Bắt đúng bệnh, chọn đúng khâu đột phá
- Thưa GS, TS Phùng Hữu Phú, việc Trung ương chọn năm 2026 là “Năm cán bộ cơ sở” được xem như một định hướng chiến lược trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới. Theo Giáo sư, đâu là lý do cốt lõi khiến cấp cơ sở trở thành khâu “đột phá của đột phá”?
- Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Cơ sở là gốc của mọi công việc. Cán bộ cơ sở là cầu nối trực tiếp giữa Đảng, Nhà nước với Nhân Dân”. Bác dạy rất sâu sắc rằng, đường lối của Đảng đúng đắn đến đâu, chính sách của Nhà nước hay đến mấy, nhưng nếu đội ngũ cán bộ cơ sở yếu kém, xa dân thì nghị quyết cũng chỉ nằm trên giấy.
Hiện nay, chúng ta đang đẩy mạnh tư duy quản trị hiện đại, tinh gọn bộ máy và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Trong mô hình này, tổ chức Đảng cơ sở và cán bộ, đảng viên được xác định là “tế bào có ý nghĩa nền tảng” của cả hệ thống chính trị, với mục tiêu xuyên suốt là tăng cường gắn bó với Nhân dân, nâng cao hiệu quả “phục vụ” Nhân dân. Và cấp xã trở thành “đầu nguồn” trực tiếp tiếp xúc, giải quyết phần lớn các thủ tục hành chính, xung đột dân sự và bài toán phát triển kinh tế, xã hội cho người dân, doanh nghiệp.
Nhìn lại kết quả bước đầu sau hơn một năm vận hành hệ thống chính trị tinh gọn, cho thấy việc phân cấp, phân quyền xuống cơ sở là hoàn toàn đúng đắn. Tuy nhiên, áp lực dồn xuống cơ sở là rất lớn. Nếu không lấy cán bộ cơ sở làm khâu đột phá, không nâng tầm năng lực và giải phóng tư duy cho họ, thì cơ sở sẽ trở thành “điểm nghẽn” của mọi dòng chảy đổi mới. Chọn “Năm cán bộ cơ sở 2026” chính là sự bắt đúng bệnh, chọn đúng khâu để chuyển hóa tức thì các nghị quyết thành hành động thực tiễn.
- Một trong những yêu cầu quan trọng đặt ra cho năm 2026 là chuyển đổi mạnh mẽ phong cách làm việc từ “mệnh lệnh hành chính” sang “phục vụ Nhân dân”. Bác Hồ từng nói về chữ “Dân” và tinh thần công bộc rất sâu sắc. Vận dụng tư tưởng của Bác vào thực tiễn hiện nay cần được hiểu và hành động thế nào, thưa Giáo sư?
- Tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ cơ sở gói gọn trong hai từ: Yêu dân và Vì dân! Bác dạy cán bộ phải là “người đày tớ thật trung thành của Nhân dân”, việc gì lợi cho dân ta phải hết sức làm, việc gì hại cho dân ta phải hết sức tránh.
Nhiều năm qua, tâm lý “quan cách mạng”, dùng mệnh lệnh hành chính, coi công việc là ban phát cho dân vẫn còn tồn tại ở một bộ phận cán bộ cấp xã. Khi chuyển sang nền hành chính phục vụ và tư duy quản trị hiện đại, cán bộ cơ sở không thể ngồi ở trụ sở chờ dân đến “xin - cho”, mà phải “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, chủ động đối thoại và lắng nghe ý nguyện của Nhân dân.
Chuyển từ “mệnh lệnh” sang “phục vụ” không phải là lời nói xã giao. Đó là sự thay đổi bản chất về thái độ: Thứ nhất, lắng nghe với sự cầu thị: Giải quyết vụ việc không chỉ dựa trên sổ sách, điều luật khô khan mà phải hiểu cái lý, cái tình và tâm tư thật sự của người dân. Thứ hai, lấy sự hài lòng của dân làm thước đo: Mức độ hài lòng của Nhân dân và kết quả công việc thực tế phải là chỉ số cao nhất để đánh giá cán bộ, chứ không phải là những bản báo cáo tròn trịa. Nơi nào người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã thật sự yêu dân, coi việc của dân như việc của nhà mình, thì nơi đó ít có khiếu kiện kéo dài, kinh tế địa phương phát triển, niềm tin của Nhân dân với Đảng được củng cố vững chắc.
- Thực tiễn quản lý ở các địa phương trong năm 2026, các chỉ tiêu về chuyển đổi số hay giải quyết tồn đọng đất đai đều là những “hòn đá ngáng đường” sự nghiệp chung. Giáo sư đánh giá thế nào về vai trò tiền phong của Bí thư, Chủ tịch cấp xã trong việc đứng mũi chịu sào, “đột phá việc khó”?
- Thực tiễn minh chứng “Cán bộ nào, phong trào ấy”! Ở đâu có Bí thư, Chủ tịch xã dám xông pha vào “điểm nóng”, dám chịu trách nhiệm trước tập thể và Nhân dân, thì ở đó việc khó mấy cũng gỡ được.
Bí thư hay Chủ tịch xã không thể chỉ tròn vai “truyền đạt” chỉ thị từ cấp trên xuống. Năm 2026, đặt ra các chỉ tiêu rất cụ thể và áp lực lớn. Người đứng đầu phải là trung tâm hội tụ đoàn kết, là người “đứng mũi chịu sào” giải quyết vướng mắc, trực tiếp đối thoại, tìm gốc rễ vấn đề, minh bạch cơ chế để dân hiểu. Khi triển khai chuyển đổi số hay mô hình kinh tế mới, người đứng đầu phải làm trước, ứng dụng trước để làm gương cho cán bộ cấp dưới và Nhân dân làm theo.
Cơ chế trách nhiệm của người đứng đầu phải gắn liền với kết quả sản phẩm đầu ra. Không thể biện lý do “khó khăn khách quan” khi mà địa phương bên cạnh có cùng điều kiện lại làm tốt. Sự gương mẫu của người đứng đầu chính là mệnh lệnh không lời có sức lan tỏa mạnh mẽ nhất.
Giải pháp căn cơ tạo nền tảng lâu dài
- Rào cản lớn hiện nay khiến không ít cán bộ cơ sở co cụm, né tránh, đùn đẩy công việc là tâm lý “sợ sai, sợ trách nhiệm”. Làm thế nào để vận dụng hiệu quả Kết luận số 14-KL/TW của Bộ Chính trị vào thực tế cấp xã, tạo “lá chắn” an toàn để cán bộ cơ sở yên tâm cống hiến, thưa Giáo sư?
- Đây là vấn đề mang tính quyết định đến sự thành bại của “Năm cán bộ cơ sở”. Chúng ta đòi hỏi cán bộ cơ sở phải năng động, sáng tạo, “dám nghĩ, dám làm”, nhưng nếu cơ chế pháp lý không rõ ràng, hệ thống kiểm tra, thanh tra còn chồng chéo thì cán bộ sẽ chọn giải pháp “an toàn là trên hết!”.
Vận dụng Kết luận 14-KL/TW vào cấp cơ sở cần được thể chế hóa bằng các quy định thực thi rất cụ thể, không nói chung chung: Theo đó, phân định rõ ràng giữa “sai sót vì lợi ích chung” và “vi phạm vì lợi ích nhóm”: Nếu cán bộ thí điểm mô hình mới, vì lợi ích cộng đồng, xuất phát từ động cơ trong sáng, công khai, minh bạch nhưng do thể chế chưa kịp cập nhật dẫn đến sai sót, thì phải được bảo vệ, miễn hoặc giảm nhẹ trách nhiệm. Ngược lại, lợi dụng “sáng tạo” để vụ lợi thì phải xử lý nghiêm.
Cụ thể hóa quy trình đề xuất và phê duyệt dự án đổi mới: Cán bộ cơ sở khi có ý tưởng đột phá phải được cấp trên thẩm định, đồng ý chủ trương và đồng hành giám sát. Cấp trên không được “đùn” hết rủi ro cho cấp dưới. Cơ chế minh định an toàn: Khi một việc khó chưa có tiền lệ xuất hiện, cấp trên phải có trách nhiệm hướng dẫn, thậm chí “bảo lãnh” về mặt cơ chế để cấp dưới tự tin triển khai
Có một “lá chắn” thể chế minh bạch và nhân văn, chúng ta mới khơi thông được “nguồn tài nguyên lớn nhất” ở cơ sở: Đó là sự nhiệt huyết, trí tuệ và tinh thần dấn thân của đội ngũ cán bộ cơ sở”.
GS, TS Phùng Hữu Phú.
“Có một “lá chắn” thể chế minh bạch và nhân văn, chúng ta mới khơi thông được “nguồn tài nguyên lớn nhất” ở cơ sở: Đó là sự nhiệt huyết, trí tuệ và tinh thần dấn thân của đội ngũ cán bộ cơ sở”.
- Để những kết quả của “Năm cán bộ cơ sở 2026” không dừng lại ở một đợt thi đua ngắn hạn mà trở thành nền tảng bền vững trong công tác xây dựng Đảng, theo Giáo sư chúng ta cần thực hiện những giải pháp căn cơ nào?
- Muốn tạo chuyển biến bền vững, chúng ta phải làm đồng bộ 4 chữ: TUYỂN - ĐÀO - DÙNG - ĐÃI. Một là, chọn đúng cán bộ (TUYỂN): Cái gốc vẫn là chọn được người có tâm, có trí, đặc biệt là phải “yêu dân”. Đánh giá, tuyển chọn cán bộ cơ sở phải thoát khỏi tư duy bằng cấp thuần túy, chú trọng đến năng lực thực hành, uy tín trong cộng đồng và kỹ năng xử lý tình huống thực tiễn. Hai là, đào tạo đúng trọng tâm (ĐÀO): Không đào tạo lý luận chung chung mà phải bồi dưỡng kỹ năng quản trị hiện đại, kỹ năng số, kỹ năng dân vận và pháp luật thực hành. Ba là, chuẩn hóa hệ thống đánh giá và đãi ngộ (DÙNG - ĐÃI): Xây dựng bộ chỉ số KPI chi tiết gắn với mức độ hài lòng của người dân để đánh giá cán bộ. Đồng thời, phải cải thiện thu nhập, chính sách nhà ở, điều kiện làm việc và lộ trình thăng tiến rõ ràng cho cán bộ cơ sở. Không thể đòi hỏi một cán bộ cơ sở gánh vác trách nhiệm nặng nề nhưng chính sách đãi ngộ lại quá eo hẹp. Bốn là, kiểm soát quyền lực gắn với phân cấp mạnh mẽ: Phân quyền triệt để cho cấp xã đi đôi với việc tăng cường giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể và trực tiếp từ Nhân dân.
“Năm cán bộ cơ sở 2026” là bước khởi đầu cho một tư duy quản trị mới. Khi cấp cơ sở thật sự vững mạnh, đội ngũ cán bộ cơ sở thật sự “vừa hồng vừa chuyên”, yêu dân và vì dân, thì đó chính là gốc rễ bền vững nhất để củng cố niềm tin của Nhân dân, đưa đất nước tự tin bước vào kỷ nguyên phát triển mới.
- Xin trân trọng cảm ơn Giáo sư!
