Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước khi được ban hành đã tạo động lực lớn đối với các doanh nghiệp nhà nước. Những giải pháp tháo gỡ các nút thắt về cơ chế và nguồn lực tại Nghị quyết sẽ là “cú hích” giúp Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) bước vào giai đoạn tái cơ cấu mạnh mẽ. Mục tiêu của VNR không chỉ dừng lại ở tăng trưởng doanh thu, mà còn là khát vọng làm chủ công nghiệp đường sắt và khẳng định vị thế dẫn dắt trong hệ thống hạ tầng quốc gia.
Phóng viên Báo Nhân Dân đã có cuộc phỏng vấn ông Nguyễn Quốc Vượng, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Đường sắt Việt Nam chung quanh vấn đề nêu trên.
Định vị lại vai trò của doanh nghiệp nhà nước để kết nối nền kinh tế
Năm 2025, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam tiếp tục khẳng định năng lực của mình khi hoàn thành các chỉ tiêu sản xuất, kinh doanh hợp nhất năm 2025, với doanh thu hợp nhất ước đạt 10.700 tỷ đồng, tăng 10% so với năm 2024, sản lượng và doanh thu tăng trưởng hai con số, thể hiện nỗ lực lớn trong công tác lãnh đạo, điều hành và phục hồi tăng trưởng.
Những kết quả đạt được trong năm 2025 đã góp phần hoàn thành Kế hoạch 5 năm giai đoạn 2020-2025, đồng thời tạo nền tảng, tiền đề quan trọng cho việc thực hiện nhiệm vụ năm 2026 - năm bản lề trong triển khai Nghị quyết Đại hội các cấp nhiệm kỳ 2025-2030.
Những kết quả đạt được trong năm 2025 đã góp phần hoàn thành Kế hoạch 5 năm giai đoạn 2020-2025, đồng thời tạo nền tảng, tiền đề quan trọng cho việc thực hiện nhiệm vụ năm 2026 - năm bản lề trong triển khai Nghị quyết Đại hội các cấp nhiệm kỳ 2025-2030.
Từ khi Nghị quyết 79-NQ/TW ra đời, đã khẳng định vai trò đối với khu vực kinh tế nhà nước “là lực lượng vật chất quan trọng của kinh tế nhà nước, giữ vai trò chủ đạo; doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò then chốt và là nhân tố quan trọng thực hiện định hướng xã hội chủ nghĩa, đóng vai trò dẫn dắt, tạo động lực, thúc đẩy các thành phần kinh tế khác phát triển, tập trung vào các ngành, lĩnh vực hạ tầng thiết yếu, các địa bàn chiến lược, quốc phòng, an ninh, các lĩnh vực mà các thành phần kinh tế khác không làm hoặc không có khả năng làm”. Từ đó, tạo động lực lớn đối với doanh nghiệp nhà nước nói chung và Tổng công ty Đường sắt Việt Nam nói riêng.
Chúng tôi xác định việc thực hiện Nghị quyết 79 là quá trình định vị lại vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong lĩnh vực hạ tầng thiết yếu theo hướng dẫn dắt, kết nối nền kinh tế. Theo đó, khi Đảng và Nhà nước quan tâm đầu tư kết cấu hạ tầng đường sắt mới, hiện đại thì thị phần vận tải sẽ được sắp xếp lại với các tuyến đường sắt bắc-nam, kết nối Trung Quốc, kết nối cảng biển, khu công nghiệp, trung tâm logistic… thì chắc chắn vận tải đường sắt sẽ trở lại vị trí như trước đây.
Bên cạnh đó, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đóng vai trò nòng cốt trong quản lý, khai thác và phát triển hạ tầng đường sắt, làm đầu mối thu hút các thành phần kinh tế khác tham gia đầu tư. Đồng thời, đẩy mạnh phát triển công nghiệp đường sắt và dịch vụ khai thác tài sản để nâng cao năng lực nội sinh. Qua đó, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam hướng tới vai trò dẫn dắt mang tính bổ trợ, kết nối và tối ưu toàn hệ thống hạ tầng quốc gia, theo đúng tinh thần Nghị quyết 79.
Dẫn dắt hạ tầng giao thông và logistics quốc gia
Giải pháp được nêu tại Nghị quyết 79 đã mở ra cho Tổng công ty Đường sắt Việt Nam những không gian phát triển mới, phù hợp với định hướng đã được đặt ra trong Nghị quyết của Ban chấp hành Đảng bộ Tổng công ty Đường sắt Việt Nam về kết quả công tác năm 2025, nhiệm vụ trọng tâm năm 2026: “mở rộng dịch vụ vận tải hàng hóa từ kho đến kho và các dịch vụ logistics liên quan. Đẩy mạnh vận tải container, vận tải liên vận quốc tế; tham gia sâu hơn vào chuỗi logistics; thu hút hàng xuất khẩu sang Nga, châu Âu và các thị trường tiềm năng khác bằng đường sắt”.
Tổng công ty định hướng phát triển với vai trò dẫn dắt của kinh tế nhà nước trong hạ tầng thiết yếu, đặc biệt là hạ tầng giao thông và logistics quốc gia. Trên cơ sở đó, có điều kiện mở rộng phát triển vận tải khối lượng lớn, logistics đường sắt, công nghiệp đường sắt và khai thác hiệu quả quỹ đất, tài sản gắn với hạ tầng.
Đồng thời, Nghị quyết tạo nền tảng để Tổng công ty Đường sắt Việt Nam tham gia sâu hơn vào các dự án hạ tầng chiến lược, thu hút nguồn lực xã hội thông qua các mô hình hợp tác phù hợp. Nghị quyết 79 được kỳ vọng tháo gỡ các nút thắt về thể chế, cơ chế đầu tư, phân cấp quản lý và sử dụng tài sản công, vốn là rào cản lớn với doanh nghiệp thời gian qua. Việc khẳng định rõ vai trò “lực lượng vật chất quan trọng” giúp chúng tôi có cơ sở chính sách để được ưu tiên nguồn lực, ổn định đầu tư dài hạn và nâng cao năng lực tự chủ. Qua đó, tạo điều kiện để doanh nghiệp chuyển từ trạng thái duy trì sang phát triển bền vững
Có thể khẳng định, việc khơi thông và phát huy tối đa hiệu quả các nguồn lực được xác định là nhiệm vụ “sống còn” của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam trong năm 2026 và những năm tiếp theo. Điều này đã được khẳng định với quyết tâm 8 “thông”: “Quản trị thông minh, Quy định thông thoáng, Hạ tầng thông suốt, Điều hành thông thạo, Đào tạo thông thái, Công nghiệp thông dụng, Hợp tác thông hiểu, Vận tải thông thương” xuyên suốt trong các mặt hoạt động sản xuất kinh doanh của Tổng công ty.
Về việc khai thác có hiệu quả quỹ đất và hệ thống nhà ga, chúng tôi đã và đang tiến hành rà soát, phân loại quỹ đất và tài sản nhà ga để xây dựng phương án khai thác phù hợp với quy hoạch đô thị, giao thông và phát triển kinh tế địa phương. Trọng tâm là khai thác mạnh mẽ tiềm lực từ các khu ga có lợi thế về thương mại, dịch vụ và du lịch, hình thành các tổ hợp ga-thương mại-logistics-dịch vụ.
Song song đó, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đẩy mạnh phát triển các tuyến đường sắt có lợi thế về du lịch trong nước và quốc tế, kết hợp vận tải với dịch vụ trải nghiệm, du lịch đường sắt và các sản phẩm đặc thù gắn với địa phương. Doanh nghiệp cũng mở rộng hợp tác với các đối tác thông qua liên doanh, liên kết minh bạch.
Việc hoàn thiện cơ chế quản lý, sử dụng tài sản công theo Nghị quyết 79 sẽ giúp tháo gỡ vướng mắc pháp lý, qua đó đa dạng hóa nguồn thu, giảm dần phụ thuộc vào ngân sách và nâng cao năng lực tự chủ tài chính.
Thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia công nghiệp đường sắt
Đó là những điều kiện và tiềm năng để ngành đường sắt có thể phối hợp với chính quyền, nhân dân các địa phương, các đơn vị du lịch… đẩy mạnh phát triển những sản phẩm kinh doanh vận tải kết hợp với khai thác dịch vụ du lịch như: Tàu Hoa phượng đỏ, tàu di sản (Huế - Đà Nẵng), hành trình đêm Đà Lạt, tàu Sjourney, 5 cửa ô...
Với phương châm “Lấy khách hàng làm trung tâm”, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đã và đang xây dựng một hệ sinh thái mà trong đó đường sắt địa phương và các đối tác cùng hợp tác, chia sẻ đem đến cho khách hàng những trải nghiệm thú vị và giá trị thiết thực (ví dụ như khi sử dụng dịch vụ tàu hỏa thì được giảm giá vé tham quan, giá khách sạn nhà hàng…), hướng tới mục tiêu “1 tấm vé cho cả hành trình”.
Bên cạnh đó, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam cũng chủ động tạo không gian để khu vực tư nhân tham gia đầu tư vào vận tải, logistics, kho bãi, trung tâm phân phối và các dịch vụ hậu cần gắn với ga và tuyến đường sắt. Thực tế hiện nay, đã có nhiều doanh nghiệp tư nhân hợp tác trong khai thác vận tải, logistics và du lịch như Công ty Chapa, Sjourney, Công ty BHL…, bước đầu hình thành các mô hình hợp tác hiệu quả.
Trên cơ sở đó, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam sẽ tiếp tục mở rộng hợp tác, thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia công nghiệp đường sắt, từ sản xuất, bảo trì đến cung ứng thiết bị, vật tư chuyên ngành. Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đóng vai trò “nhạc trưởng” thông qua chuẩn hóa hạ tầng, quy trình khai thác và cơ chế hợp tác minh bạch, hài hòa lợi ích. Qua đó, hình thành chuỗi giá trị đường sắt ngày càng hoàn chỉnh, đúng với tinh thần phát triển hệ sinh thái kinh tế nhà nước mà Nghị quyết 79 đặt ra.
Tổng công ty Đường sắt Việt Nam xác định Nghị quyết 79 là “cú hích” quan trọng để chuyển từ vai trò khai thác thuần túy sang xây dựng và làm chủ ngành công nghiệp đường sắt, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm trụ cột.
Điều này đã được đưa vào Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Tổng công ty Đường sắt Việt Nam lần thứ XIII, nhiệm kỳ 2025-2030, đó là: “Khoa học, công nghệ và chuyển đổi số: 100% đơn vị, doanh nghiệp hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo. Đạt mức độ chuyển đổi số toàn diện trong 80% hoạt động sản xuất kinh doanh vào năm 2030, trở thành doanh nghiệp dẫn đầu trong ứng dụng công nghệ trong ngành đường sắt”.
Với phương châm “Xung kích, sáng tạo, táo bạo, bứt phá”, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đã và đang đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và công nghệ số trong quản lý vận hành, bảo trì hạ tầng, quản lý tài sản và dịch vụ khách hàng, coi đây là nền tảng tiếp cận các công nghệ hiện đại của đường sắt tốc độ cao.
Để triển khai đồng bộ, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đã thành lập “Biệt đội 57” lực lượng chuyên trách chỉ đạo và trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong toàn ngành. Đồng thời, đề xuất với Chính phủ, Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính triển khai Dự án Tổ hợp công nghiệp đường sắt, được xác định là hạt nhân hình thành Hệ sinh thái công nghiệp đường sắt.
Trên nền tảng tổ hợp này, chúng tôi định hướng thu hút doanh nghiệp tư nhân, đối tác công nghệ và nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia sản xuất, bảo dưỡng, R&D, đào tạo và chuyển giao công nghệ. Qua đó, từng bước xây dựng năng lực tự chủ của ngành công nghiệp đường sắt, sẵn sàng tiếp nhận và phát triển các dự án đường sắt hiện đại, bao gồm các tuyến đường sắt mới và đường sắt điện khí hóa.
Trân trọng cảm ơn ông Nguyễn Quốc Vượng!
Chỉ đạo thực hiện: Nguyễn Ngọc Thanh
Tổ chức sản xuất: Hồng Vân
Thực hiện: Quỳnh Trang - Lê Đức
Trình bày: Hoài Thu