Giữ gìn di sản đền Sinh, đền Hóa

Trong quần thể Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc vừa được UNESCO công nhận Di sản văn hóa thế giới có cụm di tích đền Sinh, đền Hóa ở thôn An Mô, phường Trần Hưng Đạo, thành phố Hải Phòng.

Một giá hầu đồng của phường hát văn tại Liên hoan diễn xướng hầu Thánh ở đền Sinh.
Một giá hầu đồng của phường hát văn tại Liên hoan diễn xướng hầu Thánh ở đền Sinh.

Đây là một trong những trung tâm tín ngưỡng, thực hành thờ Mẫu Tam phủ của người Việt đã được UNESCO công nhận Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Di sản đền Sinh, đền Hóa

Đền Sinh (đền Mẫu sinh), đền Hóa (đền Thánh hóa) là những công trình cổ nằm ẩn mình trên sườn núi Ngũ Nhạc giữa bạt ngàn non xanh ở vùng quê trù phú. Nơi đây thờ Thánh Phi Bồng Đại tướng quân Chu Phúc Uy (Hạo Thiên) và Đức Thánh Mẫu Thạch Linh (Hoàng Thị Ba). Dân gian lưu truyền rằng, những vị thánh này từ xa xưa tới nay luôn phù hộ độ trì cho nhân dân sức khỏe, sinh sôi, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu cho nên người dân địa phương rất thành kính, trân trọng, ra sức bảo vệ, giữ gìn và tôn tạo di tích.

Theo thần tích trên một tấm bia khắc vào cuối thời Nguyễn tại đền Sinh, Phi Bồng là tướng quân Chu Phúc Uy (sống ở thế kỷ thứ 6) có công chống giặc cứu nước, được dựng miếu thờ. Ông là con cầu tự của vợ chồng bần nông cao tuổi, hiếm con và rất nhân hậu là Chu Danh Thức và Hoàng Thị Ba, người trang An Mô. Sinh thời Chu Phúc Uy là cậu bé khôi ngô tuấn tú, đến khi trưởng thành có công giúp Vua Lý Nam Đế đánh đuổi quân Lương dựng nước Vạn Xuân (544). Sau này bằng sức mạnh phi thường, Chu Phúc Uy còn giúp Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đánh tan quân Nguyên Mông trên sông Bạch Đằng năm 1288.

Trải qua nhiều thế kỷ, tiểu sử của Phi Bồng tướng quân đã được thần thánh hóa nhiều chi tiết tạo thêm sự huyền ảo, thiêng liêng theo tín ngưỡng của người Việt. Qua những biến cố thăng trầm của lịch sử, sự tích và huyền thoại Phi Bồng tướng quân vẫn được bảo tồn trong ký ức nhân dân. Các di tích cũng được giữ gìn và không ngừng tôn tạo.

Trưởng Ban Quản lý khu di tích Côn Sơn- Kiếp Bạc Nguyễn Thị Thùy Liên cho biết: “Trong hồ sơ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trình lên UNESCO về những trung tâm thờ Mẫu Tam phủ tiêu biểu ở nước ta có di tích đền Sinh- đền Hóa. Việc thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ của người Việt được UNESCO công nhận Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào năm 2016 đã trở thành niềm vui cho cả nước nói chung và niềm tự hào của người dân làng An Mô phường Trần Hưng Đạo, thành phố Hải Phòng nói riêng”.

Bảo tồn và phát huy tinh hoa văn hóa dân gian

Vào dịp tháng 5 và tháng 8 âm lịch hằng năm, vùng đất An Mô lại tưng bừng không khí lễ hội. Ngoài những nghi lễ chung như ở các lễ hội khác, Lễ hội đền Sinh, đền Hóa còn có những nghi thức thiêng liêng mang tính đặc trưng là Lễ đón bóng Thánh, Lễ ban khước và Hội thi hát văn diễn xướng hầu Thánh...

Lễ đón bóng Thánh diễn ra ở cả hai đền để tưởng nhớ ngày sinh và hóa về trời của Đức Thánh. Vào thời khắc đón bóng Thánh, trong không khí trang nghiêm, thành kính, khi ba hồi trống, chiêng dứt tiếng, một già làng thành kính thắp nhang và đọc văn đón bóng Đức Thánh (Thánh giáng sinh); tiếp đó là nghi lễ thả đèn trời tiễn chân Đức Thánh, tượng trưng cho thời khắc Thánh hóa về trời.

Sau nghi lễ thả đèn trời là Lễ ban khước áo Thánh áo Mẫu cho dân làng cùng du khách thập phương. Theo quan niệm thì những ai nhận được lộc khước Thánh, khước Mẫu là sự may mắn, sẽ có nhiều tài lộc, được phù hộ, che chở. Kết thúc phần lễ là Lễ rước truyền thống và Lễ dâng hương thể hiện lòng ngưỡng mộ, thành kính của toàn thể nhân dân đối với công lao của Đức Thánh.

Phần hội tại đền Sinh, đền Hóa cũng diễn ra rất sôi động với các trò chơi dân gian truyền thống như đấu vật, kéo co, cờ người, chọi gà; thi đấu cầu lông, bóng bàn, bóng đá... hòa trong các làn điệu dân ca cổ như hát chầu văn, hát chèo, hát quan họ, trình diễn thời trang…

Thanh đồng Nguyễn Phước Duyên, xã Đông Anh (Hà Nội) chia sẻ: “Hát văn diễn xướng hầu Thánh là hoạt động nổi bật tại lễ hội, góp phần giữ gìn, bảo tồn và phát huy những giá trị của di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Hằng năm, hội thi “Hát văn diễn xướng truyền thống” đã trở thành sân chơi để các thanh đồng thể hiện tài năng và hướng hoạt động văn hóa này đạt tới những giá trị chân- thiện-mỹ lành mạnh, loại trừ màu sắc mê tín, dị đoan, làm trong sạch đạo Mẫu vốn rất đỗi thiêng liêng trong tâm thức người Việt”.

Hiện nay, rất nhiều cư dân làng An Mô biết hát văn, trong đó có hàng chục người làm nghề hát văn phục vụ các cửa đền, cửa phủ. Cung văn nơi đây còn đi nhiều nơi trong và ngoài thành phố để phục vụ các nghi thức hầu đồng, lễ thánh. Chị Nguyễn Ngân Giang ở phường Hải Dương (Hải Phòng) tâm đắc: “Những giai điệu sâu lắng, cổ xưa được người dân An Mô thể hiện qua các làn điệu hát văn, các giá hầu đồng không chỉ kể lại huyền tích thần bí, linh thiêng mà còn gìn giữ và làm sáng bừng tinh hoa văn hóa dân gian”.

Có thể bạn quan tâm

Lễ hội dân tộc Sán Dìu ở xã Bình Dân, đặc khu Vân Đồn, Quảng Ninh.

Gìn giữ giá trị văn hóa đặc sắc của người Sán Dìu

Cộng đồng Sán Dìu ở Quảng Ninh hiện nay lưu giữ được những phong tục, tập quán truyền thống đặc sắc, mang đậm nét đẹp văn hóa tinh thần riêng có. Điều này đã góp phần làm phong phú, đậm đà bản sắc văn hóa của cộng đồng các dân tộc tỉnh biên giới.

Cây đình liệu khổng lồ được trai tráng trong làng rước ra đền Lộng Khê.

Độc đáo Lễ hội đền Lộng Khê

Lễ hội truyền thống đền Lộng Khê (xã A Sào, tỉnh Hưng Yên) đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2017. Điểm nhấn độc đáo của lễ hội truyền thống này còn lưu giữ được cho đến ngày nay là tục đốt cây đình liệu khổng lồ, thu hút sự quan tâm của du khách trong và ngoài tỉnh.

Vườn hoa bốn mùa tại Thung Nham thu hút du khách.

Thiên đường hoa giữa lòng di sản

Giữa vùng lõi Di sản văn hóa, thiên nhiên thế giới Tràng An, nơi núi non trùng điệp soi bóng xuống những hồ nước trong xanh, vườn hoa bốn mùa tại Khu du lịch sinh thái Thung Nham (thôn Hải Nham, phường Nam Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình) được mệnh danh là “thiên đường hoa”, hiện lên như một bức tranh thiên nhiên sống động.

Du khách thả hoa đăng trên sông Lục Đầu.

Hội hoa đăng nơi miền di sản

Hội hoa đăng tại Đền Kiếp Bạc không chỉ là nghi lễ tâm linh cầu quốc thái dân an mà còn là nét văn hóa giàu bản sắc của vùng Đồng bằng sông Hồng. Bên dòng Lục Đầu Giang, hàng vạn ánh đèn hoa đăng như soi chiếu chiều sâu truyền thống, kết nối lịch sử với hiện tại, lòng người với di sản làm lan tỏa những giá trị nhân văn bền vững.

Phía trước chùa Chuông.

Khám phá “Phố Hiến đệ nhất danh thắng” chùa Chuông

Là một trong 17 di tích trọng điểm của Khu di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến (tỉnh Hưng Yên), chùa Chuông nằm tại khu phố Nhân Dục, phường Hiến Nam trở thành điểm dừng chân quen thuộc của du khách yêu di sản. Ngôi chùa cổ với kiến trúc đặc sắc trong đó hình tượng quả chuông màu vàng gắn trên mái ngói tạo nên dấu ấn riêng.

Chiếu cói An Vũ dày, mềm, dẻo rất được khách hàng ưa chuộng.

Giữ nghề chiếu cói

Làng nghề dệt chiếu cói truyền thống ở An Vũ (xã Phụ Dực, tỉnh Hưng Yên) có lịch sử từ lâu đời. Dù có lúc thăng trầm nhưng đến nay, nghề dệt chiếu vẫn được duy trì, gắn liền với đời sống kinh tế và văn hóa của làng nghề.

Chương trình văn nghệ đặc sắc tại lễ khai mạc Hội mùa vàng Lục Hồn 2025.

Mùa vàng ở Lục Hồn

Vào dịp cuối thu, khi các bản làng vùng cao ở xã Lục Hồn (Quảng Ninh) rực rỡ sắc vàng của lúa chín rộ trên những thửa ruộng bậc thang, đồng bào các dân tộc nơi đây lại tất bật vào vụ gặt lúa, phơi thóc, chuẩn bị cho lễ mừng cơm mới.

Diễn xướng hội quân trên sông Lục Đầu khơi dậy hào khí Đông A và tinh thần quật cường của quân dân Đại Việt.

Hào khí Đông A trên sông Lục Đầu

Diễn xướng hội quân trên sông Lục Đầu là điểm nhấn của Lễ hội mùa thu Côn Sơn-Kiếp Bạc. Nghi thức không chỉ tái hiện hào khí Đông A trong buổi hội quân lịch sử, mà còn khơi dậy niềm tự hào, hun đúc tình yêu quê hương, đất nước và nhắc nhớ hôm nay về sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân.

Nhà lưu niệm thơ Tú Xương, điểm tham quan hấp dẫn của du khách và người dân địa phương.

Tự hào miền đất hiếu học Vị Hoàng

Làng Vị Hoàng xưa (nay là làng Vị Xuyên thuộc phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình) vốn là ngôi làng cổ gắn với nhiều sự kiện thời Trần. Vị Hoàng nổi tiếng bởi “đất Tiến sĩ, đất Tam nguyên”, góp phần làm rạng danh truyền thống hiếu học lâu đời.

Trình diễn múa rối cạn chầu Thánh. (Ảnh NGỌC SƠN)

Độc đáo trình diễn múa rối cạn

Múa rối cạn là hoạt động nghệ thuật trình diễn dân gian độc đáo tại Lễ hội chùa Đại Bi, xã Nam Giang, tỉnh Nam Định cũ (nay là tỉnh Ninh Bình).

Các bô lão trong làng tự hào giới thiệu về ngôi đình.

Nghệ thuật chạm gỗ đình Thổ Tang

Là một trong số ít những công trình kiến trúc dân gian cổ còn lưu giữ được gần như nguyên vẹn, đình Thổ Tang không chỉ là di tích quốc gia đặc biệt, mà còn là biểu tượng của bề dày lịch sử, chiều sâu văn hóa và tinh hoa mỹ thuật của vùng đất cổ Vĩnh Tường, tỉnh Phú Thọ.

Một tiết mục văn nghệ tại lễ kỷ niệm 95 năm Ngày truyền thống cách mạng Bồ Đề.

Phát huy truyền thống tiếng trống cách mạng Bồ Đề

Cách đây 95 năm, vào ngày 20/10/1930, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, cuộc biểu tình lớn tại đình Triều Hội, xã Bồ Đề (tỉnh Hà Nam cũ) đã diễn ra, với sự tham gia của hàng ngàn cán bộ, đảng viên và nông dân đến từ các huyện Bình Lục, Lý Nhân, Mỹ Lộc và Duy Tiên (tỉnh Hà Nam cũ).

Nghi lễ rước kiệu tại lễ hội Đền Trần.

Gìn giữ mạch nguồn hào khí Đông A

Nhớ ngày “Tháng Tám giỗ cha, tháng Ba giỗ mẹ”, dòng người từ khắp nơi trở về dự lễ hội tại Khu di tích lịch sử-văn hóa quốc gia đặc biệt Đền Trần và Chùa Phổ Minh của vùng đất Thiên Trường xưa (nay là phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình).

Nghi lễ dâng hương tại Lễ Cáo yết mở hội tại Lễ hội mùa thu Côn Sơn-Kiếp Bạc năm 2025.

Nơi tỏa sáng tinh hoa văn hóa Việt

Côn Sơn-Kiếp Bạc là vùng đất địa linh của xứ Đông xưa. Qua các di vật khảo cổ tại khu di tích và khu vực chùa Thanh Mai, chùa Huyền Thiên… đã chứng minh một nền văn hóa phát triển rực rỡ trải dài qua nhiều thế kỷ, góp phần minh chứng cho sự tồn tại và phát triển của nền văn hóa Việt Nam qua nhiều thời kỳ lịch sử.

Người dân làng nghề Mão Cầu khâu nón thủ công.

Hồn quê qua nón lá Mão Cầu

Giữa nhịp sống hiện đại, hình ảnh những người phụ nữ cần mẫn chằm nón lá bên hiên nhà như điểm nhấn văn hóa, lưu giữ hồn quê ở thôn Mão Cầu, xã Hồng Quang, tỉnh Hưng Yên. Đây là một trong số ít địa phương vẫn giữ được nghề làm nón lá truyền thống.

Tòa tháp đất nung, bệ thờ đất nung được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia.

Giá trị văn hóa di tích đền An Xá

Di tích đền An Xá được công nhận là di tích cấp quốc gia đặc biệt, mang trong mình rất nhiều giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể. Cùng với lễ hội truyền thống đặc sắc của làng An Xá, ngôi đền tạo nên một bức tranh đầy màu sắc truyền thống, bề dày lịch sử văn hóa của cộng đồng cư dân.

Khu trưng bày mô hình các điểm di sản và du lịch tỉnh Ninh Bình.

Dấu ấn tỉnh Ninh Bình tại Triển lãm thành tựu đất nước

Với chủ đề “Triển lãm thành tựu kinh tế-xã hội tỉnh Ninh Bình”, tỉnh Ninh Bình đã mang đến Triển lãm thành tựu đất nước một không gian trưng bày quy mô, phong phú và sáng tạo, qua đó giới thiệu, quảng bá đến du khách trong và ngoài nước hình ảnh một Ninh Bình tươi đẹp, giàu bản sắc, năng động và tràn đầy khát vọng.

Hơn 40 loài chim quần tụ, sinh sống tại Khu du lịch sinh thái Thung Nham, Ninh Bình.

Bảo tồn bền vững Vườn chim Thung Nham

Là một trong những vườn chim tự nhiên lớn nhất miền bắc, Vườn chim Thung Nham nằm trong Khu du lịch sinh thái Thung Nham, phường Nam Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình đã trở thành điểm du lịch hấp dẫn đối với du khách trong nước và quốc tế.

Cho đến nay, cỗ chay làng Lạng vẫn có đủ 3 đẳng cỗ gồm: cỗ cái ( 8 món), cỗ cơm (11 món) và cỗ nước (8 món).

Thi cỗ chay ở làng Lạng

Lễ hội xuân chùa Phúc Thắng và đền Thượng làng Lạng, xã Thư Trì (Hưng Yên) nổi tiếng với hội thi cỗ chay. Du khách đến vừa lễ Phật, Thánh, vãn cảnh chùa, tham gia trò vui, vừa được chiêm ngưỡng những mâm cỗ chay độc đáo, đặc sắc, hiếm thấy.

Hội thi cấy tại Lễ hội xuống đồng Hà Nam năm 2025.

Đặc sắc Lễ hội xuống đồng ở vùng đảo Hà Nam

Nhắc đến vùng đảo Hà Nam, phường Phong Cốc (Quảng Ninh) là nói đến một “miền di tích và lễ hội” với hệ thống di tích lịch sử, văn hóa, lễ hội truyền thống lớn vẫn được bảo tồn và phát huy những giá trị đặc sắc, riêng có cho đến ngày nay.

Liền anh Dương Đức Thắng giới thiệu các kỷ vật của người quan họ với du khách.

Kết nối, lan tỏa mạch nguồn văn hóa quan họ

Phòng trưng bày hiện vật “Quan họ xưa và nay” tại Câu lạc bộ Quan họ thôn Hoài Trung (xã Liên Bão, tỉnh Bắc Ninh) với hàng trăm kỷ vật quý giá đã trở thành điểm đến, là nơi kết nối văn hóa, giáo dục truyền thống, gìn giữ các giá trị tinh thần của những người yêu quan họ.

Rước kiệu trong lễ hội đình Bình Ngọc, phường Móng Cái 1.

Cột mốc văn hóa nơi địa đầu Đông Bắc

Nằm ở ven biển Trà Cổ, đình Bình Ngọc, phường Móng Cái 1, tỉnh Quảng Ninh mang đậm phong cách kiến trúc truyền thống Việt; là địa chỉ tín ngưỡng, tâm linh, ghi dấu quá trình khai ấp, lập làng của người dân nơi đây. Ngôi đình được ví như cột mốc văn hóa nơi địa đầu Đông Bắc của Tổ quốc.

Gian hàng giới thiệu tranh Đông Hồ tại sự kiện “Tinh hoa văn hóa Bắc Ninh - Sắc màu Đông Hồ”.

Kết nối di sản tranh dân gian Đông Hồ với thế giới

“Dù ai buôn bán trăm nghề/ Nhớ đến tháng chạp thì về buôn tranh”. Từ một làng tranh trên bến dưới thuyền xuất hiện vào thế kỷ 16, tranh dân gian Đông Hồ (phường Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh) đang đứng trước nguy cơ mai một, cần được bảo vệ khẩn cấp.

Múa Bát Dật tại lễ hội truyền thống đền Lộng Khê. (Ảnh NGUYỄN TƯƠI)

Gìn giữ nghệ thuật truyền thống vùng Đồng bằng Bắc Bộ

Trải qua hằng trăm năm hình thành và phát triển, cùng với tên đất, tên người, những làn điệu múa, hát truyền thống như mạch nguồn vẫn âm thầm chảy trong đời sống làng quê. Đến nay, nhiều địa phương thuộc tỉnh Hưng Yên vẫn bảo tồn và phát huy những tinh hoa nghệ thuật dân tộc thấm đẫm cái chất, cái tình của người dân quê.