiêu huyết khối và 6 giờ đầu với điều trị lấy huyết khối”, Giáo sư, Tiến sĩ Mai Duy Tôn chia sẻ.
Xuất phát từ thực tế ấy và cũng là nỗi trăn trở của người thầy thuốc trước sinh mệnh người bệnh nơi vùng xa, Trung tâm Đột quỵ Bệnh viện Bạch Mai đưa ra mục tiêu xây dựng các đơn vị đột quỵ tại bệnh viện tuyến cơ sở.
Một tín hiệu đáng mừng là vào những ngày cuối năm, các bác sĩ Bệnh viện Đa khoa khu vực Mường Khương (Lào Cai) lần đầu cấp cứu thành công bệnh nhân đột quỵ não trong “giờ vàng” bằng kỹ thuật tiêu sợi huyết. Đây là “quả ngọt” của quá trình đào tạo, chuyển giao kỹ thuật bài bản từ Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai.
Giới thiệu tấm bản đồ mạng lưới đột quỵ trải khắp các tỉnh, thành phố phía bắc, Giáo sư, Tiến sĩ Mai Duy Tôn cho biết: Đến nay, cả nước đã có khoảng 150 trung tâm, khoa, đơn vị đột quỵ. Từ Tuyên Quang, Lào Cai đến Quảng Ninh, Phú Thọ, Hải Phòng và các tỉnh miền trung, hàng trăm bác sĩ, điều dưỡng tuyến dưới đã được đào tạo chuyên sâu, chuyển giao kỹ thuật và cập nhật các phác đồ điều trị mới nhất.
Nhờ mạng lưới đó, nhiều bệnh nhân ở vùng sâu, vùng xa được cấp cứu kịp thời ngay tại tuyến cơ sở, thay vì phải vượt quãng đường dài về Hà Nội. “Chúng tôi phải có trách nhiệm với toàn quốc”, Giáo sư, Tiến sĩ Mai Duy Tôn nhấn mạnh về sứ mệnh của trung tâm.
Năm 2020, Trung tâm Đột quỵ Bệnh viện Bạch Mai chính thức được thành lập, đánh dấu mô hình trung tâm chuyên sâu đầu tiên tại Việt Nam, thực hiện đồng bộ từ cấp cứu, điều trị, phục hồi chức năng, nghiên cứu khoa học đến đào tạo nguồn nhân lực. Đây không chỉ là sự thay đổi về tổ chức, mà là bước chuyển tư duy: Từ cấp cứu thụ động sang điều trị chủ động, từ xử trí đơn lẻ sang quản lý toàn diện chuỗi đột quỵ.
Người được giao trọng trách xây dựng trung tâm là bác sĩ Mai Duy Tôn, khi ấy đã có hơn 10 năm làm việc trong lĩnh vực thần kinh, từng học tập, nghiên cứu tại Mỹ và châu Âu. Mang tinh hoa y học thế giới về Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ Mai Duy Tôn lựa chọn cách ứng dụng phù hợp với thể trạng và điều kiện kinh tế của người bệnh trong nước. Nghiên cứu sử dụng thuốc tiêu huyết khối liều thấp được coi là phác đồ điều trị đột quỵ “Made in Vietnam”, giúp giảm một nửa chi phí nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả điều trị. Phác đồ này cũng giúp cho thực hành lâm sàng ở Việt Nam và nhiều cơ sở y tế áp dụng.
Chỉ trong 5 năm, Trung tâm Đột quỵ Bệnh viện Bạch Mai đã làm chủ hầu hết các kỹ thuật điều trị đột quỵ tiên tiến. Nhờ đó, tỷ lệ bệnh nhân có thể hồi phục tăng lên 60-70%, tiệm cận các nước phát triển, thay vì khoảng 25% như trước đây. Nhưng giá trị lớn nhất không nằm ở phòng can thiệp hiện đại, mà ở những sinh mệnh được kéo lại từ lằn ranh sinh tử.
Một trong những ca bệnh đặc biệt là cụ ông 103 tuổi, nhập viện trong tình trạng đột quỵ nhồi máu não nặng, nhiều bệnh nền, nguy cơ tử vong rất cao. Với bệnh nhân ở độ tuổi ấy, nhiều nơi có thể lựa chọn điều trị bảo tồn. Nhưng tại Trung tâm Đột quỵ Bạch Mai, ê-kíp bác sĩ cân nhắc kỹ lưỡng rồi quyết định kết hợp tiêu huyết khối và lấy huyết khối cơ học - biện pháp đòi hỏi trình độ chuyên môn cao và bản lĩnh nghề nghiệp vững vàng.
Ca can thiệp thành công. Cụ tỉnh táo trở lại, phục hồi vận động, có thể giao tiếp và sinh hoạt cơ bản. Không chỉ gia đình, mà chính các bác sĩ cũng lặng đi vì xúc động: Khoa học đã thắng, nhưng thắng bằng sự dấn thân của con người. Đây cũng là ca bệnh đầu tiên tại Việt Nam sử dụng thuốc Idarucizumab để trung hòa thuốc chống đông trước khi tiêu sợi huyết, một kỹ thuật tiên tiến, yêu cầu cập nhật liên tục các bằng chứng y học quốc tế… Trung tâm còn sử dụng kỹ thuật hạ thân nhiệt chủ động và hồi sức chuyên sâu điều trị thành công cho nhiều bệnh nhân chảy máu thân não - tổn thương được coi là “vùng cấm” của thần kinh. Với mỗi ca bệnh, các bác sĩ đều hiểu rằng, họ không chỉ cứu một mạng người mà còn giữ lại một gia đình, một cuộc đời, một phần đóng góp cho xã hội.
"Việc kết hợp điều trị chuyên sâu với đào tạo và hỗ trợ tuyến dưới là cách tiếp cận bền vững, đặc biệt phù hợp với các quốc gia có địa hình phức tạp và chênh lệch vùng miền như Việt Nam"
Giáo sư JEyaRaJ DURai PaNDiaN, Chủ tịch Tổ chức Đột quỵ thế giới (WSO)
Song song với điều trị, Trung tâm Đột quỵ Bệnh viện Bạch Mai kiên trì xây dựng hệ thống kiểm soát chất lượng, tiệm cận các tiêu chí của Tổ chức Đột quỵ thế giới (WSO). Tháng 7/2025, WSO đã trao chứng nhận Trung tâm Đột quỵ chuyên sâu cho Bệnh viện Bạch Mai, cũng là bệnh viện đầu tiên ở Đông Nam Á đạt chuẩn theo bộ tiêu chí mới.
Trong hành trình ấy, dấu ấn của bác sĩ Mai Duy Tôn hiện diện rõ nét. Ông không chọn con đường dễ dàng. Giữa những cơ hội thăng tiến, ông chọn ở lại với chuyên môn, với phòng bệnh, với những chuyến đi vùng xa đầy rủi ro.
Chiều 16/12/2025, Trường đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội bổ nhiệm chức danh Giáo sư cho thầy Mai Duy Tôn. Sự kiện này không chỉ ghi nhận cống hiến của một nhà khoa học, mà còn là sự tôn vinh một người thầy thuốc sống trọn với lý tưởng nghề nghiệp. Dưới sự dẫn dắt của ông, Trung tâm Đột quỵ Bạch Mai đã cứu sống hàng vạn người bệnh, đào tạo nên một thế hệ bác sĩ đột quỵ kế cận, đủ năng lực gánh vác tương lai chuyên ngành này tại Việt Nam.
“Tôi tự hào vì đã góp phần đặt nền móng cho Trung tâm Đột quỵ, đóng góp cho sự ra đời của Bộ môn Đột quỵ và Bệnh lý mạch máu não đầu tiên ở Việt Nam tại Trường đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội”, Giáo sư, Tiên sĩ Mai Duy Tôn cho biết.
“Hiện chúng ta mới có 150 bệnh viện có khoa/ trung tâm đột quỵ, trong khi ước tính Việt Nam cần gần 400 cơ sở. Việc còn phải làm sẽ là rất nhiều. Ngoài đào tạo các bác sĩ chuyên khoa, cần hỗ trợ các bệnh viện địa phương thành lập khoa đột quỵ. Mục tiêu làm sao để bệnh nhân được cấp cứu gần nhất, được can thiệp kịp thời, tránh được biến chứng”, Giáo sư, Tiến sĩ Mai Duy Tôn bày tỏ mong muốn.
Và hành trình mang “giờ vàng” vượt núi đèo ấy vẫn đang tiếp diễn lặng lẽ, bền bỉ vì sự sống và chất lượng sống của người dân trên mọi miền Tổ quốc.
