Tháo ngòi căng thẳng ở Trung Đông

Iran vừa thông báo cho phép các thanh sát viên của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) quay trở lại nước này.

Toàn cảnh một cuộc họp Hội đồng Bảo an tại New York, Mỹ. (Ảnh: THX/TTXVN)
Toàn cảnh một cuộc họp Hội đồng Bảo an tại New York, Mỹ. (Ảnh: THX/TTXVN)

Quyết định tương đối bất ngờ của Tehran sau hơn 2 tháng “cấm cửa” các nhân viên IAEA được giới quan sát đánh giá là động thái tích cực của nước Cộng hòa Hồi giáo trong nỗ lực tháo ngòi căng thẳng liên quan chương trình hạt nhân của Iran.

Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araqchi thông báo Hội đồng An ninh quốc gia tối cao của Nhà nước Hồi giáo này đã phê chuẩn việc cho phép các thanh sát viên IAEA trở lại quốc gia Trung Đông này.

Bộ trưởng Araqchi cho biết, các thanh sát viên sẽ giám sát quá trình thay nhiên liệu tại Nhà máy điện hạt nhân Bushehr. Tuy nhiên, người đứng đầu ngành ngoại giao Iran lên tiếng phủ nhận thông tin Tehran và IAEA đã đạt được khuôn khổ hợp tác mới, khẳng định hiện chưa có văn bản nào được thống nhất giữa hai phía. Ngay sau thông báo của Tehran, Nga tuyên bố hoan nghênh động thái nêu trên của Iran.

Đại diện thường trực Nga tại các tổ chức quốc tế ở Vienna, ông Mikhail Ulyanov nhấn mạnh, việc IAEA nối lại hoạt động tại Nhà máy Bushehr một lần nữa cho thấy Iran là đối tác có trách nhiệm, ngay cả sau các cuộc tấn công quân sự nhằm vào những cơ sở hạt nhân dân sự, đặt dưới sự giám sát của IAEA.

Trong khi đó, Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi cho biết, nhóm thanh sát viên đầu tiên của IAEA đã trở lại Iran sau hơn 2 tháng hoạt động hợp tác giữa hai phía bị gián đoạn. Theo Tổng Giám đốc Grossi, IAEA đang thảo luận các biện pháp khởi động lại công việc tại Iran, nơi có các cơ sở hạt nhân từng bị tấn công.

Hợp tác giữa Tehran và IAEA đóng băng khi Quốc hội Iran thông qua luật đình chỉ hợp tác với IAEA sau các vụ không kích của Israel và Mỹ hồi tháng 6, buộc các thanh sát viên phải rời khỏi nước Cộng hòa Hồi giáo.

Tehran cáo buộc IAEA ngả về phương Tây và yêu cầu hoạt động thanh tra, giám sát các cơ sở hạt nhân phải được Hội đồng An ninh quốc gia tối cao phê chuẩn. Tuy nhiên, Bộ trưởng Ngoại giao Iran thừa nhận Tehran không thể chấm dứt hoàn toàn hợp tác với IAEA, việc các thanh sát viên IAEA trở lại chỉ cần được Hội đồng An ninh quốc gia tối cao bật đèn xanh.

Động thái được giới phân tích đánh giá là nhượng bộ được Iran đưa ra trong bối cảnh nhóm 3 nước châu Âu gồm Anh, Pháp, Đức (E3) đang đe dọa kích hoạt cơ chế snapback - các biện pháp trừng phạt của Liên hợp quốc đối với quốc gia Hồi giáo.

Giới ngoại giao châu Âu đồn đoán rằng quyết định kích hoạt cơ chế snapback có thể được đưa ra ngay trong tuần này nếu Tehran không cam kết đầy đủ về chương trình hạt nhân. Bộ Ngoại giao Mỹ cũng thông báo nội dung cuộc thảo luận giữa Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Marco Rubio với những người đồng cấp nhóm E3, trong đó tái khẳng định lập trường rằng Iran không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân.

Trước sức ép của phương Tây, Bộ Ngoại giao Iran có những động thái xoa dịu căng thẳng, nêu rõ Tehran hoàn toàn nhận thức được những hậu quả tiêu cực của việc khôi phục các lệnh trừng phạt của Liên hợp quốc.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei khẳng định, Nhà nước Hồi giáo đã có những nỗ lực ngăn chặn nguy cơ kích hoạt cơ chế snapback, bằng việc tích cực đàm phán với nhóm E3 tại Geneva (Thụy Sĩ), cũng như tiến hành tham vấn với các nước Ủy viên thường trực và không thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Các cuộc tiếp xúc giữa Iran với các nước nêu trên tập trung vào việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt liên quan Nghị quyết 2231 của Liên hợp quốc.

Trong khi phương Tây cáo buộc Iran mở rộng chương trình hạt nhân vượt quá nhu cầu dân sự, Tehran nhiều lần khẳng định chương trình chỉ phục vụ mục đích hòa bình. Cộng đồng quốc tế mong muốn giải pháp ngoại giao và hòa bình được thiết lập ở Iran, qua đó khôi phục an ninh và ổn định trong khu vực Trung Đông, vốn đã có quá nhiều bất ổn thời gian qua.

Có thể bạn quan tâm

Người tị nạn tại Tawila, Bắc Darfur, Sudan. (Ảnh: THX/TTXVN)

Gỡ khó để phát triển bền vững

Hơn 1.500 đại biểu đến từ 48 quốc gia vừa quy tụ tại “Diễn đàn Khu vực châu Phi về phát triển bền vững” với mục tiêu chung là tìm lời giải cho bài toán phát triển ở châu Phi.

Tiêm vaccine phòng ngừa Covid-19. (Ảnh: Báo Nhân Dân)

“Mảnh ghép cuối” của hiệp ước toàn cầu về đại dịch

Vòng đàm phán cuối cùng về hiệp ước toàn cầu ứng phó đại dịch đã khai mạc tại Thụy Sĩ. Đại diện hơn 190 quốc gia thành viên Tổ chức Y tế Thế giới bước vào giai đoạn nước rút, hướng tới trình Đại hội đồng Y tế Thế giới thông qua vào tháng 5. Tuy vậy, bất đồng về chia sẻ nguồn lực vẫn là nút thắt khó gỡ.

Một trạm xăng ở Dar es Salaam, Tanzania. (Ảnh: TÂN HOA XÃ)

Vòng xoáy của bão giá năng lượng

Xung đột tại Trung Đông và tắc nghẽn Eo biển Hormuz khiến ngành hàng không thế giới chao đảo trong vòng xoáy của cơn bão giá nhiên liệu leo thang và nhu cầu đi lại suy giảm, thậm chí được dự báo sẽ còn kéo dài kể cả sau khi xung đột chấm dứt.

Quang cảnh một phiên họp Đại hội đồng Liên hợp quốc ở New York (Mỹ), ngày 23/9/2025. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Bước khởi đầu cho một hành trình dài

Trong lịch sử hơn 80 năm phát triển, Liên hợp quốc đã không ngừng khẳng định sức sống bền bỉ của chủ nghĩa đa phương, cùng vai trò là “ngọn hải đăng” soi lối cho nhân loại hướng tới hòa bình và hợp tác qua những giai đoạn sóng gió.

Tòa nhà Quốc hội Mỹ ở Washington, D.C. (Ảnh: THX/TTXVN)

Ngân sách dành cho ICE vượt qua trở ngại lớn tại Mỹ

Thượng viện Mỹ vừa thông qua dự luật ngân sách nhằm cấp kinh phí cho Cơ quan Thực thi di trú và Hải quan (ICE) cùng Lực lượng tuần tra biên giới trong 3 năm. Việc dự luật ngân sách dành cho ICE vượt qua cửa ải khó nhằn này khiến chính quyền Xứ Cờ hoa thở phào nhẹ nhõm trước sức ép lâu nay của đảng Dân chủ.

Những người di cư được giải cứu chờ lên bờ tại Marsaxlokk, Malta, tháng 4/2023. (Ảnh: Jonathan Borg/Xinhua)

Di cư toàn cầu: Cuộc khủng hoảng thầm lặng

Cuộc khủng hoảng nhân đạo âm thầm nhưng khốc liệt đang diễn ra trên các nẻo đường di cư. Theo báo cáo mới nhất từ Tổ chức Di cư quốc tế (IOM), khoảng 8.000 người đã thiệt mạng hoặc mất tích trên các tuyến đường di cư toàn cầu năm 2025.

Quang cảnh làng Kumzar ở miền bắc Oman, gần eo biển Hormuz. (Ảnh: THX/TTXVN)

Giải pháp toàn diện chấm dứt xung đột

Sau khi Iran tuyên bố Eo biển Hormuz hoàn toàn mở cửa trở lại, trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Liban được công bố, thị trường dầu mỏ đã có những diễn biến tích cực. Tuy nhiên, dòng chảy thương mại toàn cầu hoàn toàn có thể gián đoạn nếu lệnh ngừng bắn mất hiệu lực. Cần có một giải pháp bền vững cho vấn đề này.

Mới đây, Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đã tổ chức cuộc diễn tập an ninh mạng quy mô lớn mang tên "Locked Shields" năm 2026. (Ảnh: VNA Media)

Mặt trận không tiếng súng của kỷ nguyên số

Trước đây, các cuộc tập trận thường gắn liền với hình ảnh lực lượng quân đội hùng hậu được triển khai cùng hàng loạt vũ khí tối tân, song hiện nay, ngày càng nhiều cuộc tập trận được thực hiện trước màn hình máy tính.

Phó Tổng thống JD Vance (giữa, phía trước) dẫn đầu phái đoàn Mỹ tới Pakistan để tham gia cuộc đàm phán với phía Iran, ngày 11/4/2026. (Ảnh: THX/TTXVN)

“Mồi lửa” nguy hiểm

Trong lúc cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran rơi vào bế tắc, xung đột leo thang giữa Israel và lực lượng Hezbollah ở Liban có nguy cơ thổi bùng ngọn lửa chiến tranh lan rộng ở khu vực. Israel và Mỹ không thể thương lượng ngừng bắn với Iran khi mặt trận của Israel ở Liban tiếp tục đỏ lửa.

Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk trong một cuộc họp báo ở Warsaw. (Ảnh: PAP/TTXVN)

Mở rộng không gian hợp tác

Chuyến công du Đông Bắc Á của Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk phản ánh một bước chuyển đáng chú ý trong tư duy chiến lược của Warsaw, giữa bối cảnh thế giới liên tục “trở gió”. Từ điểm dừng tại Hàn Quốc đến chặng tiếp theo ở Nhật Bản, Ba Lan cho thấy sự chủ động mở rộng không gian hợp tác vượt ra ngoài châu Âu.

Quang cảnh thủ đô Tehran, Iran ngày 8/4/2026. Ảnh: (THX/TTXVN)

Đoàn kết, hợp tác vượt qua vòng xoáy

Xung đột tại Trung Đông đang khiến thế giới chao đảo, trong đó nền kinh tế toàn cầu sẽ quay đầu giảm tốc mạnh nếu cuộc chiến kéo dài. Những dự báo có phần ảm đạm này tô vẽ nên bức tranh kinh tế thế giới kém tươi sáng.

Người dân Palestine tại Dải Gaza. (Ảnh: THX/TTXVN)

Tình hình Gaza: Cánh cửa hòa bình còn xa vời

Giải giáp phong trào Hồi giáo Hamas, Israel chấm dứt hoạt động quân sự và rút quân là những điều kiện tiên quyết trong kế hoạch hòa bình cho Dải Gaza. Tuy vậy, việc các bên không tuân thủ lộ trình khiến bài toán hóc búa về khôi phục hòa bình cho dải đất hẹp ven Địa Trung Hải vẫn chưa có lời giải.

Lực lượng an ninh Iran tuần tra cạnh một tàu hàng ở Eo biển Hormuz. (Ảnh: GETTYIMAGES)

Thách thức duy trì dòng chảy năng lượng

Gián đoạn tại eo biển Hormuz, tuyến vận tải năng lượng chủ chốt của thế giới, đang khiến dòng chảy dầu mỏ toàn cầu suy giảm mạnh. Các “đại gia” dầu mỏ ở vùng Vịnh phải tính toán chuyển hướng xuất khẩu qua các tuyến vận tải khác ngoài eo biển Hormuz...

Ảnh minh họa: Xinhua/Reuters

Quan hệ Nga-Mỹ: Một bước tiến quan trọng

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược và xung đột quốc tế như “nước sôi lửa bỏng”, quan hệ Nga-Mỹ vừa lóe lên những tín hiệu đáng chú ý. Các diễn biến gần đây không chỉ hé lộ xu hướng vận động mới, mà còn mở ra những kịch bản đối thoại giữa hai quốc gia thời gian tới.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. (Ảnh: THX/TTXVN)

Phép thử với NATO

Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đang đứng trước nhiều thử thách do cách tiếp cận khác nhau giữa các thành viên trong xử lý một số “điểm nóng” quốc tế. Tuyên bố mới đây của Tổng thống Donald Trump về khả năng Mỹ rời đi càng bộc lộ rõ tình trạng rạn nứt nội bộ NATO.