Xúc tiến thương mại-cầu nối đưa nông sản Việt “cất cánh”

Trước kết quả ấn tượng này, bên thềm xuân mới Bính Ngọ 2026, ông Nguyễn Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp đã có cuộc trao đổi nhanh với phóng viên Báo Nhân Dân.

Phóng viên: Năm 2025 đã đi qua và năm 2026 đã tới. Kết quả xuất khẩu nông sản năm 2025 đã ghi nhận con số kỷ lục và nhiều dư địa cho thấy, việc đạt được khoảng 100 tỷ USD trong năm 2026 là khả thi. Ông đánh giá như thế nào về con số này và xin ông cho biết định hướng của trung tâm trong việc đồng hành cùng ngành nông nghiệp để đạt con số trên?

Giám đốc Nguyễn Minh Tiến: Có thể thấy, năm 2025 đã ghi nhận nhiều kết quả rất ấn tượng đối với ngành nông nghiệp nói chung cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường nói riêng, nhất là về con số về kim ngạch xuất khẩu nông sản. Theo mục tiêu ban đầu Chính phủ đặt ra là 65 tỷ USD, đến nay, chúng ta đã đạt 70,09 tỷ USD cộng với việc chúng ta đã đạt mức tăng trưởng tốt ở hầu hết các mặt hàng ấn tượng như: cà-phê, trái cây và thật sự có uy tín ở nhiều thị trường lớn như: Mỹ, Trung Quốc, châu Âu. Kết quả này có được dựa trên sự nỗ lực đóng góp của toàn ngành nông nghiệp và môi trường, từ nông dân, các hợp tác xã, các doanh nghiệp đến các cơ quan, nhất là trong bối cảnh mà chúng ta đồng thời phải thực hiện những cuộc sắp xếp về bộ máy hành chính các cấp cũng như thực hiện việc sáp nhập giữa Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn với Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Trước những kết quả tích cực đó, lãnh đạo Đảng, Nhà nước đã đặt ra những kỳ vọng rất lớn cho ngành nông nghiệp và môi trường vào thời gian tới đây. Đơn cử, Thủ tướng Chính phủ đã chính thức đề ra mục tiêu những năm tới đây cho tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu nông sản đạt ngưỡng 100 tỷ USD. Điều này đồng thời vừa mở ra cơ hội vừa đặt ra thách thức với ngành nông nghiệp.

Trong bối cảnh chung đó, trung tâm chúng tôi, với tư cách là đơn vị “tác chiến”, đi đầu trong việc tìm kiếm và tạo ra những thị trường mới, hơn bao giờ hết, chúng tôi càng phải triển khai nhiều hoạt động xúc tiến thương mại hiệu quả để giới thiệu quảng bá những giá trị mới cũng như tạo thêm những tiềm năng và dư địa để cho ngành nông nghiệp và môi trường có thể thúc đẩy đạt được con số về kim ngạch xuất khẩu.

Thực tế hiện nay cũng cho thấy, dư địa cho nông sản Việt Nam ở các thị trường còn rất lớn. Ngay với thị trường Trung Quốc, trong những năm vừa qua, chúng ta mới tập trung vào khai thác các tỉnh phía nam của Trung Quốc trong khi còn rất nhiều địa phương đi sâu vào nội địa Trung Quốc vẫn còn nhiều tiềm năng mà Trung tâm Xúc tiến Thương mại Nông nghiệp mong muốn tiếp tục được khai thác, thí dụ như các tỉnh: Vân Nam, Hồ Bắc, Chiết Giang, Thượng Hải, Bắc Kinh-những vùng có dân số rất lớn.

Thêm nữa, ở thị trường Trung Quốc, xu hướng tiêu dùng ngày càng hướng tới các sản phẩm có giá trị cao, đây cũng là cách để nông sản Việt phải không ngừng nâng cao giá trị. Hiện nay, chúng ta phải xác định rõ ràng, không thuần túy chỉ ở việc cạnh tranh bằng giá bán mà quan trọng hơn là gia tăng năng lực cạnh tranh bền vững bằng việc chuẩn hóa chất lượng cũng như quy trình để bảo đảm các sản phẩm của chúng ta thâm nhập sâu, đáp ứng được nhu cầu ngày càng tăng của thị trường Trung Quốc.

Ngoài ra, biến đổi khí hậu cũng đang tác động rất nhiều đến nguồn cung của nông sản trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, do đó, ngành nông nghiệp và môi trường chúng tôi cũng xác định là chủ động hỗ trợ cho các doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân kịp thời điều chỉnh cả trong quy trình canh tác và trong công tác nhân giống cùng với nhiều điều kiện khác nhằm góp phần giữ vững sự gia tăng về sản lượng và chất lượng nông sản, bảo đảm đáp ứng yêu cầu, mục tiêu xuất khẩu.

Đặc biệt, trong bối cảnh thế giới đang có sự sắp xếp lại các chuỗi giá trị nông sản, chúng ta cần nhanh chóng thích nghi với sự dịch chuyển lớn của thị trường. Đơn giản như với mặt hàng cà-phê, trước đây, thị trường nhấn mạnh vào cà-phê Arabica nhưng hiện nay xu hướng tiêu dùng của các bạn trẻ lại chuyển cà-phê Robusta. Vì lẽ đó, trong niên vụ 2024-2025, giá xuất khẩu cà-phê Robusta của chúng ta rất cao, có thời điểm bằng và vượt giá xuất khẩu bình quân của Arabica. Đây cũng có thể xem là một dư địa để chúng ta tiếp tục khai thác. Đồng thời, với xu hướng tiêu dùng như vậy thì Việt Nam chúng ta đang ở một vị thế rất thuận lợi để có thể tiếp tục thúc đẩy phát triển. Minh chứng là năm 2025, cà-phê đạt ngưỡng 8,6 đến 8,7 tỷ USD, tăng 52% so với năm 2024.

Bên cạnh đó, các ngành hàng về rau quả, trái cây Việt hiện nay cũng đang bắt đầu vào một chu kỳ mới, đặc biệt những dòng hàng có giá trị rất lớn như: chanh dây, chuối, mít. Trung tâm chúng tôi thấy đây là cơ hội để chúng ta tiếp tục phát triển, nhất là với các dòng hàng nông sản có tính “chiến lược” gồm có cả thủy sản, trái cây, nhất là cà-phê. Điều quan trọng là chúng ta phải thiết lập ra những giá trị gia tăng mới cho dòng hàng này.

Điều này cũng đồng nghĩa với việc chúng ta không chỉ dừng ở những sản phẩm sẵn có mà chúng ta phải tăng thêm giá trị gia tăng cũng như khai thác những tiềm năng dư địa mới, nhất là những giá trị về giảm phát thải, về kinh tế xanh. Hiện nay, một số thị trường tiêu dùng như tại Nhật Bản là người ta đã sẵn sàng chi trả cho gạo được trồng từ dự án 1 triệu héc-ta lúa giảm phát thải, có chất lượng cao với giá cao hơn để đáp ứng được yêu cầu về giảm phát thải. Chúng tôi cho rằng đây là dư địa rất lớn. Vấn đề làm sao chúng ta phải đẩy mạnh xúc tiến quảng bá để thế giới thấy được rằng, ngành nông nghiệp và môi trường của Việt Nam đã chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, chủ động thực hiện những cam kết của Chính phủ Việt Nam về giảm phát thải và trong quá trình đó chúng ta vẫn tạo ra được những cái giá trị hàng nông sản có giá trị, có chất lượng, góp phần vào việc tạo ra môi trường bền vững.

Phóng viên: Vâng thưa ông, tại hội nghị tổng kết công tác năm 2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Thủ tướng có nhắc đến thị trường Halal và bản thân lãnh đạo Bộ cũng đã nhiều lần đề cập thị trường này. Vậy với việc xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường đối với thị trường này, ông có thể chia sẻ thêm một số nội dung liên quan?

Giám đốc Nguyễn Minh Tiến: Có thể nói như thế này, thị trường Halal là một thị trường ngày càng phát triển với hơn 2 tỷ người theo đạo Hồi giáo. Trước đây, chúng ta đã khai thác một phần của thị trường Trung Đông nhưng với quy định của Halal thì còn khá phức tạp do mỗi quốc gia áp dụng một tiêu chuẩn riêng. Đây là một thị trường đầy tiềm năng và bước đầu chúng ta đã định vị được tiêu chuẩn của thị trường này. Thí dụ, ngay trong thị trường ASEAN, chúng ta có Indonesia, Malaysia và sang thị trường Trung Đông thì đa số là theo Hồi giáo.

Nhận thức được tình hình đó, trung tâm chúng tôi trước mắt đang tập trung khai thác vào thị trường Trung Đông, chẳng hạn như tham dự hội chợ Gulfood tại Dubai với quy mô nông sản Việt ngày càng mở rộng với những không gian mới tiếp cận rộng mở hơn với thị trường Halal đầy dư địa phát triển này.

Đầu tiên phải khẳng định, Việt Nam có rất nhiều mặt hàng có thể đáp ứng được thị trường tiêu dùng Halal như các loại hạt, gạo, chè, cà-phê. Tuy nhiên, vấn đề mấu chốt hiện nay vẫn là đáp ứng được tiêu chuẩn của mỗi thị trường Halal, nhất là thị trường Trung Đông, từ đó thông tin tới các doanh nghiệp Việt Nam cũng như tới người nông dân để họ hoàn thiện quy trình vùng trồng, thu hoạch, chế biến cho đến cả logistics để đáp ứng tối đa các yêu cầu khắt khe của thị trường.

Trọng tâm công tác 5 năm tới đây của trung tâm chúng tôi là tập trung vào thị trường Trung Đông và thị trường ASEAN. Tin tưởng và hy vọng rằng, Chính phủ sẽ tạo điều kiện cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng với Bộ Công thương và Bộ Ngoại giao tăng cường hơn nữa sự hiện diện của nông sản Việt Nam tại thị trường Halal mà chủ yếu là ở khu vực Trung Đông và ASEAN.

Phóng viên: Thưa ông, bối cảnh hiện nay đặt ra thị trường quyết định sản xuất và Trung tâm Xúc tiến thương mại Nông nghiệp được giao các nhiệm vụ xúc tiến thương mại ngày càng nhiều hơn. Như ông đã đề cập ở trên về con số 100 tỷ USD của ngành nông nghiệp trong thời gian tới. Theo ông, để đạt con số này, câu chuyện xúc tiến thương mại và mở cửa đối với các thị trường thế giới sẽ tiến triển theo hướng nào?

Giám đốc Nguyễn Minh Tiến: Năm 2025 với sự tăng trưởng của các ngành hàng cũng như của các thị trường trọng điểm của Việt Nam, có thể tự tin khẳng định rằng, chúng ta hoàn toàn có tiềm năng và dư địa để tiếp tục phát triển. Ở đây chúng ta phải khẳng định được rằng nguồn cung của chúng ta hiện nay đã ngày càng đa dạng và đang từng bước đáp ứng đầy đủ các yêu cầu khắt khe nhất của thị trường phát triển như Mỹ, châu Âu, Trung Quốc, Nhật Bản và cả những thị trường ngách mà chúng ta đang hướng tới trong đó có thị trường Halal.

Đối với công tác xúc tiến thương mại nông nghiệp, bản thân chúng tôi cũng xác định đúng như khẳng định của lãnh đạo Bộ coi chúng tôi là một đơn vị “tác chiến”. Điều đó đồng nghĩa với việc trước hết phải tăng cường tham dự vào các hội chợ lớn, tổ chức các đợt kết nối cung-cầu với hệ thống phân phối gia tăng sự hiện diện của nông sản Việt Nam.

Cụ thể, chúng tôi đang đề xuất để Việt Nam tham dự Green Expo tại Yokohama (Nhật Bản) vào năm 2027 để gia tăng khẳng định nông sản Việt Nam đã và đang hướng tới giá trị xanh cùng xu hướng của thế giới, củng cố thêm uy tín với người tiêu dùng Nhật Bản khi họ rất ưa chuộng tính môi trường và bền vững của sản phẩm, dịch vụ. Hay như vừa qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã ký với Tổng cục Hải quan Trung Quốc một số hiệp định để tiếp tục mở cửa cho những ngành hàng nông sản mới (mít, chanh dây, dừa…). Trước đó, sầu riêng và chuối của Việt Nam cũng đã cơ bản thâm nhập sâu vào thị trường Trung Quốc.

Với tư cách là người đứng đầu của Trung tâm xúc tiến thương mại nông nghiệp, tôi có một niềm tin chắc chắn rằng, nông sản Việt sẽ ngày càng gia tăng sự hiện diện ở các địa phương Trung Quốc, đây sẽ cơ hội cho các doanh nghiệp khai thác và mở rộng hơn nữa về quy mô sản phẩm cũng như quy mô thị trường.

Giám đốc Nguyễn Minh Tiến.

Với tư cách là người đứng đầu của Trung tâm xúc tiến thương mại nông nghiệp, tôi có một niềm tin chắc chắn rằng, nông sản Việt sẽ ngày càng gia tăng sự hiện diện ở các địa phương Trung Quốc, đây sẽ cơ hội cho các doanh nghiệp khai thác và mở rộng hơn nữa về quy mô sản phẩm cũng như quy mô thị trường.

Phóng viên: Thưa ông, dự báo thị trường luôn luôn là một việc rất khó. Vậy với Trung tâm Xúc tiến thương mại Nông nghiệp, theo ông cần phải làm gì để đáp ứng được công tác tham mưu cũng như triển khai các hoạt động xúc tiến mở rộng thị trường cho nông sản Việt?

Giám đốc Nguyễn Minh Tiến: Tôi cho rằng, cái khó nhất hiện nay vẫn là ở nguồn nhân lực. Làm thế nào để chúng ta phải đào tạo được một đội ngũ cán bộ nhân lực đáp ứng được yêu cầu của xúc tiến thương mại nông nghiệp, nhất là trong kỷ nguyên mới vừa bảo đảm giá trị gia tăng cao vừa phát sinh vấn đề kinh tế xanh và chuyển đổi số. Đây thật sự là những vấn đề mới đòi hỏi chúng ta phải có một đội ngũ nhân lực đáp ứng được yêu cầu này.

Tôi hy vọng, tới đây, đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực sẽ ngày càng được nâng cao, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi kép (xanh-số) đồng thời truyền tải được lượng thông tin từ nhu cầu thị trường thế giới về những cái ngành hàng giá trị mới nguồn nhân lực xúc tiến thương mại thật sự nắm bắt được. Có như vậy, trung tâm mới thật sự làm “cầu nối”, là trung gian kết nối doanh nghiệp-hợp tác xã-nông dân và thật sự đưa nông sản Việt “cất cánh”.

Những năm gần đây, chúng ta cũng có quyền tự hào khi Việt Nam là một trong những quốc gia hết sức chủ động và bước đầu có một số thành công trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu. Bằng chứng là từ một số chuyển đổi về mô hình sản xuất nông nghiệp tại vùng Đồng bằng Sông Cửu Long ứng phó với xâm nhập mặn, hạn hán hay chủ động chuyển đổi canh tác cà-phê trên Tây Nguyên…, từ đó từng bước chuẩn hóa quy trình canh tác các sản phẩm nông sản chủ lực thích ứng với biến đổi khí hậu và chủ động điều chỉnh cả thời vụ.

Ngành hàng lúa gạo là thí dụ sống động nhất, sự ra đời của gạo ST (từ ST24 đến ST25, nhất là ST25 3 lần liên tiếp lọt Top đầu giải thưởng gạo ngon nhất thế giới đã khẳng định được thế mạnh của chúng ta về lai tạo giống. Không dừng lại ở lúa gạo, nhiều ngành hàng nông sản khác cũng đang dần chuẩn hóa ứng dụng khoa học công nghệ, tạo ra giống mới, cũng như cải tiến về quy trình canh tác.

Việt Nam có thể đạt được thành tựu về xuất khẩu giống, quy trình canh tác và thậm chí cả hệ thống chế biến. Đơn cử với ngành hàng hạt điều, thế giới đánh giá rất cao và bản thân Việt Nam cũng đang đứng đầu thế giới về công nghệ chế biến hạt điều. Do đó, nhiệm vụ xúc tiến thương mại nông nghiệp hướng tới gia tăng giá trị xuất khẩu là hoàn toàn có thể khả thi.

Phóng viên: Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này.