Gỡ nút thắt vấn đề hạt nhân Iran

Iran và Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) vừa ký thỏa thuận nối lại hợp tác, cho phép các thanh sát viên IAEA trở lại quốc gia Hồi giáo làm nhiệm vụ. Giới quan sát quốc tế thở phào nhẹ nhõm bởi vấn đề hạt nhân Iran, vốn bế tắc kéo dài, đã tìm thấy “ánh sáng cuối đường hầm”.

Nhân viên kỹ thuật Iran làm việc bên trong cơ sở hạt nhân Isfahan, nằm cách thủ đô Tehran khoảng 420km về phía Nam. (Ảnh: The Times of Israel/TTXVN)
Nhân viên kỹ thuật Iran làm việc bên trong cơ sở hạt nhân Isfahan, nằm cách thủ đô Tehran khoảng 420km về phía Nam. (Ảnh: The Times of Israel/TTXVN)

Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi và Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi đã trực tiếp ký thỏa thuận nối lại hợp tác song phương, vốn bị đóng băng sau các vụ tấn công của Israel và Mỹ nhằm vào các cơ sở hạt nhân của Iran. Lễ ký thỏa thuận giữa Iran và IAEA được tổ chức tại Cairo, dưới sự trung gian của Ai Cập.

Phát biểu sau lễ ký, Bộ trưởng Araghchi bày tỏ hy vọng IAEA sẽ thực hiện có trách nhiệm các nghĩa vụ của mình theo thỏa thuận hợp tác mới. Người đứng đầu ngành ngoại giao Iran bày tỏ hài lòng về việc thỏa thuận hợp tác với IAEA có tính đến yêu cầu của hai bên về các vấn đề an ninh.

Về phía IAEA, Tổng Giám đốc Grossi vui mừng xác nhận về thỏa thuận trên, cho biết hai bên đã nhất trí nối lại hoạt động thanh sát ở Iran, nhấn mạnh đây là một bước đi quan trọng.

Tuy nhiên, “trái ngọt” này không chỉ là thành quả của Iran và IAEA, mà còn có công vun trồng của cộng đồng quốc tế, trong đó có nước trung gian Ai Cập và nhóm E3, gồm ba nước châu Âu là Anh, Pháp và Đức.

Hợp tác giữa Iran và IAEA bị đóng băng kể từ đầu tháng 7 khi Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ban hành sắc lệnh đình chỉ hợp tác với tổ chức này. Lý do là Tehran chỉ trích IAEA đã không hành động sau khi Mỹ và Israel tấn công vào các cơ sở hạt nhân của Iran hồi tháng 6.

Kể từ đó đến nay, cánh cửa vào các cơ sở hạt nhân của Iran luôn khép chặt đối với các thanh sát viên của IAEA. Thậm chí, sự quay lưng của Tehran còn được nâng lên mức cao hơn khi Nhà nước Hồi giáo thông qua luật đình chỉ hợp tác với IAEA, quy định mọi hoạt động thanh sát phải được Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran phê chuẩn.

Iran từng tuyên bố sẽ nhượng bộ chấp nhận các giới hạn đối với chương trình hạt nhân và hoạt động làm giàu urani nếu được dỡ bỏ các lệnh trừng phạt quốc tế. Bộ trưởng Araghchi khẳng định, Tehran sẵn sàng xây dựng một thỏa thuận thực tế và lâu dài có sự giám sát chặt chẽ và hạn chế làm giàu urani để đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt. Tuyên bố của Iran được đưa ra nhằm gửi thông điệp đến nhóm E3, vốn đang rất tích cực thúc đẩy Tehran đàm phán về chương trình hạt nhân.

Tuy nhiên, nhóm E3 cũng gây sức ép mạnh mẽ với Iran nếu Tehran trì hoãn việc cho phép các thanh sát viên IAEA vào giám sát các cơ sở hạt nhân. Cuối tháng 8, nhóm E3 đã kích hoạt cơ chế tái áp đặt các lệnh trừng phạt của Liên hợp quốc đối với quốc gia Hồi giáo, nhưng vẫn để ngỏ cho Iran thời hạn một tháng để đàm phán.

Thỏa thuận hạt nhân lịch sử năm 2015 với Nhóm P5+1 (gồm 5 nước Ủy viên Thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và Đức), được ký dưới thời Tổng thống Mỹ Barack Obama, đã giúp Iran dỡ bỏ các lệnh trừng phạt khắc nghiệt. Tuy nhiên, chỉ ba năm sau, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đơn phương rút Washington khỏi thỏa thuận và tái áp đặt trừng phạt Iran, bao gồm cả các nước mua dầu mỏ của Iran.

Sau nhiều lần đàm phán bất thành, Iran quyết định thu hẹp cam kết và dần nối lại hoạt động làm giàu urani khiến vấn đề hạt nhân của Tehran rơi vào bế tắc. Trước việc các nước phương Tây lo ngại Iran đang tìm cách phát triển vũ khí hạt nhân, quốc gia Hồi giáo một mực bác bỏ, khẳng định chương trình hạt nhân của mình hoàn toàn phục vụ mục đích dân sự.

Lễ ký thỏa thuận hợp tác giữa Iran và IAEA đã chấm dứt các vòng đàm phán kéo dài, cũng như các chỉ trích lẫn nhau, các điều kiện tiên quyết và sức ép không ngừng được gia tăng đối với mỗi bên. Về phía IAEA, cánh cửa dẫn tới các cơ sở hạt nhân của Iran lại rộng mở với các thanh sát viên quốc tế. Đối với Iran, Nhà nước Hồi giáo tháo gỡ được các “quả bom” trừng phạt đang treo lơ lửng trên đầu người dân nước này.

Có thể bạn quan tâm

Tiêm vaccine phòng ngừa Covid-19. (Ảnh: Báo Nhân Dân)

“Mảnh ghép cuối” của hiệp ước toàn cầu về đại dịch

Vòng đàm phán cuối cùng về hiệp ước toàn cầu ứng phó đại dịch đã khai mạc tại Thụy Sĩ. Đại diện hơn 190 quốc gia thành viên Tổ chức Y tế Thế giới bước vào giai đoạn nước rút, hướng tới trình Đại hội đồng Y tế Thế giới thông qua vào tháng 5. Tuy vậy, bất đồng về chia sẻ nguồn lực vẫn là nút thắt khó gỡ.

Một trạm xăng ở Dar es Salaam, Tanzania. (Ảnh: TÂN HOA XÃ)

Vòng xoáy của bão giá năng lượng

Xung đột tại Trung Đông và tắc nghẽn Eo biển Hormuz khiến ngành hàng không thế giới chao đảo trong vòng xoáy của cơn bão giá nhiên liệu leo thang và nhu cầu đi lại suy giảm, thậm chí được dự báo sẽ còn kéo dài kể cả sau khi xung đột chấm dứt.

Quang cảnh một phiên họp Đại hội đồng Liên hợp quốc ở New York (Mỹ), ngày 23/9/2025. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Bước khởi đầu cho một hành trình dài

Trong lịch sử hơn 80 năm phát triển, Liên hợp quốc đã không ngừng khẳng định sức sống bền bỉ của chủ nghĩa đa phương, cùng vai trò là “ngọn hải đăng” soi lối cho nhân loại hướng tới hòa bình và hợp tác qua những giai đoạn sóng gió.

Tòa nhà Quốc hội Mỹ ở Washington, D.C. (Ảnh: THX/TTXVN)

Ngân sách dành cho ICE vượt qua trở ngại lớn tại Mỹ

Thượng viện Mỹ vừa thông qua dự luật ngân sách nhằm cấp kinh phí cho Cơ quan Thực thi di trú và Hải quan (ICE) cùng Lực lượng tuần tra biên giới trong 3 năm. Việc dự luật ngân sách dành cho ICE vượt qua cửa ải khó nhằn này khiến chính quyền Xứ Cờ hoa thở phào nhẹ nhõm trước sức ép lâu nay của đảng Dân chủ.

Những người di cư được giải cứu chờ lên bờ tại Marsaxlokk, Malta, tháng 4/2023. (Ảnh: Jonathan Borg/Xinhua)

Di cư toàn cầu: Cuộc khủng hoảng thầm lặng

Cuộc khủng hoảng nhân đạo âm thầm nhưng khốc liệt đang diễn ra trên các nẻo đường di cư. Theo báo cáo mới nhất từ Tổ chức Di cư quốc tế (IOM), khoảng 8.000 người đã thiệt mạng hoặc mất tích trên các tuyến đường di cư toàn cầu năm 2025.

Quang cảnh làng Kumzar ở miền bắc Oman, gần eo biển Hormuz. (Ảnh: THX/TTXVN)

Giải pháp toàn diện chấm dứt xung đột

Sau khi Iran tuyên bố Eo biển Hormuz hoàn toàn mở cửa trở lại, trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Liban được công bố, thị trường dầu mỏ đã có những diễn biến tích cực. Tuy nhiên, dòng chảy thương mại toàn cầu hoàn toàn có thể gián đoạn nếu lệnh ngừng bắn mất hiệu lực. Cần có một giải pháp bền vững cho vấn đề này.

Mới đây, Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đã tổ chức cuộc diễn tập an ninh mạng quy mô lớn mang tên "Locked Shields" năm 2026. (Ảnh: VNA Media)

Mặt trận không tiếng súng của kỷ nguyên số

Trước đây, các cuộc tập trận thường gắn liền với hình ảnh lực lượng quân đội hùng hậu được triển khai cùng hàng loạt vũ khí tối tân, song hiện nay, ngày càng nhiều cuộc tập trận được thực hiện trước màn hình máy tính.

Phó Tổng thống JD Vance (giữa, phía trước) dẫn đầu phái đoàn Mỹ tới Pakistan để tham gia cuộc đàm phán với phía Iran, ngày 11/4/2026. (Ảnh: THX/TTXVN)

“Mồi lửa” nguy hiểm

Trong lúc cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran rơi vào bế tắc, xung đột leo thang giữa Israel và lực lượng Hezbollah ở Liban có nguy cơ thổi bùng ngọn lửa chiến tranh lan rộng ở khu vực. Israel và Mỹ không thể thương lượng ngừng bắn với Iran khi mặt trận của Israel ở Liban tiếp tục đỏ lửa.

Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk trong một cuộc họp báo ở Warsaw. (Ảnh: PAP/TTXVN)

Mở rộng không gian hợp tác

Chuyến công du Đông Bắc Á của Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk phản ánh một bước chuyển đáng chú ý trong tư duy chiến lược của Warsaw, giữa bối cảnh thế giới liên tục “trở gió”. Từ điểm dừng tại Hàn Quốc đến chặng tiếp theo ở Nhật Bản, Ba Lan cho thấy sự chủ động mở rộng không gian hợp tác vượt ra ngoài châu Âu.

Quang cảnh thủ đô Tehran, Iran ngày 8/4/2026. Ảnh: (THX/TTXVN)

Đoàn kết, hợp tác vượt qua vòng xoáy

Xung đột tại Trung Đông đang khiến thế giới chao đảo, trong đó nền kinh tế toàn cầu sẽ quay đầu giảm tốc mạnh nếu cuộc chiến kéo dài. Những dự báo có phần ảm đạm này tô vẽ nên bức tranh kinh tế thế giới kém tươi sáng.

Người dân Palestine tại Dải Gaza. (Ảnh: THX/TTXVN)

Tình hình Gaza: Cánh cửa hòa bình còn xa vời

Giải giáp phong trào Hồi giáo Hamas, Israel chấm dứt hoạt động quân sự và rút quân là những điều kiện tiên quyết trong kế hoạch hòa bình cho Dải Gaza. Tuy vậy, việc các bên không tuân thủ lộ trình khiến bài toán hóc búa về khôi phục hòa bình cho dải đất hẹp ven Địa Trung Hải vẫn chưa có lời giải.

Lực lượng an ninh Iran tuần tra cạnh một tàu hàng ở Eo biển Hormuz. (Ảnh: GETTYIMAGES)

Thách thức duy trì dòng chảy năng lượng

Gián đoạn tại eo biển Hormuz, tuyến vận tải năng lượng chủ chốt của thế giới, đang khiến dòng chảy dầu mỏ toàn cầu suy giảm mạnh. Các “đại gia” dầu mỏ ở vùng Vịnh phải tính toán chuyển hướng xuất khẩu qua các tuyến vận tải khác ngoài eo biển Hormuz...

Ảnh minh họa: Xinhua/Reuters

Quan hệ Nga-Mỹ: Một bước tiến quan trọng

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược và xung đột quốc tế như “nước sôi lửa bỏng”, quan hệ Nga-Mỹ vừa lóe lên những tín hiệu đáng chú ý. Các diễn biến gần đây không chỉ hé lộ xu hướng vận động mới, mà còn mở ra những kịch bản đối thoại giữa hai quốc gia thời gian tới.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. (Ảnh: THX/TTXVN)

Phép thử với NATO

Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đang đứng trước nhiều thử thách do cách tiếp cận khác nhau giữa các thành viên trong xử lý một số “điểm nóng” quốc tế. Tuyên bố mới đây của Tổng thống Donald Trump về khả năng Mỹ rời đi càng bộc lộ rõ tình trạng rạn nứt nội bộ NATO.

Bức ảnh này được chụp vào ngày 3/3/2026, cho thấy các tòa nhà bị hư hại và đống đổ nát sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel tại Tehran, Iran. (Ảnh: XINHUA)

Những khoảng lặng cần thiết

Thế giới đang trong trạng thái dễ tổn thương, nơi bất kỳ một “lằn ranh đỏ” nào trong các cuộc đột nếu bị phá vỡ đều có thể làm lan đám lửa bất ổn trên toàn cầu. 

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Củng cố lòng tin chiến lược

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đang có chuyến thăm Nhật Bản và Hàn Quốc. Cùng với mục tiêu tăng cường khoáng sản thiết yếu, công nghệ hạt nhân, trí tuệ nhân tạo (AI), chuyến công du còn phản ánh tính toán chiến lược dài hạn của Pháp, nhằm khẳng định vai trò tại khu vực địa chính trị quan trọng này.